Rak błony śluzowej trzonu macicy, rak endometrium (, ) – najczęstszy nowotwór złośliwy trzonu macicy.

Epidemiologia Rak endometrium jest 4. pod względem zachorowalności nowotworem złośliwym u kobiet. Największa zachorowalność przypada na przedział 55–70 lat.

Etiologia i czynniki ryzyka Wpływ na rozwój tego raka ma długotrwała stymulacja endometrium przez estrogeny, szczególnie przy jednoczesnym niedoborze progestagenów. Taka sytuacja ma miejsce u otyłych kobiet w okresie około- i postmenopauzalnym. W tym okresie jajnik przestaje produkować progesteron i estrogeny, ale produkuje androstendion (tak jak nadnercza). Androstendion ulega konwersji do estronu w tkance tłuszczowej. Ciągła stymulacja błony śluzowej przez estron bez wpływu progesteronu prowadzi do niekontrolowanej proliferacji nabłonka i zablokowania czynności sekrecyjnej komórek.

Produkcja estronu u kobiet otyłych może być nawet 20 razy większa niż u młodych i szczupłychGrzegorz Bręborowicz (red.): Położnictwo i ginekologia, tom 2. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 833–838 .

Czynniki ryzyka: otyłość w wieku 50–59 lat hiperestrogenizm endogenny (hormonalnie czynne nowotwory jak ziarniszczak, otoczkowiak) hiperestrogenizm egzogenny – długotrwałe leczenie estrogenami bez zrównoważenia progesteronem (obecnie prawie nie stosowane) cukrzyca nadciśnienie tętnicze nierództwo późna menopauza wczesna menarche występowanie cykli bezowulacyjnych zespół policystycznych jajników choroby prowadzące do upośledzenia wydolności wątroby przebyte napromienianie na okolicę miednicy mniejszej uwarunkowania genetyczne (zespół Lyncha, zespół Cowden) długotrwałe leczenie tamoksyfenem.

Rozrost endometrium Estrogeny w nadmiernym stężeniu powodują niekontrolowany rozrost endometrium. Zwiększona aktywność mitotyczna powoduje patologiczny rozrost cew gruczołowych błony śluzowej. Wyróżnia się cztery rodzaje rozrostów endometrium: rozrost gruczołowy bez atypii (łac. hyperplasia glandularis simplex sine atypia) rozrost gruczołowy prosty z atypią (łac. hyperplasia glandularis simplex cum atypia) rozrost złożony bez atypii (łac. hyperplasia glandularis complex sine atypia) rozrost złożony z atypią (łac. hyperplasia glandularis complex cum atypia).

Rozrosty bez cech atypii nie są stanami przednowotworowymi. Ryzyko występowania raka błony śluzowej trzonu macicy wzrasta w przypadku istnienia rozrostu złożonego z atypią i wynosi 30–50%.

Objawy i przebieg Nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych po okresie menopauzalnym jest najważniejszym objawem każącym poszukiwać nowotworu trzonu macicy. Może ono występować zarówno przy patologicznym rozroście endometrium jak i w raku trzonu macicy. Około 20% krwawień z dróg rodnych w wieku pomenopauzalnym jest spowodowane rakiem endometrium.

Histopatologia Rak endometrium histologicznie dzielony jest na dwa typy: Typ 1 – rak endometrioidalny, histologicznie rak płaskonabłonkowy lub śluzowy; znacznie częstszy, związany z ekspozycją na estrogeny Typ 2 – histologicznie rak surowiczy lub jasnokomórkowy, rzadszy, o nieznanej etiologii i gorzej rokujący.

Rozpoznanie Tylko wynik badania histopatologicznego materiału uzyskanego po wyłyżeczkowaniu kanału szyjki i trzonu macicy może potwierdzić rozpoznanie.

Do rozpoznania bardzo przydatna jest ultrasonografia przezpochwowa. Pogrubiałe endometrium rozpoznaje się, gdy jego grubość przekroczy 4–5 mm u kobiet niestosujących hormonalnej terapii zastępczej, 8 mm u kobiet stosujących tę terapię. Gdy grubość endometrium przekroczy 12 mm, zachodzi podejrzenie nowotworu lub stanu przednowotworowego. Jest to wskazanie do abrazji macicy.

