thumb|Narys kwiatowy thumb|Morfologia thumb|Kwiatostany turzycy prosowatej, w góry męski, u dołu żeńskie thumb|Turzyca palczasta thumb|Turzyca wiosenna Turzyca (Carex L.) – rodzaj roślin z rodziny ciborowatych (turzycowatych). Obejmuje ok. 2000 gatunków (w szerokim ujęciu, z włączeniem kilkudziesięciu gatunków z innych rodzajów tradycyjnie wyróżnianych w plemieniu Cariceae). Spotykane są one na całym świecie, ale najbardziej zróżnicowane są w strefie klimatów umiarkowanych. W Polsce występuje ok. 100 gatunków.
Są to zwykle niezbyt długowieczne byliny odgrywające istotną rolę w wielu ekosystemach, zwłaszcza na terenach bagiennych (gdzie tworzą m.in. szuwary wielkoturzycowe), w murawach wysokogórskich i w tundrze. Lokalnie odgrywają istotną rolę jako rośliny pastewne (np. gatunki zaliczane dawniej do rodzaju kobrezja Kobresia w górach na terenie Rosji czy C. parvula dominująca na pastwiskach jaków w Tybecie). Niektóre rośliny kłączowe wykorzystywane są do stabilizacji wydm piaszczystych (np. C. kobomugi), włosowate liście turzycy drżączkowatej C. brizoides używane są do wypełniania materaców i wyściełania mebli. Niektóre gatunki wykorzystywane są do wyplatania kapeluszy i jako rośliny lecznicze. Liczne gatunki uprawiane są jako ozdobne, w tym w odmianach, m.in. o liściach biało paskowanych. Stosowane są do ozdoby np. kępowe turzyce o włosowatych liściach – turzyca włosowa C. capillaea, włosista C. comans, wyróżniająca się dużymi, gwiazdkowatymi owocami turzyca Graya C. grayi, inne: turzyca oszimska C. oshimensis, japońska C. morrowii, palmowa (muskegońska) C. muskingumensis.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj jest niemal kosmopolityczny. Brak go na niektórych obszarach nizinnych strefy międzyzwrotnikowej (we wschodniej Brazylii, w części krajów zachodniej Afryki, w Omanie i ZEA). Pojedyncze tylko gatunki rosną w południowo-wschodniej Azji. Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w strefie klimatów umiarkowanych, zwłaszcza w Ameryce Północnej (na północ od Meksyku rośnie 480 gatunków) i we wschodniej Azji (w Chinach obecnych jest 527 gatunków, w Japonii 202). Na półkuli południowej wyróżnia się Nowa Zelandia z 80 gatunkami. W Europie występuje 180 gatunków.
Wykaz gatunków flory Polski Ujęcie systematyczne i nazwa naukowa obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online. W przypadku innej nazwy i ujęcia na liście krajowej – podane jest ono na drugiej pozycji Carex acutiformis Ehrh. – turzyca błotna Carex alba Scop. – turzyca biała Carex amgunensis F. Schmidt – turzyca amguńska (efemerofit) Carex appropinquata Schumach – turzyca tunikowa Carex arenaria L. – turzyca piaskowa Carex aterrima Hoppe – turzyca zczerniała Carex atherodes Spreng – turzyca oścista Carex atrata L. – turzyca czarniawa Carex bigelowii Torr. ex Schwein. – turzyca tęga Carex bohemica Schreb. – turzyca ciborowata Carex brachystachys Schrank – turzyca krótkokłosa Carex brizoides L. – turzyca drżączkowata Carex brunnescens (Pers.) Poir. – turzyca brunatna Carex buekii Wimm. – turzyca Bueka Carex buxbaumii Wahlenb. – turzyca Buxbauma Carex canescens L. – turzyca siwa Carex capillaris L. – turzyca włosowata Carex caryophyllea Latourr. – turzyca wiosenna Carex cespitosa L. – turzyca darniowa Carex chordorrhiza L.f. – turzyca strunowa Carex colchica J.Gay ≡ Carex ligerica J. Gay – turzyca loarska Carex crawfordii Fernald (metafit) Carex curvata Knaf. – turzyca odgięta Carex dacica Heuff. – turzyca dacka Carex davalliana Sm. – turzyca Davalla Carex demissa Hornem – turzyca drobna Carex depressa subsp. transsilvanica (Schur) K.Richt. ≡ Carex transsilvanica Schur – turzyca siedmiogrodzka Carex diandra Schrank. – turzyca obła Carex digitata L. – turzyca palczasta Carex dioica L. – turzyca dwupienna Carex disperma Devey – turzyca szczupła Carex distans L. – turzyca odległokłosa Carex disticha Huds. – turzyca dwustronna Carex divulsa Stokes – turzyca rozsunięta Carex echinata Murray – turzyca gwiazdkowata Carex elata All. – turzyca sztywna Carex elata subsp. omskiana (Meinsh.) Jalas ≡ Carex omskiana Meinsh. – turzyca omska Carex elongata L. – turzyca długokłosa