Hilary Koprowski

Hilary Koprowski (ur. 5 grudnia 1916 w Warszawie, zm. 11 kwietnia 2013 w Filadelfii) – polski lekarz, wirusolog i immunolog, nauczyciel akademicki, odkrywca i twórca pierwszej na świecie (1950), skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi , wywołującemu chorobę Heinego-Medina. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys mały|Hilary Koprowski Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn Pawła Koprowskiego (1882–1957) i Soni z domu Berland (1883–1967). Jego rodzice poznali się w 1906 roku, pobrali sześć lat później; ojciec był właścicielem niewielkiej firmy produkującej tekstylia i handlującej nimi, matka była dentystką pochodzącą z Berdyczowa. Dorastał w Warszawie, gdzie ukończył XI LO im. Mikołaja Reja, a później studia medyczne, uzyskując dyplom na Uniwersytecie Warszawskim; studiował też w konserwatorium muzycznym w Warszawie oraz w Akademii Św. Cecylii w Rzymie. W lipcu 1938 roku poślubił Irenę Grasberg, cytolożkę i lekarkę, z którą miał dwóch synów: Claude’a i Christophera. Od 1939 roku przebywał poza Polską, od 1944 w USA. Był profesorem nadzwyczajnym na Thomas Jefferson University i członkiem Polskiej Akademii Nauk.

W trakcie badań nad wirusem polio po wielu próbach znalazł gospodarza, u którego w warunkach naturalnych wirus namnaża się, ale nie wywołuje choroby i z którego wirus wychodzi osłabiony, o obniżonej wirulencji. Takim gospodarzem dla wirusa polio okazał się bawełniak szczeciniasty (). Metoda Koprowskiego polegała na atenuacji wirusa polio. Proces atenuacji rozpoczynał się wstrzyknięciem zdrowym bawełniakom żywego wirusa polio. Następnie pobierano od tak zakażonych bawełniaków wycinki mózgu i wstrzykiwano je następnym zdrowym bawełniakom. Po kilkunastu takich cyklach zabiegów otrzymywano żywego, lecz osłabionego (atenuowanego) wirusa polio. Szczepionkę uzyskiwano przez wyizolowanie żywych osłabionych wirusów polio, które nie były w stanie wywołać choroby u człowieka, ale uodporniały go przeciwko zakażeniu naturalnym wirusem polio wywołującym chorobę Heinego-Medina.

Po raz pierwszy szczepionka otrzymana metodą Koprowskiego została podana 27 lutego 1950 roku, a pierwszych masowych szczepień dokonano w 1958 roku w Kongo. Szczepionkę podawano doustnie, co pozwoliło w ciągu sześciu tygodni zaszczepić ponad 250 tysięcy dzieci i niemowląt. Od 1951 roku w Polsce trwała epidemia polio. Początkowo rocznie wykrywano 2–3 tysięcy zakażeń dzieci. W 1958 roku liczba zakażeń wyniosła 6 tysięcy. Jesienią 1959 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie profesora Feliksa Przesmyckiego i dzięki wpływom Koprowskiego, który uzyskał od firmy farmaceutycznej Wyeth dziewięć milionów dawek szczepionki, w ciągu ośmiu miesięcy masowo szczepiono dzieci w Polsce. Liczba zachorowań na polio zaczęła gwałtownie spadać. W 1959 roku zanotowano jeszcze ponad tysiąc zachorowań, ale w 1963 roku już tylko 30 nowych przypadków, a liczba zgonów spadła z kilkuset rocznie do dwóch.

Koprowski wiele lat mieszkał w USA, opublikował ponad 850 prac naukowych, przez wiele lat kierował Instytutem Wistara w Filadelfii. Mimo sędziwego wieku, do śmierci był dyrektorem Instytutu Biotechnologii i Zaawansowanej Medycyny Molekularnej oraz Centrum Neurowirusologii na Uniwersytecie Thomasa Jeffersona w Filadelfii. Założył Fundację im. Koprowskich, mającą na celu przede wszystkim wspieranie rozwoju nauki w Polsce oraz polsko-amerykańskiej współpracy naukowej. Jest również autorem utworów muzycznych.

