thumb|Jeden z przywódców włoskiej irredenty – Cesare Battisti, podczas wiecu na rzymskim Campidoglio (maj 1915) Irredenta, irredentyzm ( – „niewyzwolona” [ziemia]Źródłem tego pojęcia było hasło Italia irredenta oznaczające niewyzwolone obszary Włoch (Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem. Warszawa: Muza, 2001, s. 237).) – ruch polityczny i społeczny, dążący do połączenia w jeden organizm państwowy ziem zamieszkiwanych przez tę samą grupę etniczną.
Historycznie pojęcie to najczęściej odnoszone jest do radykalnego włoskiego ruchu politycznego powstałego na przełomie XIX i XX wieku. Irredenta włoska zapoczątkowana została około 1878 roku pod hasłem konieczności zjednoczenia wszystkich ziem zamieszkanych przez Włochów. Działalność ta wymierzona była początkowo przeciwko monarchii austro-węgierskiejBogdan Snoch: Terminy i pojęcia historyczne. Słownik szkolny. Warszawa: WSiP, 1990, s. 64. z żądaniami zwrotu południowego Tyrolu (Trydentu), Gorycji, Triestu, Istrii i Fiume. Późniejsze żądania skierowane wobec Francji dotyczyły zwrotu Nicei (odstąpionej w 1860) i Korsyki, a w odniesieniu do Anglii – przyznania Włochom zajętej przez nią (1800) i skolonizowanej Malty. Ruch irredentystów silnie rozwijał się przed I wojną światową i skupiał zarówno członków nacjonalistycznej prawicy (m.in. Gabriele D’Annunzio, Enrico Corradini), jak i socjalistów (Cesare Battisti). W dalszym rozwoju uległ wpływowi szowinizmu i wchłonięty został przez ruch faszystowskiWielka encyklopedia PWN. T. 12. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 264..
W szerszym znaczeniu irredenta oznacza dążenie do wyzwolenia narodowego, ruch niepodległościowy«irredenta» w: Słownik języka polskiego (pod red. Witolda Doroszewskiego).. Z tego względu i w Polsce stała się synonimem walki o niepodległość i dążności do odzyskania ziem pozostających we władzy zaborców.
Zobacz też rosyjski irredentyzm
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Ideologie Kategoria:Ruchy społeczne Kategoria:Włochy w XIX wieku Kategoria:Włochy w XX wieku