Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim – system komunikacji tramwajowej w Gorzowie Wielkopolskim administrowany jest przez Miejski Zakład Komunikacji. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie szyn 1435 mm i sieci składającej się z 12,6 km (25,23 km toru pojedynczego).
Historia 29 lipca 1899 roku uroczyście uruchomiono tramwaje elektryczne. Powstały wówczas trzy linie – z Dworca Głównego do Hopfenbruch (okolice południowej strony dzisiejszej ul. Warszawskiej), z Friedrichstadt (Frydrychowo) do Paradeplatz (dziś już nieistniejący) oraz z General von Strantz-Kaserne (koszary) do Markt (Wełniany Rynek). W przeciwieństwie do innych niemieckich miast w tramwajach nie było wówczas kontrolerów biletów. Opłaty za przewóz pobierane były przez motorniczego lub przy wykorzystaniu tzw. Zahlboxów – pierwszych biletomatów. W latach 1903–1904 powstała odnoga do dzisiejszego Parku Słowiańskiego oraz przedłużenie linii do Placu Słonecznego. 11 września 1922 roku eksploatację tramwajów zawieszono z powodu nierentowności. 15 sierpnia 1924 roku ruch tramwajowy wznowiono, a w 1926 roku nastąpiło uruchomienie linii tramwajowej na Zamoście ze Starego Rynku (według innych źródeł – Wełnianego Rynku) przez nowo wybudowany most na Warcie.
W 1943 roku po Gorzowie zaczęły jeździć trolejbusy. Na ten czas częściowo zrezygnowano z kursowania tramwajów. Były trzy linie trolejbusów – linia nr 1 wyjeżdżała z dworca na ul. Sikorskiego i kończyła trasę przy placu na ul. Kilińskiego. Linia nr 2 zaczynała przy katedrze, a potem za pomocą pętli między ulicami Koniawską i Kobylogórską zawracały. Linia nr 3 wyjeżdżała z placu na ul. Słonecznej i tam również kończyła trasę. W Gorzowie łącznie kursowało 11 sztuk trolejbusów - siedem sztuk włoskiego Fiata 6567/511 od 1944 r. i cztery MAN-y.
30 stycznia 1945 roku na tory ostatni raz wyjechały tramwaje przed ponad dwuletnią przerwą. W 1947 roku została reaktywowana jedna linia tramwajowa, 21 lipca 1951 roku nastąpiło wznowienie ruchu tramwajowego na Zamoście, a w 1955 roku oddano do eksploatacji linię tramwajową do ul. Energetyków. 1 maja 1972 roku oddano do eksploatacji linie tramwajową na Wieprzyce, a w 1973 roku wybudowano linie tramwajową do pętli Piaski. Jednocześnie po przebudowie mostu zlikwidowano linię tramwajową na Zamoście.
Gorzów Wielkopolski był do czasu przybycia z Pesy pierwszych tramwajów niskopodłogowych ostatnim polskim miastem z własną siecią tramwajową, w którym wszystkie eksploatowane wagony pochodzą z lat 60. i 70. Na gorzowskie ulice wyjeżdżały sprowadzane od roku 1995 (wcześniejsze nabytki wycofano już z ruchu) z niemieckiego Kassel wyprodukowane w latach 60. i 70. XX wieku wagony 6ZGTW (wyprodukowane jako dwukierunkowe) i 6EGTW (jednokierunkowe). Producentami wagonów, bazujących na rozwiązaniach technicznych serii GT6 Duewagu, były firmy Wegmann i Credé. Choć wagony GT6 i pochodne jeździły lub nadal jeżdżą w wielu polskich miastach, ich odmiana eksploatowana przez MZK Gorzów jest unikatem na skalę kraju. Dwa spośród 6ZGTW - wagony o numerach 258 i 259, również pochodzące z Kassel - w latach 1999-2011 były własnością muzeum komunikacji w Amsterdamie
W marcu 2007 roku prezydent miasta zasugerował możliwość likwidacji torowiska prowadzącego na osiedle Piaski w celu utworzenia deptaka na ul. Chrobrego. Spotkało się to ze zdecydowanymi protestami mieszkańców oraz większości klubów radnych Rady Miejskiej. W maju 2007 roku prezydent Tadeusz Jędrzejczak wycofał się ze swojego pomysłu.
30 listopada 2009 roku uruchomione ponownie zostały linie 4 i 5 do pętli Dworzec.
Na początku roku 2011 MZK zaproponował likwidację całej sieci tramwajowej w mieście, tłumacząc się kosztami generowanymi przez przestarzałe tramwaje. Wzbudziło to niezadowolenie mieszkańców, co skutkowało petycją do Prezydenta miasta, Rady Miasta i Dyrektora MZK w sprawie zaprzestania likwidacji linii tramwajowych i wszczęcia poczynań mających na celu rozwój tramwajów w Gorzowie. Petycję podpisało ponad 4000 osóbwww.komunikacjaorg: NIE likwidacji tramwajów w Gorzowie.Zgodnie z regulaminem konsultacji jedna osoba mogła wysłać tylko jeden wniosek, więc petycja mimo podpisania przez 4000 osób była liczona jako jeden głos.. 1 kwietnia 2011 roku dotarł jeden z dwóch kupionych tramwajów 6ZGTW z muzeum Holandii, drugi z nich dostarczono 9 kwietniaInfotram:Holenderskie wagony dla MZK Gorzów Wielkopolski.. Oba wagony pochodzą z 1966 roku.
