Wieża telewizyjna Ostankino () – wieża telewizyjna w Moskwie. Została zbudowana w latach 1963–1967 dla uczczenia pięćdziesiątej rocznicy rewolucji październikowej. Wysokość 540 metrów czyni ją najwyższą budowlą w Rosji i w całej Europie, a do roku 1974, w którym powstał maszt radiowy w Konstantynowie, była najwyższą budowlą na świecie.
Historia Projekt thumb|left|Najwyższe wieże telewizyjne na świecie (Ostankino pośrodku) W latach 1936–1938 przy ulicy Szabołowka zostało zbudowane Moskiewskie Centrum Telewizyjne w pobliżu Wieży Szuchowskiej, w której znajdowała się antena nadawcza. Pierwsza transmisja testowa miała miejsce 9 marca 1938 roku, a centrum telewizyjne rozpoczęło regularną działalność w 1939 roku. Sygnał z Wieży Szuchowa zapewniał niezawodny odbiór telewizji w niemal całej Moskwie i obwodzie moskiewskim, ale jego siła była niewystarczająca dla nadawania na cały kraj. W 1953 roku Siergiej Nowakowski, F. Bolszakow i N. Skaczkow zwrócili się do Aleksieja Puzina, przewodniczącego Wszechzwiązkowego Komitetu Radiowego, z propozycją budowy w Moskwie „fabryki programów telewizyjnych” – wieloprogramowego centrum telewizyjnego z 15–20 studiami, stacją nadawczą i 500-metrową wieżą antenową, która zapewniłaby niezawodny odbiór także poza obwodem moskiewskim. Puzin zatwierdził projekt i przedstawił go Nikicie Chruszczowowi, a 15 lipca 1955 roku Rada Ministrów ZSRR wydała dekret „W sprawie budowy nowego centrum nadawczego telewizji”. W styczniu 1956 roku wyznaczono pod budowę działkę w rejonie Czeriomuszek, ale badania wykazały, że miejscowy grunt nie nadaje się do budowy tak masywnej konstrukcji. Po Czeriomuszkach rozważano działki w pobliżu Nabrzeża Berseniewskiego, ulicy Kropotkinskiej i ulicy Kałużskiej, ale odpowiednią lokalizację znaleziono na terenie Przedszkola Ostankino, należącego do Miejskiego Moskiewskiego Departamentu Remontów.
Ogłoszono ogólnozwiązkowy konkurs na projekt wieży telewizyjnej, który wygrał kijowski instytut projektowy specjalizujący się w konstrukcjach stalowych, proponując ażurową, metalową wieżę nawiązującą do paryskiej Wieży Eiffla. Propozycja nie wzbudziła entuzjazmu wśród architektów, którym powierzono realizację projektu, ale Nikołaj Nikitin, członek komisji konkursowej i specjalista w zakresie konstrukcji żelbetowych i metalowych, zaproponował nieoczekiwane rozwiązanie: zbudowanie wieży z betonu. Podobny projekt betonowej wieży telewizyjnej został pomyślnie ukończony dwa lata wcześniej w Stuttgarcie, więc opinia Nikitina została wzięta pod uwagę, a inżynierowi dano możliwość przedstawienia własnej propozycji. Jego projekt opierał się na pracach Jurija Kondratiuka, autora niezrealizowanej krymskiej farmy wiatrowej na górze Aj-Petri, przy której w latach 30. XX wieku pracował jako asystent Nikitin. Kondratiuk zaprojektował betonową konstrukcję farmy wiatrowej jako cienką i pustą w środku, a jej wytrzymałość miały zapewniać napięte stalowe liny. W projekcie Nikitina 149 napiętych lin zapobiegało również odkształceniom i uszkodzeniom betonowej ramy wykonanej z pojedynczych okrągłych bloków. Nikitin twierdził, że opracował projekt w ciągu jednej nocy, a stożkowata podstawa wieży została zainspirowana odwróconą lilią, którą zobaczył we śnie – kwiatem o mocnych płatkach i grubej łodydze. Nikitin nie był jednak pierwszym, który zaproponował takie rozwiązanie: w 1932 roku Pier Luigi Nervi, włoski inżynier popularny w Związku Radzieckim, zgłosił do konkursu smukłą, 300-metrową wieżę, wznoszącą się na stożkowej podstawie i zwieńczoną metalowym masztem. Wieża Nikitina różniła się od projektu Nerviego dłuższym trzonem i szerszą podstawą.
Budowa thumb|Ostankino w czasie budowy Ostateczny projekt architektoniczno-budowlany wieży został opracowany przez Centralny Instytut Badań Naukowych Budownictwa Spektralnego i Obiektów Sportowych, a jej poszczególne elementy przez Mosprojekt-1 i 19 innych organizacji. Na główną organizację projektową wyznaczono Państwowy Instytut Projektowy Ministerstwa Łączności ZSRR Nikitin został mianowany głównym projektantem, obok inżynierów Borisa Złobina, Władimira Trawusza, Wiktora Chandżiego i Mojsieja Szkuda, który pełnił również funkcję architekta. Leonid Batałow, kierownik Pracowni nr 7 Mosprojektu, został mianowany głównym architektem, a w projekt zaangażował się również architekt Dmitrij Burdin.
Budowa rozpoczęła się latem 1960 roku, jeszcze przed sfinalizowaniem projektu: w lipcu 1960 roku na plac budowy przybył SU-60 z Trustu Stroitel, a 27 września w fundamentach wieży telewizyjnej ułożono pierwsze żelbetowe bloki. Wiosną 1961 roku budowę wstrzymano z powodu wątpliwości co do niezawodności proponowanego przez Nikitina płytkiego fundamentu o głębokości od 3,5 do 4,6 metra – mniejszej niż pod standardowym kominem fabrycznym. Inżynier był pewny swoich obliczeń, ale zgodził się na zwiększenie fundamentu o 1,5 metra szerokości i 2,25 metra głębokości. Ponadto, zgodnie z zaleceniem Fritza Leonhardta, niemieckiego inżyniera, który zaprojektował wieżę telewizyjną w Stuttgarcie, liczbę podpór zwiększono z czterech do dziesięciu. Ostateczny projekt wieży telewizyjnej Ostankino został zatwierdzony 22 marca 1963 roku. Ostatnią zmianą było zwiększenie wysokości z planowanych 505 metrów do 540 metrów (wliczając długość masztu).
Ostateczny wygląd wieży nadali jej architekci. Pomiędzy podporami dodano łuki, pod trzonem wieży zbudowano przeszklony cylinder, w którym mieściły się służby techniczne i studia transmisji na żywo, a w górnej części stożka wycięto okna-iluminatory, nadając wieży wygląd rakiety. Na wysokości 325–360 metrów wieża została rozbudowana o dziesięciopiętrowy budynek, w którym mieścił się sprzęt, trzypiętrowa obrotowa restauracja oraz taras widokowy zapożyczony z projektu wieży telewizyjnej w Stuttgarcie. Balkony i trzon wieży mieściły urządzenia radionadawcze, stacje telewizji mobilnej, łączność radiotelefoniczną, obiekty służb technicznych oraz kompleks meteorologiczny.
Do listopada 1967 roku, momentu uroczystego otwarcia wieży telewizyjnej, zaplanowanego na 50. rocznicę rewolucji październikowej, prace nie zostały ukończone i przyjęto rozwiązanie kompromisowe: 4 listopada po raz pierwszy nadano sygnał telewizyjny z wieży, 5 listopada uroczyście podpisano akt Państwowej Komisji o uruchomieniu pierwszego etapu Kompleksu Sprzętowo-Studyjnego, w którego skład wchodziła wieża telewizyjna, a drugi etap oddano do użytku 26 grudnia 1968 roku. Około 2 miesięcy zajęło samo skierowanie wszystkich anten miejskich w stronę nowej wieży telewizyjnej. W 1969 roku otwarto taras widokowy i restaurację. Uchwałą Rady Ministrów ZSRR wieża telewizyjna otrzymała honorowy tytuł „im. 50. rocznicy Października”, a w 1970 roku Nikitin, Złobin, Szkud, Burdin i Szczipakin otrzymali Nagrodę Leninowską w dziedzinie nauki i techniki.
Jednym z zadań wieży telewizyjnej Ostankino od samego początku były obserwacje meteorologiczne. Pod koniec 1968 roku zrestrukturyzowano moskiewską służbę meteorologiczną. Utworzono Centralne Wysokościowe Obserwatorium Hydrometeorologiczne w celu przetwarzania danych z wieży, a na samej wieży zainstalowano czujniki meteorologiczne. Wysokościowy system obserwacji meteorologicznej został uruchomiony na początku 1969 roku.
Pożar 27 sierpnia 2000 thumb|Widok na płonącą wieżę telewizyjną z Alei Kosmonautów 27 sierpnia 2000 roku w wyniku przepięcia na wysokości około 460 metrów zapaliły się kable wysokiej częstotliwości, powodując poważny pożar wieży telewizyjnej Ostankino. Płonąca osłona kabla z tworzywa PVC spowodowała szybkie rozprzestrzenianie się ognia w trzonie wieży. Pierwsze zastępy straży pożarnej przybyły na miejsce o godzinie 17:21 – 11 minut po wybuchu pożaru – i próbowały powstrzymać pionowe rozprzestrzenianie się ognia za pomocą płyt azbestowych, jednak krople płonącego PCV przedostawały się przez pęknięcia utworzone przez złożoną konstrukcję wewnętrzną wieży. Ze względu na układ wewnętrzny wieży ratownicy i sprzęt byli zmuszeni do wejścia na wysokość 381–420 metrów wąskimi, pionowymi, metalowymi schodami, nienadającymi się do ewakuacji. Przez pierwsze kilka godzin głównym zadaniem ratowników była ochrona konstrukcji wind służących do spuszczania ludzi w dół. Pożar rozprzestrzenił się na wysokość 80 metrów, a w jego gaszeniu brało udział 2400 osób, 269 jednostek sprzętu i cztery śmigłowce strażackie. Akcja gaśnicza trwała ponad 24 godziny, do wieczora 28 sierpnia.
W pożarze całkowitemu zniszczeniu uległy trzy piętra wieży, uszkodzeniu uległo 121 stalowych lin sprężonych, a także systemy zasilania i łączności. Szybkobieżne windy zawaliły się wraz z konstrukcjami, zabijając w jednej z nich trzy osoby. Wśród ofiar śmiertelnych byli Władimir Arsiukow, szef straży pożarnej w Północno-Wschodnim Okręgu Administracyjnym Moskwy, operatorka windy Swietłana Łosiewa i mechanik Aleksandr Szypilin. Arsiukow dostarczył barierę wykonaną ze specjalnej tkaniny ognioodpornej, a towarzyszyli mu Łosiewa i Szypilin. Wszyscy trzej zostali pośmiertnie odznaczeni Orderem Męstwa.
Siedmiu strażaków zostało rannych. W gaszeniu pożaru brało udział łącznie 240 osób i 60 wozów strażackich. Zasłużeni strażacy otrzymali odznaczenia.
Z powodu utraty znacznej części sprzętu, transmisje w głównych stacjach telewizyjnych w Moskwie i obwodzie moskiewskim zostały tymczasowo przerwane. W pierwszych dniach po pożarze połączono nadawanie programów ORT i RTR, a programy NTV były częściowo nadawane na kanale TNT, a częściowo na Kanale 5 (kanał Kultura). Całkowite przywrócenie pracy kanałów metrowych nastąpiło 4 września, części kanałów decymetrowych – 5 września, a przez kolejne półtora roku nadawanie odbywało się częściowo za pośrednictwem centrum telewizyjnego na Szabołowce i w Wieży Szuchowskiej. Odporność ogniowa betonowej wieży pozwoliła na kontynuację jej eksploatacji równolegle z odbudową w latach 2000–2007. W 2009 roku wznowiono usługi turystyczne w wieży, w 2011 roku ponownie oddano do użytku taras widokowy na wysokości 340 metrów. Restauracja „Siódme Niebo” na wysokości 328–334 metrów, całkowicie zniszczona przez pożar w 2000 roku, została ponownie otwarta dopiero w 2016 roku.
Restauracja thumb|Restauracja „Siódme Niebo” w Ostankino Wieża telewizyjna Ostankino, położona na wysokości 328–334 metrów, mieści pierwszą w ZSRR obrotową restaurację „Siódme Niebo”. Wejście do restauracji prowadzi z tarasu widokowego. Sama restauracja składa się z trzech pięter: bistro, kawiarni i samej restauracji. Poziomy obracają się powoli wokół osi pokrywającej się z osią wieży, wykonując od jednego do trzech obrotów na godzinę. W każdej sali znajdowały się 24 czteroosobowe stoliki, ustawione wzdłuż panoramicznych okien w kształcie okręgu o promieniu 9,2 metra. Pożar w 2000 roku doszczętnie zniszczył wnętrza „Siódmego Nieba”, a jego renowacja trwała 16 lat. Początkowo projektowi brakowało inwestora, a następnie rosyjskie Ministerstwo ds. Sytuacji Nadzwyczajnych wprowadziło po pożarze przepisy ograniczające liczbę osób przebywających jednocześnie w wieży do 50 osób. „Siódme Niebo” zostało ponownie otwarte pod koniec 2016 roku.
Tarasy widokowe Wieża posiada trzy tarasy widokowe dla zwiedzających: mało znane na wysokości 147 i 269 metrów oraz najbardziej popularny na wysokości 337 metrów, gdzie zazwyczaj trafiają turyści i gdzie znajduje się restauracja „Siódme Niebo”. W ciągu 30 lat istnienia wieży taras widokowy i restaurację odwiedziło ponad 10 milionów gości.
Maszt Przez wiele lat wieża Ostankino była najwyższym masztem na świecie. Od 27 kwietnia 1967 roku na szczycie wieży zainstalowano flagę ZSRR, którą następnie regularnie wymieniano dwa razy w roku, 1 maja i 7 listopada. Początkowo planowano, że flaga będzie miała wymiary 50 na 20 metrów, ale z powodu obaw o obciążenie wiatrem zmniejszono ją do wymiarów 5 na 2 metry.