Histopatologia Typ I thumb|Rak gruczołowy endometrium typ I Zazwyczaj rak endometrialny składa się z okrągłych lub owalnych gruczołów ograniczonych komórkami nabłonkowymi z zachowaną polarnością. Obecność dużych mas komórek nieformujących się w gruczoły świadczy o wyższym gradingu nowotworu. Grade I: lite masy stanowią <5% nowotworu Grade II: lite masy stanowią 5-50% nowotworu Grade III: lite masy stanowią >50% nowotworu

Typ II thumb|Rak gruczołowy endometrium typ II W typie II nowotworu typ wzrostu jest zazwyczaj brodawkowaty, czasami mikrobrodawkowaty, w odróżnieniu do typu I, gdzie dominuje typ gruczołowy wzrostu. Można również zaobserwować pojedyncze gruczoły, jednak ich światło nie jest tak wyraźnie odgraniczone jak w typie I. Dość charakterystyczne są również ciałka piaszczakowate, stwierdzane są w ok. 30% przypadków. Jądra komórkowe zazwyczaj z dużą atypią, hiperchromatyczne, z wyraźnymi jąderkami i częstymi figurami mitotycznymi. Zgodnie z normami FIGO jest to zawsze guz o wysokim stopniu złośliwości histologicznej.

Rozpoznanie różnicowe W diagnostyce różnicowej należy przede wszystkim uwzględnić inne przyczyny krwawień z dróg rodnych.

Leczenie Rozrosty atypowe U kobiet przed okresem menopauzalnym, z rozrostem atypowym endometrium, pragnących zachować płodność, leczeniem z wyboru jest terapia hormonalna. Pacjentka musi pozostawać pod kontrolą specjalisty i musi być spełniony szereg warunków by mogło być prowadzone leczenie oszczędzające.

W wieku pomenopauzalnym stosuje się leczenie operacyjne, wykonuje się proste wycięcie macicy z przydatkami.

Rak endometrium Leczenie raka błony śluzowej jest głównie operacyjne. Chemioterapia jest stosowana do leczenia nawrotów choroby. Zastosowanie znajduje wysokodawkowa hormonoterapia progestagenowa.

W ok. 80% przypadków nowotworu w komórkach dochodzi do patologicznej zmiany w obrębie ścieżki PI3K/AKT, jest to największy odsetek spośród wszystkich nowotworów litych człowieka. Dlatego w niektórych przypadkach można zastosować leczenie ukierunkowane molekularnie, np. inhibitory mTOR.

Rokowanie Stopień zaawansowania klinicznego według FIGO Odsetek pięcioletnich przeżyć I 73-95% II 50-65% III 20-40% IV 9%

Klasyfikacja zaawansowania klinicznego Klasyfikacja FIGO z 2009 roku: Stadium Opis I Nowotwór ściśle ograniczony do trzonu macicy Ia Brak nacieku lub głębokość nacieku obejmuje <50% mięśniówki Ib Naciek obejmuje ≥50% mięśniówki II Nowotwór nacieka podścielisko szyjki macicy, ale nie wychodzi poza macicę III Lokalne i regionalne naciekanie IIIa Rak nacieka surowicowkę macicy i/lub przydatki IIIb Przerzuty do pochwy i/lub przymacicz IIIc Przerzuty do węzłów chłonnych miedniczych i/lub węzłow okołoaortalnych IIIc1 Zajęte węzły miedniczne IIIc2 Zajęte węzły okołoaortalne z zajętymi lub nie węzłami miednicy IV Naciek pęcherza moczowego i/lub śluzowki odbytnicy i/lub odległe przerzuty IVa Naciekanie nowotworowe błony śluzowej pęcherza moczowego i/lub odbytnicy IVb Przerzuty odległe obejmujące przerzuty do węzłów chłonnych pachwinowych i węzłów chłonnych w jamie brzusznej

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Nowotwory żeńskich narządów płciowych Kategoria:Nowotwory złośliwe