2 stycznia 2012 roku z powodu zmniejszenia dotacji przez Prezydenta i Radę Miejską zostały zawieszone kursy linii 4 i 5.
1 października 2017 komunikacja tramwajowa w Gorzowie Wielkopolskim została zawieszona z powodu remontu całej sieci. 2 lipca 2020 wznowiony został ruch na linii 1.
22 września 2017 podpisano umowę na dostawę 14 dwukierunkowych tramwajów Pesa Twist z opcją na 6 kolejnych. W nocy z 15 na 16 kwietnia 2019 roku przyjechał pierwszy wagon. 17 kwietnia 2020 roku odbyły się jazdy próbne nowego tramwaju, a 2 lipca – w urodziny miasta – pierwsze przejazdy z pasażeramiTramwaje z bydgoskiej Pesy już jeżdżą po Gorzowie Wielkopolskim..
Około 2017 roku zrezygnowano z użytkowania starego niemieckiego tramwaju „Helmuta”. We wrześniu 2020 roku wrócił na tory, ale odnowiony.
2 stycznia 2024 r. zostało wznowione kursowanie linii nr 4, na trasie Fieldorfa-Nila - Dworzec Główny PKP. Rozkład jazdy linii nr 4 został dostosowany do przyjazdów i odjazdów pociągów na/z stacji kolejowej Gorzów Wielkopolski. Tramwaje kursują we wszystkie dni tygodnia z częstotliwością co 60 minut.
20 listopada 2025 podpisano umowę na dostawę 7 dwukierunkowych tramwajów Pesa Twist z opcją na 9 kolejnych.
Infrastruktura thumb|240px|Przystanek „Katedra” na deptaku w ciągu ul. Sikorskiego (2021) Sieć tramwajowa w Gorzowie Wielkopolskim składa się z 12,6 km (25,23 km toru pojedynczego). Torowiska były budowane i modernizowane w różnych okresach. Część torowisk wybudowana została kilka dekad temu – w latach 60. XX w. (odcinek w ul. Sikorskiego – od ul. Dworcowej do katedry czy odcinek w ul. Walczaka – od stacji Shell do ul. Dowgielewiczowej), a część w latach 70. (w ul. Dworcowej z pętlą czy pętla na Os. Piaski), ich obecny stan techniczny po wielu latach ciągłej eksploatacji nie jest więc zadowalający. MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. systematycznie remontował torowiska tramwajowe, lecz ze względu na ograniczone środki finansowe, naprawy te realizowano na krótkich odcinkach. W latach 2005–2012 dokonano 19 istotnych napraw torów, o łącznej długości 1 685 m.
W 2023 roku oddano do użytku nowy fragment sieci o długości ok. 400 metrów, pomiędzy dawną pętlą „Silwana” a ul. Fieldorfa-Nila, zakończony krańcówką.
Tabor mały|240x240px|Replika tramwaju Landsberg firmy Herbrandt, który w 1899 roku rozpoczął komunikację tramwajową w mieście, posadowiona w miejscu przebiegu historycznej linii. W tle tramwaj linii 2 - typu 6EGTW - jadący w kierunku osiedla Piaski. Tabor tramwajowy eksploatowany przez MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. to wagony dwóch typów 105N i 105Na produkcji polskiej (Konstal Chorzów) – w liczbie 16 sztuk oraz 6E/ZGTW produkcji niemieckiej (Wegmann/Dűwag) – 19 sztuk. Wagony z rodziny 105N są wozami pojedynczymi, jednokierunkowymi i jednostronnymi, wysokopodłogowymi – o konstrukcji stalowej. Posiadają one 4 pary drzwi – po jednej na przednim i tylnym pomoście oraz dwie pary drzwi w środkowej części wagonu. W porównaniu z wagonem 105N, wagon 105Na posiada przełączalny rozruch z układu równoległego na szeregowy – w celu zmniejszenia poboru prądu. Każdy wagon serii 105N i 105 Na wyposażony jest w 4 silniki o mocy 41,5 kW, po dwa na każdym wózku.
Nominalnie wagon zabiera 120 pasażerów, w tym 20 na miejscach siedzących. W Gorzowie Wielkopolskim wagony te były włączane do eksploatacji w latach 1976–1988. Wagony typu 6E/ZGTW są dwustronne, przegubowe, wysokopodłogowe i wyposażone w 4 pary drzwi po każdej ze stron wagonu oraz w dwie kabiny na krańcach wagonu (w Gorzowie nie korzysta się z dwukierunkowości tych wagonów). Pudło wagonu osadzone jest na trzech wózkach, z czego na dwóch skrajnych znajdują się silniki (po jednym na wózek), o mocy 110 kW. Jeden wagon przegubowy jest w stanie zabrać 145 pasażerów, w tym 35 na miejscach siedzących. Wagony były nabywane w latach 2005–2011.