W 1992 roku na łamach pisma muzycznego „Rolling Stone” dziennikarz Tom Curtis opublikował zarzut, iż przyczyną rozpowszechnienia się AIDS w Afryce, a następnie na całym świecie, była wynaleziona przez Koprowskiego szczepionka przeciwko chorobie Heinego-Medina, a konkretnie wykorzystanie do produkcji szczepionki materiałów pozyskanych od szympansów, które miałyby być nosicielami wirusa SIV, zaś ten wirus po dostaniu się do człowieka miał doprowadzić do powstania wirusa HIV. Zarzut ten przedstawił także w swoim liście do czasopisma naukowego Science, opublikowanym tamże 29 maja 1992 roku. Oskarżenia te zostały powtórzone we francuskim filmie dokumentalnym pt. Czy świat oszalał? Skąd wzięło się AIDS. Już w odpowiedzi opublikowanej w Science 21 sierpnia 1992 roku H. Koprowski udowodnił fałszywość zarzutów Curtisa, m.in. wskazując, że przy produkcji szczepionki nie wykorzystywał materiałów od szympansów. Późniejsze badania prowadzone przez innych naukowców i opublikowane w Nature i Science potwierdziły twierdzenia Koprowskiego w tej sprawie i całkowicie obaliły tezy dziennikarzaH. Koprowski, 1992: AIDS and the Polio Vaccine. Science, vol. 257, Issue 5073, s. 1024–1027..

Odznaczenia i nagrody Postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 13 lipca 2007 roku „za wybitne zasługi w działalności naukowej i charytatywnej dla dobra społeczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.; wcześniej, postanowieniem z 12 maja 1998 roku, uhonorowany był Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski., a postanowieniem z 25 lipca 1994 roku Krzyżem Oficerskim tego Orderu..

W 1990 został komandorem sanmaryńskiego Orderu Świętej Agaty.

Od 1991 roku był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk; doktoraty honoris causa otrzymał m.in. od Akademii Medycznej w Poznaniu (1998) i Warszawie (2000) oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (28 listopada 2008). 24 maja 2007 roku Rada Miasta Stołecznego Warszawy przyznała mu tytuł Honorowego Obywatela, dyplom odebrał 31 lipca 2007 roku, w przeddzień Dnia Pamięci Warszawy. 25 maja 2007 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Celestynowa. Kawaler Orderu Uśmiechu.

W 2010 roku został laureatem pierwszej edycji konkursu Wybitny Polak, organizowanego przez Fundację Polskiego Godła Promocyjnego Teraz Polska.

W 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości (2018) prezydent RP Andrzej Duda odznaczył go pośmiertnie Orderem Orła Białego..

Upamiętnienie mały|Tablica przed szkołą w Celestynowie Hilary Koprowski jest patronem Gdańskiego Parku Naukowo-Technologicznego.

12 czerwca 2014 roku została odsłonięta tablica poświęcona profesorowi Hilaremu Koprowskiemu przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Batalionu „Zośka” w Celestynowie, która mieści się na dawnej działce profesora.

Nazwiskiem Hilarego Koprowskiego zostały nazwane ulice w Celestynowie, Warszawie oraz Gdańsku.

W 2025 został patronem 29. Festiwal Nauki w Warszawie

Książki Koprowski jest autorem książki autobiograficznej Wygrać każdy dzień (we współpracy z Agatą Tuszyńską; Wyd. Diana, Warszawa 1996, ).

W roku 1999 w Stanach Zjednoczonych ukazała się też biografia Koprowskiego, autorstwa Rogera Vaughana pt. Listen to the Music. The Life of Hilary Koprowski (wydanie polskie: Takty i fakty, przeł. Jacek Serwa, Wydawnictwo Poznańskie 1999, ).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Audycja PR I: Wieczór odkrywców – „Profesor Hilary Koprowski”, red. Krzysztof Michalski

Kategoria:Polscy immunolodzy Kategoria:Polscy odkrywcy Kategoria:Polscy wirusolodzy Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej św. Cecylii w Rzymie Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Naukowcy polonijni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kategoria:Doktorzy honoris causa Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Agaty Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 2013