Dionizy, imię świeckie Konstanty Nikołajewicz WaledyńskiDokładna transliteracja nazwiska z języka rosyjskiego powinna brzmieć Waledinskij. W publikacjach naukowych upowszechniła się jednak spolszczona wersja Waledyński. (ur. w Muromie, zm. 15 marca 1960 w Warszawie) – biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Od 1923 zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego z tytułem metropolity warszawskiego i całej Polski. Doprowadził do pomyślnego końca starania o autokefalię Kościoła prawosławnego w Polsce uzyskaną od patriarchy Konstantynopola z pominięciem Kościoła Rosyjskiego. Urząd sprawował do 1948, kiedy został usunięty przez władze stalinowskie i osadzony w areszcie domowym.
Młodość i edukacja Konstanty Waledyński urodził się w Muromie w guberni włodzimierskiej w rodzinie prawosławnego kapłana Nikołaja Iwanowicza Waledyńskiego, proboszcza parafii Świętych Kosmy i Damiana w Muromie, i jego żony Jelizawiety z d. SpiektorskiejS. Dudra, Metropolita..., s. 19.. Był siostrzeńcem arcybiskupa Hieronima (Egzemplarskiego). W wieku 12 lat stracił ojca.
Naukę w seminarium duchownym rozpoczął we Włodzimierzu, zaś ukończył w 1896 w Ufie. Studiował teologię na Akademii Duchownej w Kazaniu, której dyplom z wyróżnieniem, za pracę Ideały prawosławnego Rosjanina-misjonarza wśród obcoplemiennych mniejszości narodowych uzyskał cztery lata później. Za doskonałe wyniki w nauce otrzymał stypendium i rozpoczął pracę naukową na Akademii w katedrze języka kałmuckiego. Jeszcze w czasie studiów, 14 września 1897, złożył śluby zakonne, a następnie został wyświęcony na hierodiakona. Święcenia kapłańskie otrzymał dwa lata później. Wstępując do zakonu, pragnął poświęcić się pracy misyjnej (do czego zainspirowało go w Ufie spotkanie z misjonarzem w Jakucji, biskupem Dionizym (Chitrowem)S. Dudra, Metropolita..., ss. 18–19.), jednak uniemożliwiło mu to słabe zdrowie.
1901–1913 W latach 1901–1902 był profesorem Seminarium Duchownego w Symferopolu, gdzie wykładał historię biblijną i historię Cerkwi prawosławnych. Następnie, do 1911 był wykładowcą i inspektorem, a później rektorem Seminarium Duchownego w Chełmie. W momencie przeniesienia do Chełma otrzymał godność archimandryty. W tym czasie odbywał liczne wizytacje parafii na terenie eparchii, której biskupem był Eulogiusz (Gieorgijewski). Szczególną uwagę zwracał na wychowanie przyszłych misjonarzy – w grupie jego wychowanków byli późniejsi hierarchowie PAKP Makary (Oksijuk) i Aleksy (Gromadzki). Wspierał również cerkiewne instytucje kulturalne, zwłaszcza chóry, oraz założył pismo Chołmskaja Cerkownaja ŻizńS. Dudra, Metropolita..., s. 20.. W 1905 został wybrany do rady Bractwa Przenajświętszej Bogurodzicy w ChełmieOtczet o sostojanii i diejatelnosti nachodiaszczegosja pod Wysoczajszym Jego Impieratorskogo Wieliczestwa pokrowitielstwom Chołmskago Prawosławnago Swiato-Bogorodickago Bratstwa za 1904–1905 (dwadcat szestoj) bratskij god, „Chołmskaja cerkownaja żizn'”, Czast’ Officijalnaja, nr 3/1906, s. 69..
Aktywność rektora chełmskiego seminarium duchownego zwróciła na niego uwagę metropolity kijowskiego i halickiego Flawiana, który planował sprowadzić archimandrytę Dionizego do swojej diecezji, na stanowisko rektora Kijowskiej Akademii DuchownnejS. Dudra, Metropolita..., s. 22.. Ten jednak w 1911, z powodów zdrowotnych, został wysłany do Rzymu, gdzie miał zostać opiekunem cerkwi prawosławnej działającej przy ambasadzie rosyjskiej. W czasie pobytu w stolicy Włoch zainteresował się archeologią i badaniem zabytków z okresu wczesnego chrześcijaństwa. Przy swojej pracy współdziałał z badaczami włoskimi, wśród których byli profesorowie Cabrola, Respoghi, Belrederi, Junent i Buillie. Efektem pracy naukowej i kontaktów z badaczami włoskimi było opracowanie wydane w 1912 w Rzymie pt. Przewodnik prawosławnego pielgrzyma po Rzymie. Opis rzymskich świętych miejsc i znajdujących się w nich świętości z planem soboru św. ap. Piotra S. Dmitruk: „Przewodnik prawosławnego pielgrzyma po Rzymie” archimandryty Dionizego (Waledyńskiego), „Teka Komisji Historycznej. Oddział Lubelski PAN”, t. 6, Lublin 2009, s. 239 – 244.. Także po wyjeździe z Włoch Dionizy organizował konferencje naukowe z dziedziny archeologiiS. Dudra, Metropolita..., ss. 22–23..
