Carl Bosch

Carl Bosch (ur. 27 sierpnia 1874 w Kolonii, zm. 26 kwietnia 1940 w Heidelbergu) – niemiecki inżynier-chemik, przemysłowiec, specjalista w zakresie aparatury przemysłowej, jeden z twórców nowoczesnego przemysłu chemicznego w Niemczech, prezes BASF i IG Farben. Wykonywał prace badawcze nad syntezą amoniaku (metoda Habera i Boscha) i uwodornianiem węgla. W roku 1931 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii, wraz z Friedrichem Bergiusem, za wkład w wynalezienie i rozwój chemicznych procesów wysokociśnieniowych.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się w Kolonii, gdzie jego ojciec, Carl Bosch senior, prowadził firmę instalatorską (instalacje wodno-kanalizacyjne i gazowe). Stryj, Robert Bosch, zajmował się problemami konstrukcji świec zapłonowych. Prawdopodobnie rodzina ukierunkowała rozwój naukowo-technicznych zainteresowań Carla Boscha juniora. Po ukończeniu szkoły średniej podjął pracę w warsztacie mechanicznym jako metalowiec – w roku 1893 odbywał praktykę zawodową w Hucie Maria w Chocianowie (Marienhűtte Kotzenau). W latach 1894–1896 studiował metalurgię i inżynierię mechaniczną (według części źródeł – chemię) w Królewskiej Politechnice Berlińskiej w CharlottenburguStudentami tej uczelni było wielu Polaków, m.in. Wojciech Korfanty (1873–1939) i polski chemik, Jan Czochralski (1885–1953)., a następnie przeniósł się na Uniwersytet w Lipsku. W latach 1896–1898 wykonał w Lipsku pracę doktorską w dziedzinie chemii pod kierunkiem Johannesa Wislicenusa (chemik-organik, współtwórca stechiometrii, autor pojęcia „izomeria geometryczna”), uzyskując doktorat w roku 1898.

Lata 1899–1919 W roku 1899 został zatrudniony w BASF (Badische Anilin- und Sodafabrik)BASF – koncern chemiczny utworzony w roku 1861 w Mannheim, a w roku 1865 przeniesiony do Ludwigshafen. W XX wieku stał się największym koncernem chemicznym na świecie, zatrudniającym 95 tys. osób w kilkuset zakładach chemicznych na świecie (siedziba zarządu: Ludwigshafen). (według części źródeł – w roku 1914). W firmie zajmował się problemami z zakresu technologii chemicznej oraz projektowaniem i budową aparatury przemysłowej.

W czasie I wojny światowej koncentrował się na zagadnieniach przemysłu azotowego, starając się rozwiązać problem zapotrzebowania na kwas azotowy, wykorzystywany do produkcji materiałów wybuchowych i nawozów azotowych. Współpracował z Fritzem Haberem w czasie wdrażania technologii syntezy amoniaku, opracowanej przez Habera w skali laboratoryjnej. W roku 1908 uruchomiono w Niemczech pierwszą instalację półtechniczną. Produkcję metodą Habera-Boscha w pełnej skali przemysłowej rozpoczęto w roku 1913 w nowym zakładzie Leuna-Werke, wybudowanym przez BASF. Od roku 1916 Bosch był członkiem zarządu tej spółki, a od roku 1919 – jej prezesem.

W tymże roku uczestniczył w przygotowywaniach traktatu wersalskiego, kończącego I wojnę światową. Pełnił funkcję eksperta w czasie wstępnych rozmów dotyczących przemysłu, m.in. z przedstawicielami francuskiego przemysłu chemicznego na temat ekonomicznych konsekwencji traktatu dla zakładów w Niemczech.

Lata 1920–1940 Po zakończeniu wojny Carl Bosch odegrał ważną rolę w tworzeniu spółki akcyjnej IG Farben AG (niem. Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie Aktiengesellschaft, pol. Wspólnota Interesów Przemysłu Farbiarskiego SA, rok 1925). Był członkiem zarządu IG Farben, a następnie – od roku 1935 – prezesem tej spółki. Przyczynił się do rozwoju m.in. zakładów przemysłowych wytwarzających benzynę syntetyczną metodą Bergiusa.

W roku 1931 otrzymał – wraz z Friedrichem Bergiusem – Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za osiągnięcia w zakresie rozwoju wysokociśnieniowych procesów technologicznych. Był jednym z nielicznych laureatów nagrodzonych za działalność przemysłową. W czasie ceremonii wręczania Nagród wygłosił wykład na temat: The Development of the Chemical High Pressure Method During the Establishment of the New Ammonia Industry.

Poza pracą w BASF i IG Farben Carl Bosch prowadził badania i wykłady na Uniwersytecie w Heidelbergu (odbierał Nagrodę Nobla będąc afiliowanym przez ten Uniwersytet i IG Farben). W roku 1937 zastąpił Maxa Plancka na stanowisku prezesa Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft; pełnił tę funkcję w latach 1937–1940.

Poglądy polityczne thumb|Zakłady IG Farben w Oświęcimiu (1941) W okresie Republiki Weimarskiej Carl Bosch był członkiem Niemieckiej Partii Demokratycznej. Nie miał jednoznacznych poglądów politycznych: zdecydowanie krytykował antysemityzm narodowych socjalistów, jednak korzystał z profitów, wynikających z nazistowskich zamówień w IG Farben.

Wyróżnienia Poza Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii w roku 1931 Carl Bosch otrzymał m.in.: od Stowarzyszenia Chemików Niemieckich (), Bunsen-Denkmünze od , (zob. Werner von Siemens), Grashof-Denkmünze od Verein Deutscher Ingenieure (VDI), od Wilhelm-Exner-Stiftung, Carl-Lueg-Denkmünze od Stowarzyszenia Metalurgów Niemieckich.

Był członkiem licznych niemieckich i zagranicznych towarzystw naukowych i prezesem Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft (od roku 1937).

Upamiętnienie Imię Carla Boscha i Fritza Habera nadano metodzie przemysłowej produkcji amoniaku z azotu i wodoru, której opracowanie jest uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć technologii chemicznej XX wieku. Znajduje to wyraz w tempie wzrostu produkcji , porównywanym np. z eksplozją rozwoju robotyki.

Jednym z dowodów pamięci o zasługach Boscha jest poświęcone mu muzeum w Heidelbergu, otwarte w maju 1998 roku. Zarząd BASF – obecnie firmy o międzynarodowym zasięgu – mieści się nadal w Ludwigshafen am Rhein, przy Carl-Bosch-Straße.

Życie prywatne W roku 1902 Carl Bosch poślubił Else Schilback. Mieli syna i córkę. Poświęcał czas na ustawiczne pogłębianie wiedzy, był zapalonym kolekcjonerem minerałów, kamieni szlachetnych, motyli i chrząszczy.

Uwagi

Przypisy ; i

Linki zewnętrzne Diarmuid Jeffreys, Hell’s Cartel: IG Farben and the Making of Hitler’s War Machine, Bloomsbury, 2008 Archiwum Trybunału Norymberskiego przeciw IG Farben

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Laureaci Nagrody Goethego Kategoria:Ludzie urodzeni w Kolonii Kategoria:Ludzie związani z Chocianowem Kategoria:Niemieccy chemicy Kategoria:Niemieccy przemysłowcy Kategoria:Nobliści – chemia Kategoria:Politycy DDP Kategoria:Przedstawiciele technologii i inżynierii chemicznej Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Heidelbergu Kategoria:Zmarli w 1940