thumb|Prezydent RP Lech Kaczyński i Dalia Grybauskaitė (2010) thumb|Prezydent RP Bronisław Komorowski i Dalia Grybauskaitė (2011) Dalia Grybauskaitė (wym. []; ur. 1 marca 1956 w Wilnie) – litewska polityk i ekonomistka. Minister finansów (2001–2004) oraz komisarz ds. budżetu i programowania finansowego w Komisji Europejskiej (2004–2009). W latach 2009–2019 prezydent Litwy, będąca pierwszą kobietą na tym stanowisku.
Życiorys Wykształcenie W 1983 ukończyła studia ekonomiczne na Uniwersytecie Leningradzkim, a w 1988 uzyskała stopień kandydata nauk ekonomicznych Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR w Moskwie. W 1991 ukończyła kurs w ramach programu specjalnego dla kadry kierowniczej w School of Foreign Service na Uniwersytecie Georgetown. Oprócz języka litewskiego deklaruje znajomość kilku języków: angielskiego, rosyjskiego, polskiego i francuskiego.
Działalność zawodowa W wieku 19 lat podjęła pracę w filharmonii państwowej Litewskiej SRR w Wilnie. W trakcie studiów pracowała w zakładach futrzarskich w Leningradzie. Po ukończeniu studiów wróciła na Litwę i przez kilka miesięcy pełniła funkcję sekretarza w Litewskiej Akademii Nauk. W latach 80. była wykładowcą ekonomii politycznej w wyższej szkole partyjnej w Wilnie.
W latach 1990–1991 była kierownikiem wydziału w instytucie badawczym, a w 1991 dyrektorem programowym w biurze Rządu Republiki Litewskiej. Od 1991 do 1993 pełniła funkcję dyrektora departamentu europejskiego w resorcie współpracy gospodarczej z zagranicą. Od 1993 była dyrektorem departamentu ekonomicznego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, pełniła jednocześnie funkcje przewodniczącej komitetu zarządzania pomocą Phare i G-24 oraz głównego negocjatora ds. umowy o wolnym handlu z Unią Europejską.
Działalność publiczna do 2009 W latach 1994–1995 była posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym w przedstawicielstwie Litwy przy Unii Europejskiej, zastępczynią głównego negocjatora ds. układu europejskiego z Unią Europejską oraz przedstawicielem koordynatora pomocy państwowej w Brukseli. Od 1996 pełniła funkcję ministra pełnomocnego w ambasadzie Litwy w Stanach Zjednoczonych. W latach 1999–2000 zajmowała stanowisko wiceministra finansów oraz głównego negocjatora w negocjacjach z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym. W latach 2000–2001 była wiceministrem spraw zagranicznych i zastępczynią przewodniczącego litewskiej delegacji w negocjacjach dotyczących przystąpienia do Unii Europejskiej.
W lipcu 2001 objęła urząd ministra finansów w nowo utworzonym rządzie Algirdasa Brazauskasa. 1 maja 2004, w dniu przyjęcia Litwy do Unii Europejskiej, została powołana w skład Komisji Europejskiej na funkcję komisarza odpowiedzialnego za edukację i kulturę (obok Viviane Reding). W utworzonej w listopadzie 2004 komisji pod przewodnictwem José Barroso odpowiadała za programowanie finansowe i budżet.
W latach 1979–1988 była członkiem KPZR. Później pozostała bezpartyjna.
Prezydent Republiki Litewskiej Dalia Grybauskaitė była wymieniana w gronie potencjalnych kandydatów na stanowisko prezydenta Litwy w wyborach w 2009. 26 lutego 2009 oficjalnie ogłosiła swoją decyzję o starcie w wyborach jako kandydatka niezależna. Poparcie dla niej wyraziły dwa ugrupowania koalicji rządowej: Związek Ojczyzny i Ruch Liberalny.
W wyborach prezydenckich z 17 maja 2009 Dalia Grybauskaitė odniosła zwycięstwo już w pierwszej turze głosowania. Zdystansowała rywali, zdobywając 68,21% głosów. 12 lipca 2009 została zaprzysiężona na urząd prezydenta Litwy, stając się w ten sposób pierwszą kobietą sprawującą ten urząd.
Kilka razy na zaproszenie prezydentów Polski gościła na uroczystościach Narodowego Święta Niepodległości przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie, podczas których wygłaszała przemówienia w języku polskim.
W 2014 zdecydowała się ubiegać o reelekcję w kolejnych wyborach prezydenckich. W pierwszej turze wyborów zdobyła 45,92% głosów, przechodząc do drugiej tury z kandydatem LSDP Zigmantasem Balčytisem. W ponownym głosowaniu z 25 maja 2014 pokonała kandydata lewicy, otrzymując 57,9% głosów. 12 lipca 2014 została po raz drugi zaprzysiężona na prezydenta Litwy. Jej druga pięcioletnia kadencja zakończyła się 12 lipca 2019.
W 2020 przyjęła zaproszenie do Klubu Madryckiego, zrzeszającego byłych prezydentów i premierów.
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa, 2003) Krzyż Wielki ze Złotym Łańcuchem Order Witolda Wielkiego (Litwa, 2009) Krzyż Komandorski Wielki Orderu Trzech Gwiazd I klasy (Łotwa, 2011) Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (Norwegia, 2011) Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego (Islandia, 2011) Krzyż Uznania I klasy (Łotwa, 2012) Wielki Oficer Orderu Świętego Karola (Monako, 2012) Xirka Ġieħ ir-Repubblika (Malta, 2012) Łańcuch Krzyża Wielkiego Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 2013) Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej (Estonia, 2013) Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy, 2013) Order Wolności (Ukraina, 2017) Order za Wybitne Zasługi (Słowenia, 2019) Order Orła Białego (Polska, 2019). Medal Rady Bałtyckiej (2017)
Nagrody i wyróżnienia W 2006 otrzymała Nagrodę im. Władysława Grabskiego przyznaną przez Konfederację Lewiatan, a w 2012 została wyróżniona Nagrodą Karola Wielkiego.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Kandydaci na urząd prezydenta Litwy Kategoria:Komisarze Unii Europejskiej Kategoria:Prezydenci Litwy Kategoria:Laureaci Międzynarodowej Nagrody Karola Wielkiego Kategoria:Litewscy dyplomaci Kategoria:Litewscy ekonomiści Kategoria:Litewscy ministrowie finansów Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Wielkiego Księcia Giedymina Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem za Wybitne Zasługi (Słowenia) Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Xirka Ġieħ ir-Repubblika Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Wilnie Kategoria:Urodzeni w 1956