Biskup mały|250px|Ławra Poczajowska, miejsce chirotonii biskupiej Dionizego (Waledyńskiego) 21 kwietnia 1913, dzięki rekomendacji arcybiskupa wołyńskiego i żytomierskiego AntoniegoS. Dudra, Metropolita..., s. 25., został konsekrowany na biskupa pomocniczego eparchii wołyńskiej z tytułem biskupa krzemienieckiego. Jego chirotonii dokonał Grzegorz IV, patriarcha antiocheński, zaś wśród innych konsekratorów był właśnie biskup Antoni, późniejszy Pierwszy Hierarcha Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji. Uroczystość miała miejsce w głównym soborze ławry Poczajowskiej. W czasie I wojny światowej zdecydował się pozostać w Krzemieńcu, nie udając się na bieżeństwoS. Dudra, Metropolita..., s. 26., jako jeden z dwóch urzędujących biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na terenie ziem polskich (drugim był zwierzchnik eparchii wileńskiej i litewskiej Tichon (Bieławin)). W czasie I wojny światowej prowadził działalność charytatywną i osobiście angażował się w organizację duszpasterstwa żołnierzy. W 1917 reprezentował mnichów ze swojej eparchii na Soborze Lokalnym w Piotrogrodzie, który dokonał wyboru metropolity Tichona (Bieławina) na patriarchę Moskwy i całej Rusi. Należał do Związku Narodu Rosyjskiego i przewodniczył jego oddziałowi z siedzibą w Poczajowie.
W kwietniu 1918, kiedy ludność prawosławna zaczęła wracać na Wołyń z bieżeństwa, biskup Dionizy otrzymał od patriarchy moskiewskiego Tichona polecenie budowy struktur nowej eparchii – poleskiej. Z Wołynia miał według niektórych źródeł wyjechać na krótko w 1919, towarzysząc przez pewien czas metropolicie Antoniemu udającemu się na emigrację. W 1921 uczestniczył we Wszechukraińskim Soborze, który powołał do życia niekanoniczny Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Zmiany granic państwowych sprawiły jednak, że zarządzana przez niego eparchia poleska znalazła się w granicach Polski, toteż biskup Dionizy nie angażował się więcej w kwestie organizacji Kościoła prawosławnego na Ukrainie.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej na krótko wyjechał z Krzemieńca i zamieszkał w monasterze św. Jana Miłościwego w Małych Zahajcach. W 1921 uzyskał obywatelstwo polskieS. Dudra, Metropolita..., s. 28..
W 1921 skutecznie sprzeciwiał się zwołaniu zjazdu przedstawicieli parafii prawosławnych w Polsce, który miał przedyskutować kwestię prawnej sytuacji struktur prawosławnych w Polsce. Biskup Dionizy twierdził, że organizowany za zgodą władz państwowych zjazd jest instytucją niekanoniczną i nieuprawnioną do podejmowania decyzji w podstawowych kwestiach organizacyjnych, jako że położone w Polsce eparchie prawosławne nadal podlegały Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. Zabronił również duchowieństwu i świeckim swojej eparchii wysłać przedstawicieli na Zjazd, który ostatecznie nie doszedł do skutku. Działalność biskupa sprawiła, że został on wezwany do Warszawy na spotkanie z ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego Maciejem Ratajem, na którym miał zostać poproszony o sporządzenie projektu powołania Wyższego Zarządu Kościoła Prawosławnego w Polsce. Mógł być zatem brany pod uwagę jako kandydat na przyszłego zwierzchnika Kościoła w Polsce po uzyskaniu przez niego autokefalii, do czego dążył rząd polski. Sytuację zmienił jednak przyjazd do Polski arcybiskupa mińskiego i turowskiego Jerzego z emigracji we Włoszech, o co według Antoniego Mironowicza biskup Dionizy osobiście zabiegał. Jako wyższy rangą hierarcha, arcybiskup Jerzy został mianowany przez patriarchę Moskwy Tichona Egzarchą Patriarchy dla Kościoła Prawosławnego w Państwie Polskim z tytułem arcybiskupa warszawskiego, zaś od września 1921 metropolity warszawskiego i całej PolskiW styczniu 1922 Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wycofał pełnomocnictwo dla metropolity Jerzego w kwestii zwierzchnictwa na terenie całej