Carex ericetorum Pollich – turzyca wrzosowiskowa Carex extensa Gooden. – turzyca wyciągnięta Carex firma Mygind ex Host – turzyca mocna Carex flacca Schreb. – turzyca sina Carex flava L. – turzyca żółta Carex fuliginosa Schkuhr – turzyca przydymiona Carex globularis L. – turzyca kulista Carex acuta L. ≡ C. gracilis Curtis – turzyca zaostrzona Carex hartmaniorum A.Cajander ≡ C. hartmanii Cajander – turzyca Hartmana Carex heleonastes Ehrh. ex L.f. – turzyca torfowa Carex hirta L. – turzyca owłosiona Carex hostiana DC. – turzyca Hosta Carex humilis Leyss. – turzyca niska Carex lachenalii Schkuhr. – turzyca Lachenala Carex lasiocarpa Ehrh. – turzyca nitkowata Carex lepidocarpa Tausch. – turzyca łuszczkowata Carex leporina L. ≡ C. ovalis Gooden – turzyca zajęcza Carex limosa L. – turzyca bagienna Carex loliacea L. – turzyca życicowa Carex magellanica Lam. – turzyca patagońska Carex melanostachya M. Bieb. ex Willd. – turzyca ciemnokłosa Carex michelii Host. – turzyca Michela Carex microglochin Wahlenb. – turzyca drobnozadziorkowa (gat. wymarły) Carex montana L. – turzyca pagórkowa Carex muskingumensis Schwein. – turzyca palmowa, t. muskegońska (metafit) Carex nigra (L.) Reichard – turzyca pospolita Carex oederi Retz. ≡ C. scandinavica E.W. Davies, C. viridula Michx. – turzyca Oedera, t. skandynawska Carex ornithopoda Willd. – turzyca ptasie łapki Carex otrubae Podp. ≡ C. cuprina (Sándor ex Heuff.) Nendtv. ex A.Kern. – turzyca nibylisia Carex pairae F.W. Schultz. – turzyca najeżona Carex pallidula Harmaja – turzyca bladozielona Carex pallescens L. – turzyca blada Carex panicea L. – turzyca prosowata Carex paniculata L. – turzyca prosowa Carex parviflora Host – turzyca czarna Carex pauciflora Lightf. – turzyca skąpokwiatowa Carex pediformis C.A. Mey. – turzyca stopowata Carex pendula Huds. – turzyca zwisła Carex pilosa Scop. – turzyca orzęsiona Carex pilulifera L. – turzyca pigułkowata Carex praecox Schreb. – turzyca wczesna Carex pseudobrizoides Clavaud – turzyca Reichenbacha Carex pseudocyperus L. – turzyca nibyciborowata Carex pulicaris L. – turzyca pchla Carex punctata Gaudin – turzyca punktowana Carex remota L. – turzyca rzadkokłosa Carex repens Bellardi – turzyca poznańska Carex riparia Curtis – turzyca brzegowa Carex rostrata Stokes – turzyca dzióbkowata Carex rupestris All. – turzyca skalna Carex secalina Willd. ex Wahlenb. – turzyca żytowata Carex sempervirens Vill. – turzyca zawsze zielona Carex spicata Huds. – turzyca ściśniona Carex stenophylla Wahlenb. – turzyca wąskolistna Carex strigosa Huds. – turzyca zgrzebłowata Carex supina Willd. ex Wahlenb. – turzyca delikatna Carex sylvatica Huds. – turzyca leśna Carex tomentosa L. – turzyca filcowata Carex umbrosa Host – turzyca cienista Carex utriculata Boott ≡ Carex rhynchophysa Fisch., C.A. Mey. & Avé-Lall. – turzyca gładkodzióbkowa Carex vaginata Tausch – turzyca luźnokwiatowa Carex vesicaria L. – turzyca pęcherzykowata Carex vulpina L. – turzyca lisia Carex vulpinoidea Michx – turzyca amerykańska (efemerofit)
Systematyka Rodzaj należy do rodziny ciborowatych Cyperaceae, zwanych też turzycowatymi. W obrębie rodziny klasyfikowany jest do podrodziny Cyperoideae i plemienia Cariceae. Do plemienia tradycyjnie zaliczanych jest 5 rodzajów – poza turzycą także: Cymophyllus (takson monotypowy), kobrezja Kobresia (ok. 60 gatunków), Schoenoxiphium (ok. 15 gatunków) i Uncinia (ok. 70 gatunków), a sam rodzaj turzyca dzielony jest na cztery podrodzaje (Carex, Psyllophora, Vignea, Vigneastra). Badania molekularne wykazują, że w takim tradycyjnym ujęciu rodzaj Carex jest parafiletyczny, pozostałe są w nim zagnieżdżone, przy czym Kobresia jest gradem – w efekcie wszystkie rodzaje w obrębie plemienia łączone są w jeden – turzyca Carex. Dzieli się on na dwa klady. Klad bazalny obejmuje dawny rodzaj Schoenoxiphium i część gatunków z sekcji Psyllophora. Kolejne trzy klady obejmują: 1) podrodzaje Carex, Vigneastra, część podrodzaju Psyllophora; 2) podrodzaj Vignea i część podrodzaju Psyllophora oraz 3) Uncinia, Kobresia, część podrodzaju Psyllophora.
Przypisy
Kategoria:Ciborowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza