Hymn o miłości

thumb|Apostoł Paweł na obrazie Rembrandta Hymn o miłości − fragment biblijnego 1 Listu do Koryntian apostoła Pawła z Tarsu (1 Kor 13,1−13). Jest to pieśń pochwalna, jak również próba wytłumaczenia, czym jest miłość, poprzez wyliczenie jej cech.

Według apostoła Pawła dar miłości nadaje sens i wartość wszystkim innym charyzmatom. Apostoł Paweł zwraca uwagę, że Miłość to pragnienie dobra i szczęścia. To bezinteresowny dar z siebie, siła przezwyciężająca egoizm („nie szuka swego” [1 Kor 13, 5]Wszystkie cytaty biblijne w tym artykule pochodzą z: czyli Biblii Tysiąclecia, wyd. 3). Podkreśla również znaczenie samej wiary poprzez bezkrytyczne zaufanie („wszystkiemu wierzy, we wszystkim pokłada nadzieję” [1 Kor 13, 7]).

Hymn o miłości zwykło się nazywać „Pieśnią nad pieśniami Nowego Testamentu”. Z kolei w pierwszej encyklice napisanej przez papieża Benedykta XVI, Deus caritas est (z łac. Bóg jest miłością, 2005), określony on został jako „Magna Charta całej posługi katolickiej”Encyklika Deus Charitas est na stronach Watykanu.

Tekst Hymnu o miłości, jako czytanie biblijne podczas mszy, często towarzyszy obrządkowi zawarcia małżeństwa w kościołach chrześcijańskich.

Historia Hymn o miłości jest częścią 1 Listu apostoła Pawła do Koryntian. List ten powstał jako owoc podróży misyjnej Pawła do KoryntuByła to druga z kolei podróż misyjna apostoła Pawła. , odbytej prawdopodobnie w 51 i 52 roku (18 miesięcy). W tym czasie Paweł głosił w Koryncie Ewangelię Chrystusową [Dz 18, 1-18].

List napisany został podczas pobytu Apostoła w Efezie; zaś wzmianka o zamiarze rychłego opuszczenia tego miasta każe przypuszczać, że List doczekał się zredagowania około 56-57 rokuWedług Harnacka w 54 roku, według Turnera w 55/56 roku, według Ramsaya w 56/57 roku, według Lightfoota, Wieselera i Lewina w 57/58 roku. Patrz: Ramsay, St. Paul the Traveller and Expositor, 1896, s. 336; Lightfoot, Biblical Essays, s. 216-233; Wieseler, Chronologie d. Apost. Zeitalters; Lewin, Fasti Sacri..

Bezpośrednim powodem napisania dzieła była wizyta ludzi Chloe (1, 11), specjalne poselstwo z Koryntu (16,17) oraz pytania i wątpliwości postawione apostołowi Pawłowi (7,1) przez korynckich chrześcijan. Paweł był zaniepokojony groźbą rozłamu w Koryncie, jego list ma na celu pojednanie KoryntianJ.W. Rosłon, R. Rubinkiewicz, Święty Paweł, w: Wstęp do Nowego Testamentu, pod red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum 1996, s. 341..

Wątpliwości wokół powstania Hymnu o miłości Wokół powstania Hymnu o miłości narosły wątpliwości, które podzielić można na trzy kategorie: wątpliwości odnośnie do czasu powstania: sugerowano, iż tekst Hymnu apostoł Paweł napisał w innym czasie niż zasadniczą część Listu (WeissJ. Weiss, Der erste Korintherbrief, KEK V, 1910, SS. XL-XLIII., BarrettC.K. Barrett, A Commentary on the First Epistle to the Corintihans, New York: Harper & Row, 1968, p. 154., ConzelmannHans Conzelmann, Der erste Brief an die Korinther, KEK, Göttingen 1969, S. 217.). Weiss był zdania, że Hymn o miłości nie należał pierwotnie do partii tekstu 1 Kor 12,1-14,40, lecz łącznie z 8,1-13 został napisany przeciwko gnostycyzmowi. Weiss opierał swoją tezę na stwierdzeniu z 1 Kor 8,1 „Poznanie nadyma, ale miłość buduje” oraz na tym, że w 12,1-30 i 14,1-40 nie ma nic o miłościWeiss, Der erste Korinterbrief, KEK V, 1910, SS. 309-316.. wątpliwości odnośnie do autorstwa: część badaczy, np. E.L. Titus, uważali go za „nie-Pawłową interpolację”E.L. Titus, Did Paul Write 1 Cor 13? JBR 27 (1959), s. 299-302., wątpliwości odnośnie do umiejscowienia Hymnu: możliwa jest sytuacja, w której Hymn mylnie włączono do treści Listu (W. Schenk),

Powodem podania w wątpliwość autorstwa, umiejscowienia i czasu powstania Hymnu stało się naruszenie przez niego ciągłości pomiędzy rozdziałami 12 i 14.

O ile nie-Pawłowe autorstwo oraz teza złego umiejscowienia hymnu na tle kontekstu znajdują niewielu zwolenników, to pierwsza hipoteza wspierana jest przez licznych egzegetów, a jej przeciwnicy traktują ją poważnie. W obronie integralności całego Listu przytacza się jako argument świadectwa rękopiśmienne 1 Listu do Koryntian (najstarsze pochodzą z około 200 roku) oraz wczesnochrześcijańskich pisarzy cytujących List (Robertson-Plummer, Thiselton). Zauważono też, że Hymn o miłości wpisuje się w chiastyczną strukturę kontekstu: A – starajcie się o większe dary łaski (1 Kor 12,31a) B – a ja wam ukażę drogę doskonalszą (1 Kor 12,31b) C – Hymn o miłości (1 Kor 13) B – dążcie do miłości (1 Kor 14,1a) A – dążcie do darów duchowych (1 Kor 14,1b).

center|thumb|Uczta miłości na fresku z okresu wczesnego chrześcijaństwa

Analiza Hymnu o miłości Tytuł Utwór przynależy do typowego dla antycznej Grecji gatunku hymnu, „pieśni pochwalnej na cześć najwyższej cnoty”, który przeniknął do żydowskiej tradycji mądrościowej ([Mdr 7,22-8,1] i [3 Ezdr 4,34-40]).

Apostoł Paweł w Hymnie do miłości pojęcie miłości określa terminem ἀγάπη<ref>[http://www.literatura.hg.pl/greek/1co.htm ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α]</ref>, który to termin ma bardzo niepewną etymologię historycznąE. Stauffer, ἀγαπάω, ἀγάπη, ἀγαπητός, TDNT, Vol. 1, s. 36.. W grece przedbiblijnej termin ten prawie w ogóle nie był stosowany w formie rzeczownikowejSłownik Abramowiczównej odnosi rzeczownikowe zastosowanie tego terminu tylko do greki biblijnej.. Stosowany był albo w formie czasownikowej (ἀγαπᾶν), albo przymiotnikowej (ἀγαπητός). Forma czasownikowa ἀγαπᾶν ma wiele znaczeń (okazywać serdeczność, namawiać, pieścić, pragnąć, być zadowolonym, cieszyć się z czegoś, itd), ale najczęstszym jego znaczeniem było „okazywać miłość”. Przymiotnik ἀγαπητός stosowany bywał np. w takich wyrażeniach jak „ukochane dziecko” i znaczyło wtedy „bardziej ukochane niż reszta potomstwa”. Rzeczownikowa forma została wprowadzona przez tłumaczy Septuaginty w przekładzie Pieśni nad pieśniami, gdzie staje się określeniem miłości, zaś w Nowym Testamencie staje się podstawowym określeniem miłościE. Dąbrowski, Listy do Koryntian, Poznań 1965, s. 253.. Termin ἀγάπη nie ma w sobie nic z magicznej mocy ἐρᾶν (kochać), ma natomiast w sobie coś z serdeczności φιλεῖν (kochać-lubić). W biblijnej grece posłużył dla przedstawiania Bożej miłości i zazwyczaj oznacza uprzywilejowaną pozycję przed Bogiem – umiłował ponad wszystkoFrederic Louis Godet, Commentary on First Corinthians, Grand Rapids, 1977, s. 665..

Przekłady starołacińskie oraz Wulgata stosują jego łacińskie odpowiedniki: caritas albo dilectio. Caritas zastosowane zostało w Hymnie o miłości, poza tym jednak raczej rzadko występuje. Caritas kojarzone jest zwykle z miłosierdziem i jest terminem zdecydowanie uboższym niż ἀγάπη.

Treść Hymn dzieli się na trzy części tematyczne: wiersze 1-3 mówią o bezużyteczności charyzmatów pozbawionych miłości, wiersze 4-7 o istocie miłości, wiersze 8-13 o nieprzemijalności miłościFriedrich Lang, Die Briefe an die Korinther, NTD Bd. 7, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen und Zürich 1986, S. 181..

Ponieważ Paweł w swoich listach często utożsamia miłość z Chrystusem, niektórzy egzegeci biorą pod uwagę taką możliwość, że opiewaną w Hymnie miłość należy rozumieć osobowo i że jest nią Chrystus. Termin „cymbał” jest często stosowany w Starym Testamencie, natomiast w Nowym Testamencie zastosowany został tylko tutaj. W czasach Pawła był instrumentem używanym w kultach pogańskich, zwłaszcza kulcie Kybele i DionizosaGordon D. Fee, The First Epistle to the Corinthians, NICNT, Wm. B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids 2007, p. 632.. Z tego względu Riesenfeld sądził, że wzmianka o „cymbale brzmiącym” nawiązuje do pogańskiej przeszłości Koryntian, o której jest również mowa w 1 Kor 12,2 („gdy byliście poganami”)H. Riesenfeld, Note supplémentaire sur I Cor. XIII, Coniectanea Neotestamentica 10 (1946), pp. 50-53..

