Krzysztof Grzymułtowski herbu Nieczuja (ur. ok. 1620 w Wielkopolsce, zm. w maju 1687) – marszałek sejmu nadzwyczajnego w Warszawie w 1654 rokuWładysław Konopczyński, Chronologia sejmów polskich 1493–1793, Kraków 1948, s. 153., marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1672 roku, wojewoda poznański w latach 1677–1687, kasztelan poznański w latach 1656–1677, podkomorzy kaliski w latach 1650–1656, dyplomata w służbie królewskiej, pisarz polityczny i mówca, pułkownik królewski, starosta ujsko-pilski w 1668 rokuKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 180., wielki poseł w Moskwie w 1686 rokuHistoria dyplomacji polskiej, t. II: 1572-1795, pod redakcją Zbigniewa Wójcika, Warszawa 1982, s. 264..
Życiorys Syn Stanisława, starosty średzkiego i Katarzyny z Leszczyńskich, córki Wacława. Uczęszczał do Akademii Lubrańskiego w Poznaniu, a w roku 1635 podjął studia w kolegium jezuickim we francuskim Dole. Poseł na sejm 1641, 1645 roku. Deputat na Trybunał Główny Koronny z województwa kaliskiego w 1646/1647 roku. Był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa poznańskiegoОлексій Вінниченко, Депутати Коронного трибуналу 1632–1647 рр. // Вісник Львівського університету. Серія історична. Львів, 2009. Вип. 44, s. 297.. W roku 1648 został posłem na sejm. Poseł sejmiku średzkiego na sejm 1650 roku, sejm nadzwyczajny 1652 roku, sejm zwyczajny i nadzwyczajny 1654 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 346.. Poseł województw województwa poznańskiego i kaliskiego na pierwszy sejm 1652 rokuWładysław Czapliński, Dwa sejmy w roku 1652, Wrocław 1655, s. 63..
W 1654 roku został marszałkiem sejmu, często uczestnicząc w pracach wielu komisji. W roku 1650 objął urząd podkomorzego kaliskiego. W czasie Potopu szwedzkiego pozostał po stronie Jana Kazimierza. W roku 1656 otrzymał kasztelanię poznańską. Gdy stracił nadzieję na dalszy awans przystąpił w 1665 do rokoszu J.S. Lubomirskiego, później sprzyjał stronnictwu profrancuskiemu, utrzymując jednocześnie bliski kontakt z elektorem brandenburskim. Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę francuskiego księcia Wielkiego KondeuszaWacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 316..
24 lutego 1662 król polski Jan Kazimierz zezwolił Krzysztofowi Grzymułtowskiemu na lokowanie miasta na terenie wsi Rakoniewice w powiecie grodziskim. Prawa miejskie wieś uzyskała jego staraniem i do dziś jest to miasto o nazwie Rakoniewice.
Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 5 listopada 1668 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 498.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa poznańskiegoPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. [b.n.s.]. W 1672 roku był deputatem województwa poznańskiego na Trybunał Główny KoronnyOrdo Dominorum Iudicium Deputatorum tam Spiritualiu[m] q[ua]m S[ae]cularium congregat[orum] Anno Millesimo Sexentesimo Septuagesimo Secundo p[ro] f[e]r[i]a secunda Conductus Pascha[e]., Archiwum Państwowe w Lublinie 15, k. 17..
Za intrygi przeciwko Michałowi Wiśniowieckiemu, w roku 1670, został postawiony przed sądem sejmowym. W 1672 roku był wraz z hetmanem Janem Sobieskim członkiem antykrólewskiej Konfederacji szczebrzeszyńskiejPisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego. T. 1, cz. 2, Kraków 1881, s. 1003.. W czasie elekcji 1674 roku popierał do korony polskiej syna elektora brandenburskiego Karola EmilaKrystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 18.. W 1674 roku był elektorem Jana III Sobieskiego z województwa poznańskiegoSuffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielkiego Xięstwá Litewskiego, zgodnie na Naiaśnieyszego Jana Trzeciego Obránego Krola Polskiego, Wielkiego Xiążęćiá Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mázowieckiego, Zmudzkiego, Inflantskiego, Smolenskiego, Kijowskiego, Wołhynskiego, Podolskiego, Podláskiego, y Czerniechowskiego Dáne między Wárszawą á Wolą / Dnia Dwudziestego pierwszego Máiá / Roku 1674, [b.n.s.], podpisał jego pacta conventaPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey Między Warszawą a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego Tysiąc Szesc Set Siedmdziesiat Czwartego, dnia Dwudziestego Miesiaca Kwietnia., s. 28..
Już jako stronnik Jana III Sobieskiego, w 1679 roku otrzymał godność wojewody poznańskiego. W latach 80. XVII wieku przewodził opozycji wielkopolskiej o orientacji prohabsburskiej. Uczestnik i sygnatariusz rokowań pokojowych ze Szwecją w Oliwie w roku 1660 i z Rosją w Moskwie w 1686, zakończonych traktatem jego imienia. Należał on również do tajnej kompanii w służbie króla.
Żonaty, po raz pierwszy z Barbarą Ossowską, po raz drugi (1660) z Aleksandrą Cecylią Leszczyńską. Zmarł prawdopodobnie w maju roku 1687.
Twórczość Ważniejsze utwory Echo virtutum... Andreae Szołdrski... episcopi posnaniensis, Poznań 1636, drukarnia W. Regulus Disputatio tertia de ante mobili ad ubi, Poznań 1638, drukarnia W. Regulus Mowy sejmowe, senackie, sejmikowe, okolicznościowe z 1662-1686, wyd. A. Jabłonowski, Warszawa 1876, Źródła dziejowe t. 1 Mowy na sejmach miane, 1685 (egz. nieznane), wiad. podał K. Niesiecki Korona polska, t. 2, Lwów 1738, s. 338 Zdanie sprawy przed Janem III z poselstwa do Moskwy, zaczętego w roku 1685, a skończonego dnia trzeciego maja 1686, ogł. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844 Mowa... przy powitaniu carów moskiewskich na stolicy r. 1686, lutego 21 dnia, ogł. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844
Listy Listy z lat 1657–1686 (m.in. do i od: Fryderyka Wilhelma brandenburskiego, Jana III Sobieskiego, Jana Leszczyńskiego, Wacława Leszczyńskiego, Andrzeja Olszowskiego, Jana Opalińskiego), wyd. A. Jabłonowski, Warszawa 1876, Źródła dziejowe t. 1 9 listów z lat 1682–1684 (do: Jana Albrechta Dönhofa, Benedykta Sapiehy, Jana III Sobieskiego), wyd. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844 24 listy z lat 1683–1684 (do: Melchiora Gurowskiego, Stanisława H. Lubomirskiego, Marcjana Ogińskiego, Benedykta Sapiehy, Jana Wielopolskiego, Andrzeja Załuskiego), wyd. M. Malinowski i A. Przezdziecki Źrzódła do dziejów polskich, t. 2, Wilno 1844 Listy z lat 1683–1684 (do: M. Gurowskiego, S.H. Lubomirskiego, J. Wielopolskiego, A. Załuskiego), wyd. A.C. Załuski Epistolarum historico-familiarum tomi primi pars secunda, Braniewo 1710, s. 822–827, 869; streszczenie polskie ogł. G.B. U. i W. Skrzydylka Listy z czasów Jana III i Augusta II, Kraków 1870 Do B. Sapiehy z lat 1683–1684, wyd. G.B. U. i W. Skrzydylka Listy z czasów Jana III i Augusta II, Kraków 1870
Zobacz też Chorągiew pancerna koronna Krzysztofa Grzymułtowskiego
Przypisy
Bibliografia
Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 244–245
Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1668 Kategoria:Członkowie konfederacji malkontentów 1672 Kategoria:Deputaci świeccy Trybunału Głównego Koronnego (województwo kaliskie) Kategoria:Deputaci świeccy Trybunału Głównego Koronnego (województwo poznańskie) Kategoria:Elektorzy Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo poznańskie) Krzysztof Grzymułtowski Kategoria:Kasztelanowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Marszałkowie Sejmu I Rzeczypospolitej Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Podkomorzowie kaliscy Kategoria:Posłowie I Rzeczypospolitej w Carstwie Rosyjskim Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1641 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1645 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1650 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1652 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1652 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1654 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1654 Kategoria:Posłowie wielcy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy królewscy Kategoria:Rotmistrzowie chorągwi pancernych Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Senatorowie za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Senatorowie za panowania Jana III Sobieskiego Kategoria:Starostowie pilscy Kategoria:Starostowie ujscy Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Jana III Sobieskiego Kategoria:Uczestnicy rokoszu Lubomirskiego (1665–1666) Kategoria:Urodzeni w 1620 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Wojewodowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1687