(z łac. Nie ma przestępstwa bez ustawy) – paremia prawnicza oznaczająca, że nie jest przestępstwem czyn, który nie był zabroniony w momencie jego popełniania.
Jest to jedna z najbardziej istotnych zasad współczesnego prawa karnego i ważny składnik koncepcji państwa prawa. Chroni jednostkę przed arbitralnym posługiwaniem się represją karną przez organy państwowe. Zasada ta została sformułowana w art. 8 francuskiej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku. Polskie prawo zawiera tę zasadę w 42 art. Konstytucji RP. Zawiera ją także art. 11 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, art. 7 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 15 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 49 Karty Praw Podstawowych.
Z tej zasady wynikają postulaty: typizacji czynów zabronionych () – wyłączona jest kryminalizacja w drodze aktów o charakterze podustawowym; maksymalnej określoności tworzonych typów () – funkcja zewnętrzna określoności czynu pozwala odróżnić typy zachowań zabronionych od niezabronionych, zaś funkcja wewnętrzna – na odróżnienie poszczególnych typów czynu zabronionego; zakazu analogii i wykładni rozszerzającej na niekorzyść sprawcy () zakazu pogarszania sytuacji prawnej sprawcy przez wsteczne działanie ustawy karnej (). ustawowe określenie granic kary () – sankcja jest względnie oznaczona
W prawie rzymskim sformułowana jako (występek może być bez kary, kara nie może być bez występku)Digesta 50,16,131 pr..
Przypisy
Bibliografia Prawo karne. Repetytorium, red. Ewelina Blaski, Zakamycze 2005, s. 67. A. Wąsek i inni: Kodeks karny. Komentarz. Tom I, Gdańsk 2004, s. 15–17. Lech Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2000, s. 18.
Kategoria:Łacińskie zwroty i paremie prawnicze