W pierwszej części Hymnu do miłości apostoł Paweł wymienia charyzmaty Ducha Świętego, o których mowa w poprzedzającym Hymn rozdziale dwunastym (kolejno: języki, prorokowanie, mądrość, wiara i pomoc). Przedstawiając wyższość charyzmatu prorokowania nad charyzmatem języków, autor Listu przechodzi do miłości (αγαπη) jako najważniejszego z charyzmatów, mówiąc: „Lecz wy starajcie się o większe dary: a ja wam wskażę drogę jeszcze doskonalszą” [1 Kor 12, 30]. Zapowiedź ta stanowi zatem wstęp do właściwego tekstu Hymnu, a jednocześnie punkt odniesienia dla jego pierwszej części.

Trzy wersety napisane zostały według tego samego modelu i podkreślają kolejność charyzmatów pod względem ich coraz większej wartości (tzw. climax): od daru mówienia językami, przez dary intelektualne i odnoszące się do wiary, po dar bezinteresownego czynienia dobra. „Przenoszenie gór” oznacza dokonywanie rzeczy niemożliwychE. Dąbrowski, Listy do Koryntian, Poznań 1965, s. 255.. Werset drugi kończy konkluzja „byłbym niczym”. Wskazuje ona na to, iż chrześcijanin istnieje tylko dzięki miłości. W wersecie trzecim wyszczególnione zostało spalenie na stosie (kauthesōmāi, nie – kauthesō-māi), które w starożytności uznawane było za najokrutniejszy rodzaj kary.

thumb|Caritas na obrazie Antoona van Dycka

Termin χρηστεύεται (łaskawa jest) stosowany był tylko w formie rzeczownikowej (χρηστός) i przymiotnikowej (χρηστότης). Forma czasownikowa nie występuje w literaturze pozabiblijnej. Pierwsze udokumentowane zastosowanie tego terminu w formie czasownikowej nastąpiło w apokryficznym Psalmie Salomona 9,1 (τίνι χρηστεύση, ο θεός). Harnack przypuszczał, że Paweł zapożyczył ten termin ze Źródła QK. Weiss, χρηστός, χρηστότης, χρηστεύομαι, χρηστολογία, TDNT, Vol. IX, s. 491.. Nowy Testament nigdzie więcej tego terminu nie stosuje. Dalsze zastosowanie tego czasownika znajdujemy u Klemensa Rzymskiego, który zastosował go dwukrotnieGordon D. Fee, The First Epistle to the Corinthians, NICNT, Wm. B. Eerdmans Publishing Co., Grand Rapids 2007, s. 636..

Druga część Hymnu wymienia cechy i zalety prawdziwej miłości, przede wszystkim upersonifikowanej miłości Boga. Apostoł Paweł opatruje ponadto αγαπη 15 czasownikami, które stanowią swoisty „kodeks” postępowania chrześcijanina wobec drugiej osoby. W tej części Hymnu wyszczególnionymi cnotami, które stanowią zarówno przyczynę jak i skutek miłości, są: cierpliwość, przebaczenie, pokora oraz chęć czynienia dobra.

Miłość „cierpliwa jest” (μακροθυμει – forma czasownikowa), to znaczy jest nieskora do gniewu, nieskora do urazy i żądzy zemsty. Oznacza znoszenie zaznawanych krzywd bez odwzajemniania sięE. Dąbrowski, Listy do Koryntian, Poznań 1965, s. 257..

Miłość „łaskawa jest” (χρηστεύεται – forma czasownikowa). O ile wymieniona przedtem cecha miłości „cierpliwa jest” wyrażała pasywny aspekt miłości, to cecha „łaskawa jest” podkreśla jej aspekt aktywny. Wskazuje, czym winno się charakteryzować dzieło miłościK. Weiss, χρηστός, χρηστότης, χρηστεύομαι, χρηστολογία, TDNT, Vol. IX, s. 492..

Część trzecia z kolei stanowi właściwą definicję prawdziwego chrześcijanina.

W wersach 8-9 Paweł przeciwstawia teraźniejszość, „jest”, do której przywiązani byli Koryntianie, perspektywie przyszłości, odnoszącej się do wiary, nadziei i miłości z wersetu 13. Inna opozycja w tej części Hymnu to „dziecię”-„mąż”, „dojrzałe”-„niedojrzałe”, to teleion-to ekmerous. Św. Paweł uważał bowiem postawę Koryntian za dziecinną, tym samym wymagając od nich dojrzałości.