Polski.. mały|200px|Metropolita warszawski i całej Polski Jerzy. Biskup Dionizy (Waledyński) zabiegał o jego powrót z Włoch, a następnie popierał jego starania o uzyskanie autokefalii dla Kościoła prawosławnego w Polsce Władze polskie, chcąc uzyskać zgodę hierarchów prawosławnych w Polsce na uzyskanie przez Kościół w Polsce niezależności względem Patriarchatu Moskiewskiego, zaczęły prowadzić z wybranymi biskupami rozmowy na temat kanonicznej możliwości uzyskania autokefalii. W tym czasie biskup Dionizy – razem z metropolitą Jerzym i biskupem pińsko-nowogrodzkim Pantelejmonem – jednoznacznie poparł starania o autokefalię przeciwko zwolennikom utrzymania status quo, biskupom Eleuteriuszowi (wileński) i Włodzimierzowi (grodzieński). Zwolennicy autokefalii widzieli w takim postępowaniu jedyną szansę na pokojowe ułożenie stosunków między państwem a Kościołem prawosławnym, postrzeganym jako instytucja ściśle związana z Rosją. Dlatego po kolejnym spotkaniu z ministrem Ratajem, który potwierdził dążenie rządu do usamodzielnienia się prawosławia w Polsce, wymienieni trzej biskupi zgodzili się – zgodnie z prawem kanonicznym – wystąpić o przyznanie autokefalii do patriarchy Moskwy. W oświadczeniu złożonym na ręce ministra zadeklarowali, że radzi są poświęcić się pracy na korzyść Cerkwi na podstawie autokefalii. Zdaniem Mirosławy Papierzyńskiej-Turek biskup Dionizy, podobnie jak Pantelejmon i metropolita Jerzy, nie był w tym okresie całkowicie przekonany co do konieczności autokefalizacji prawosławia w Polsce. Był jednak zdania, że obok zachowania lojalności wobec patriarchy Moskwy niezbędne jest zadbanie o dobre stosunki z rządem II RP.
24 stycznia 1922 uczestniczył w soborze biskupów prawosławnych w Polsce, na który został wezwany przez metropolitę Jerzego razem z biskupem Pantelejmonem. Przeciwnicy autokefalii nie wzięli udziału w zjeździe. Sobór ten przedyskutował i zatwierdził treść Tymczasowych przepisów o stosunku rządu do Kościoła prawosławnego w Polsce. W tym samym roku biskup Dionizy został podniesiony do godności arcybiskupa wołyńskiego i krzemienieckiego. 30 maja 1922, w czasie kolejnego soboru w ławrze Poczajowskiej, zagłosował za rezolucją napisaną przez metropolitę Jerzego na życzenie władz, w której hierarchowie deklarowali samodzielne podejmowanie decyzji w sprawie prawosławia w Polsce, bez oczekiwania na instrukcje z Moskwy. Wobec opuszczenia obrad przez przeciwników autokefalii i nieobecności dwóch dalszych hierarchów, rezolucję przyjęto jedynie głosami metropolity Jerzego i arcybiskupa Dionizego. Kolejny sobór, jaki odbył się 14 czerwca 1922, ukonstytuował Święty Synod, który miał być w przyszłości najwyższym organem autokefalicznego Kościoła w Polsce. Uchwała końcowa soboru, jaką Dionizy poparł, zapowiadała zwrócenie się o przyznanie autokefalii do patriarchy konstantynopolitańskiego wobec ustania działalności w Moskwie duchownego kanonicznego wyższego zarządu, jak i podjęcie w przyszłości starań o akceptację nietypowego trybu autokefalizacji przez inne Kościoły prawosławne. Z powodu protestów biskupów Eleuteriusza i Włodzimierza w skład Świętego Synodu weszli jedynie metropolita Jerzy, biskup Aleksander (Inoziemcow) oraz arcybiskup Dionizy (Waledyński).
Zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Uzyskanie autokefalii przez Kościół w Polsce mały|200px|Patriarcha moskiewski Tichon. Odmownie odpowiedział na prośbę metropolity Dionizego o pobłogosławienie niezależności Kościoła w Polsce; swoją ewentualną zgodę w przyszłości uzależniał od decyzji soboru biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego mały|250px|Metropolita moskiewski Sergiusz (Stragorodski), pełniący obowiązki patriarchy Moskwy, nie zgadzał się na zaakceptowanie autokefalii Kościoła w Polsce. Jego korespondencja z metropolitą Dionizym (Waledyńskim) zakończyła się zerwaniem stosunków międzykościelnych