Konstanty Wasyl Ostrogski (ur. 2 lutego 1526 w Ostrogu, zm. 13 lutego (23 lutego) 1608 w Ostrogu) – książę, ruski magnat, starosta włodzimierski, wojewoda kijowski od 1559 i marszałek ziemi wołyńskiej (1550), poczwórny senator, dowódca wojsk i obrońca kresów przeciwko Tatarom, działacz oświatowy, rozwijający kulturę i oświatę na Wołyniu, założyciel szkoły i drukarni, który stworzył z miasta Ostroga ognisko oświaty i gromadził uczonych na swym dworze.
Kanonizowany przez Kościół Prawosławny Ukrainy jako prawowierny książę.
Pochodzenie i rodzina Konstanty Wasyl Ostrogski był synem jednej z najświetniejszych postaci rodu – hetmana wielkiego litewskiego Konstantego Ostrogskiego (1460–1530), założyciela miast Zwiahla, Konstantynowa i Dubna, który skolonizował i zaludnił Księstwo Ostrogskie. Jego matką była ks. Aleksandra Olelkowicz Słucka (1490–1555), herbu Pogoń Litewska, córka księcia na Słucku i Kopyle. Konstanty Wasyl – tak jak ojciec – był wyznawcą prawosławia i zagorzałym przeciwnikiem unii brzeskiej. Podtrzymywał powstanie Nalewajki, by uniemożliwić ratyfikację unii brzeskiejStanisław Żochowski: Unia brzeska w Polsce XVII wieku, Londyn 1988, s. 27..
Konstanty Wasyl Ostrogski ożenił się w 1553 r. z katoliczką Zofią Tarnowską. W wyniku jej wpływu katoliczkami były też córki.
Jego dziećmi byli: Konstanty Ostrogski (zm. 1588) starosta włodzimierski, Aleksander Ostrogski, otruty w r. 1603 r. Janusz Ostrogski, kasztelan krakowski (zm. 19 sierpnia 1620) pierwszy katolik w rodzinie, protektor jezuitów, których sprowadził na Wołyń w r. 1612, twórca ordynacji Ostrogskiej i ostatni z rodu. Katarzyna, żona od 1578 r. Krzysztofa Mikołaja Pioruna Radziwiłła, Elżbieta, żona od 1575 r. kasztelana wileńskiego Jana Janusza Kiszki i od 1593 r. Krzysztofa Mikołaja Pioruna Radziwiłła, wdowca po jej siostrze Katarzynie.
Kariera thumb|Medal z podobizną Konstantego Wasyla Ostrogskiego thumb|Konstanty Wasyl Ostrogski na pomniku „1000-lecie Rosji” w Wielkim Nowogrodzie Wśród istotnych dokonań Ostrogskiego (w tym otworzenie w Ostrogu drukarni, czy założenie sieci szkół przycerkiewnych na terenach wołyńskich) należy wymienić utworzenie kolegium, nazywanego czasem akademią. Trójjęzyczna (słowiańsko-grecko-łacińska) placówka pełniła funkcję szkoły średniej, jej poziom mógł równać się z najlepszymi szkołami na obszarze Korony. W porównaniu do innych szkół w kręgu prawosławnej kultury kolegium było wyjątkowo nowoczesne. Wykładowcy tacy jak Gerasim Smotrycki, Damian Nalewajko czy Nicefor Parasios nauczali gramatyki, retoryki, dialektyki, arytmetyki, geometrii, astronomii, muzyki, języka cerkiewnosłowiańskiego i greki. Na sejmie bielskim 1564 roku był świadkiem wydania przywileju bielskiego przez króla Zygmunta II AugustaStatut Litewski : drugiej redakcyi (1566) = Statutum Lituanicum : alterius editionis, Archiwum Komisji Prawniczej t. VII, Kraków 1900, s. 312.. Ostrogski był sygnatariuszem aktu unii lubelskiej 1569 rokuVolumina Legum, T. II. Petersburg 1859, s. 87..
W 1573 roku potwierdził elekcję Henryka III Walezego na króla PolskiŚwiętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572–1576, Kraków 1917, s. 149.
Był wybrany prowizorem przez protestancko-prawosławną konfederację wileńską w 1599 rokuJózef Łukaszewicz: O kościołach Braci Czeskich w dawnej Wielkiejpolsce. Poznań, 1835, s. 185..