Średni wiek taboru, wg stanu na dzień 31 grudnia 2012 r., wynosił: dla wagonów 105N/Na – 30 lat, przy średnim przebiegu – 1,18 mln kilometrów; dla wagonów 6E/ZGTW – wynosi 44,7 lat, przy średnim przebiegu – 1,17 mln km w Niemczech plus 0,62 mln km w Polsce, razem średnio – 1,79 mln km. Wagony typu 105N/Na mogą podlegać modernizacji, polegającej na przebudowie konstrukcji wagonu na przegubową i częściowo niskopodłogową (człon środkowy), z wymienionymi wózkami, systemem drzwi, wykończeniem wnętrza i siedziskami. Koszt takiej modernizacji stanowi jednak około połowy kosztu zakupu nowoczesnego wagonu tramwajowego. Pomimo to, przeprowadzało je w kraju już kilku operatorów tramwajowych (m.in. MPK Kraków S.A., MPK Wrocław Sp. z o.o., MZK Szczecin, Tramwaje Śląskie S.A. czy MPK Poznań Sp. z o.o.). W Gorzowie Wielkopolskim stan techniczny wszystkich wagonów typu 105N/Na, MZK Sp. z o.o. w 2012 r. ocenił jako zaledwie zadowalający (najniższa ocena dopuszczająca do eksploatacji), z możliwością przeprowadzenia modernizacji. Z uwagi na wiek i zastosowane przestarzałe rozwiązania techniczne, wagony typu 105N/Na są bardzo awaryjne. Wagony typu 6E/ZGTW, poza zaawansowanym wiekiem (13 wagonów wyprodukowano w 1966 r.) w większości mają też bardzo duży przebieg (7 wozów wykonało ponad 2 mln km) i charakteryzują się wysoką awaryjnością. Pomimo to, w 2012 r. ich stan MZK w Gorzowie Wielkopolskim Sp. z o.o. ocenił jako: zadowalający – dla 10 wagonów; dostateczny – dla 6 wagonów; dobry – dla 3 wagonów. Wagony w stanie dobrym mają stosunkowo niewielki przebieg (dwa z nich – niewiele ponad 500 tys. km każdy). Jako graniczny dla tego taboru okres eksploatacji przyjęto: 2015 r. – dla 4 szt. wagonów; 2016 r. – dla 5 szt. wagonów; 2017 r. – dla 5 szt. wagonów; 2018 r. – dla pozostałych wagonów. Stan techniczny taboru jest ledwie zadowalający. Od 2019 roku w MZK jeżdżą też Pesy z serii Twist.
W 2022 roku MZK zakupiło wagon 105Na nr 1247 z Warszawy, który po remoncie ma być wozem zabytkowym. Tramwaj przywieziono do Gorzowa w dniu 29 grudnia 2022 roku. Tabor eksploatowany liniowo
Ilustracja Model Lata dostaw Uwagi Sztuk165x165pxPesa Twist 2015N2019Długość: 24,2 m14 z 21165x165px6ZGTW1999, 2011 Długość: 20,1 mWaga: 24,3t7165x165px6EGTW 2003–2004 Długość: 19,1 mWaga: 23t1 Liczba wagonów22 Udział wagonów niskopodłogowych64%
Tabor zabytkowy
Zdjęcie Model Rok produkcji Numer taborowy Uwagi bezramki|129x129pxN1955100 W 1997 roku sprowadzony ze Szczecina, gdzie nosił numer 204.bezramki|129x129px105Na1976117Wagon imprezowy105Na1988137W dniu 29.12.2022 sprowadzony z Warszawy, gdzie nosił numer 1247
Tabor techniczny +ZdjęcieModelRok produkcjiUwagi6ZGTW1966
Modernizacja Założenia W październiku 2013 roku zaproponowano „Koncepcję Rozwoju Podsystemu Tramwajowego Publicznego Transportu Zbiorowego W Gorzowie Wielkopolskim”. Jest ona filarem szerszej wizji zrównoważonego rozwoju systemu transportu w mieście oraz sąsiednich gminach, tj.: Bogdaniec, Deszczno, Kłodawa, Lubiszyn i Santokhttp://transport.gorzow.pl/wp-content/uploads/2016/12/charakterystyka-planowanej-sieci.pdf. Wizja ta zakłada umacnianie roli miasta jako silnego ośrodka o charakterze regionalnym oraz rozwój nowoczesnego transportu zbiorowego spełniającego oczekiwania pasażerów poprzez integrację podsystemów autobusowego, tramwajowego (którego utrzymanie było decyzją podyktowaną w głównej mierze jego historią sięgającą roku 1899) oraz innych systemów transportowych. Koncepcja zaowocowała szczegółowym planem przeprowadzenia modernizacji zawierającym:
plan sieci komunikacyjnej, na której będą realizowane przewozy o charakterze użyteczności publicznej;
identyfikację potrzeb przewozowych; określenie zasad finansowania usług przewozowych;