Na początku XVII w. ogromne latyfundium Konstantego Wasyla ks. Ostrogskiego obejmowało 50 miast, 937 wsi i 106 folwarków, a jego posiadłości w trzech województwach kresowych (wołyńskim, kijowskim i bracławskim) zajmowały powierzchnię około 19 100 km2. Na mocy zawartej wiosną 1603 r. ugody, dotyczącej podziału tego majątku między jego synów, kasztelan krakowski Janusz ks. Ostrogski otrzymał w spadku 19 miast, 453 wsie i 48 folwarków, a wojewoda wołyński Aleksander 31 miast, 484 wsie i 58 folwarków. Na części przyznanych synom majątków wojewoda kijowski zastrzegł sobie dożywocie.
Na początku XVII wieku (po śmierci księcia Konstantego Wasyla oraz jego syna Aleksandra) nastąpił wyraźny regres Akademii Ostrogskiej. Wówczas pozycję zwierzchnią w rodzie uzyskał Janusz Ostrogski, katolicki konwertyta. Ostróg stracił na znaczeniu jako wiodący ośrodek myśli prawosławnej w kraju.
W roku 1581 drukarnia ostrogska, prowadzona przez Iwana Fedorowicza, wydała Biblię ostrogską, pierwszą edycję Biblii w języku cerkiewnosłowiańskim, pod redakcją Smotryckiego.
Drzewo
Iwan Ostrogski ∞ Maria Bielska Semen Holszański ∞ Anastazja Zbaraska (Nieświcka)Jan Tarnowski ∞ Barbara Szydłowiecki ∞ XJakub Kostka ∞ Anna Rokus von Sehfeldenvon Eulenburg ∞ XJan Odrowąż ∞ Anna Jarosławska-TarnowskaKonrad III ∞ Anna Radziwiłłówna Konstanty Ostrogski (1460-1530) herbu OstrogskiSyn Konstantego Ostrogskiego (1460–1530) i Marii Iwanowny Bielskiej ∞ Tatiana Holszańska (+1521) herbu HippocentaurusCórka Semena Holszańskiego (+1505) i Anastazji Zbaraskiej (Nieświckiej) Aleksandra Słucka (1490–1555), h. Pogoń LitewskaJan Amor Tarnowski (1488–1561) herbu LeliwaSyn Jana Amora Iuniora Tarnowskiego i Barbary z Rożnowa ∞ Zofia Szydłowiecka Stanisław Kostka (1487–1555) herbu DąbrowaSyn Jakuba Kostki i Anny Rokus von Sehfelden ∞ Elżbieta von EulenburgStanisław Odrowąż (+1545) herbu OdrowążSyn Jana Odrowąża i Anny Jarosławskiej-Tarnowskiej ∞ Anna mazowiecka (1498–1557)z Piastów, córka Konrada III Rudego i Anny Radziwiłłówny (1476–1522) Konstanty Wasyl Ostrogski (1526–1608) ∞ Zofia Tarnowska (1534–1570) Jan Kostka (1529–1581) ∞ Zofia Odrowążówna (1540–1580)Aleksander Ostrogski (1570−1603) ∞ Anna Kostczanka (Kostka) (1575−1635) Zofia Ostrogska (1595–1622) ∞ Stanisław Lubomirski (1583–1649)
Przypisy
Bibliografia Tomasz Bohun: Jak Kozacy stali się podporą prawosławia. [w:] «Mówią wieki», nr 12/08 (587), s. 19, wyd. Bellona. Tomasz Kempa: Konstanty Wasyl Ostrogski (ok. 1524/1525-1608). Wojewoda kijowski i marszałek Ziemi Wołyńskiej. Toruń : Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1997, . Tomasz Kempa: Dzieje rodu Ostrogskich, Toruń : wyd. Adam Marszałek 2002, (OCLC: 830497917). Tomasz Kempa: Akademia i Drukarnia Ostrogska. Biały Dunajec; Ostróg : Wołanie z Wołynia 2006, . Леонід Гайдай: Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях. Луцьк: Вежа, 2000.
Linki zewnętrzne
Konstanty Wasyl Ostrogski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-12]
Kategoria:Członkowie rady hospodarskiej Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Elektorzy Henryka III Walezego Kategoria:Ludzie urodzeni w Ostrogu Kategoria:Ludzie związani z Kijowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Ostrogiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Marszałkowie ziemi wołyńskiej Konstanty Wasyl Ostrogski Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie za panowania Henryka III Walezego Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy Kategoria:Starostowie włodzimierscy Kategoria:Sygnatariusze konfederacji wileńskiej 1599 Kategoria:Sygnatariusze unii lubelskiej 1569 (Korona Królestwa Polskiego) Kategoria:Szlachta prawosławna w Polsce (I Rzeczpospolita) Kategoria:Świadkowie przywileju bielskiego 1564 Kategoria:Uczestnicy sejmu bielskiego 1564 Kategoria:Właściciele Tarnopola Kategoria:Wojewodowie kijowscy Kategoria:Wojskowi I Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1526 Kategoria:Zmarli w 1608