mały|250px|Obraz Mord rytualny autorstwa Karola de Prevot (XVIII w.) przedstawiający rzekomy mord rytualny z katedry w Sandomierzu Mord rytualny – umyślne zabicie człowieka w celach rytualnych.
W europejskim kręgu kulturowym o mord rytualny oskarżano mniejszości narodowe, etniczne, wyznaniowe oraz inne zbiorowości lub osoby odróżniające się od większości społeczeństwa. Pomówienia te stanowiły próbę dyskredytowania konkurencyjnych kultur czy religii, określenia grupy mniejszościowej jako barbarzyńców nierespektujących najbardziej podstawowych zasad, a co za tym idzie wyłączenie ich ze społeczeństwaOskarżenia o dzieciobójstwo, wampiryzm i kanibalizm w kręgu kultur śródziemnomorskich należą do żelaznego repertuaru krytyki barbarzyńców, od renesansu wysuwano ją pod adresem ludów skolonizowanych. Zainicjowane przez Rzymian pod adresem chrześcijan, zostały następnie przez chrześcijan skierowane pod adresem Żydów, heretyków i czarownic. Legendy o krwi. Antropologia przesądu, Joanna Tokarska-Bakir, Warszawa 2008, s. 177–178.. Grupy oskarżane o mord rytualny były też często obwiniane o dzieciobójstwo, kanibalizm czy wampiryzm. Takie oskarżenia wysuwano najczęściej przeciwko Żydom. Inne grupy oskarżane niegdyś o mord rytualny to chrześcijanie (w starożytnym Rzymie), Romowie, heretycy czy czarownice.
Zazwyczaj oskarżenia o mord rytualny były fałszywe, aczkolwiek istniały grupy, praktykujące tego rodzaju działania (np. thugowie w Indiach).
Oskarżenia o mord rytualny
Przez wiele wieków o popełnianie mordów rytualnych na chrześcijanach bezpodstawnie oskarżani byli w Europie wyznawcy judaizmu, co często stawało się pretekstem do dokonywania pogromów i wypędzeń Żydów. Żydzi zabijać mieli chrześcijan (najchętniej dzieci), gdyż ich krew miała być niezbędnym składnikiem macy spożywanej przez nich w czasie święta PaschyTora zabrania spożywania krwi Ktokolwiek spożywa jakąkolwiek krew, będzie wykluczony spośród swego ludu (Księga Kapłańska, 7,27). Uzasadnienie zakazu wynika z przekonania, że krew jest nośnikiem życia. Nie wolno wam tylko jeść mięsa z krwią życia (Księga Rodzaju 9,4); Ale się wystrzegaj spożywania krwi, bo we krwi jest życie (Księga Powtórzonego Prawa 12,23). Zakazane są ofiary z ludzi (np. Księga Kapłańska 18,21). Kanibalizm uchodzi zaś za synonim przekleństwa i kary Bożej. Jeżeli i wtedy nie będziecie Mi posłuszni i będziecie Mi postępować na przekór, to i Ja z gniewem wystąpię przeciwko wam i ześlę na was siedmiokrotne kary za wasze grzechy. Będziecie jedli ciało synów i córek waszych. (Kpł 26,27 – 29).. Pierwsze w nowożytnej Europie udokumentowane oskarżenie Żydów o mord rytualny miało miejsce w 1144 roku w Norwich. Zamordowany czeladnik został przez lokalnego biskupaThomas of Monmouth, The life and miracles of St William of Norwich, 1173 (jęz. angielski). ogłoszony świętym jako św. William, lecz kult tego świętego pozostał lokalny i po pewnym czasie wygasłwww.catholic.org: St. William of Norwich (jęz. angielski)..
W Polsce w 1576 roku wnoszenia bezpodstawnych oskarżeń o mord rytualny zakazał pod karą śmierci król Stefan Batory„Ktoby o one rzeczy żydów pomawiał, karanym ma być jako potwarca, ktoby zaś skarżył przed sędzią i dla tej przyczyny skargę główną przeciw żydowi wynosił, ten poenta talionis, czyli na gardle karanym będzie.” Stefan Batory, dokument z 1576 r., za: Żydzi w Polsce. Obraz i słowo, część I, Warszawa 1993, s. 106, www.zydziwpolsce.edu.pl..
Marcin ZarembaMarcin Zaręba, Psychoza we krwi, Polityka – nr 27 (2561)., podobnie jak inni badaczeWokół „Strachu”. Dyskusja o książce Jana T. Grossa, Znak, Kraków 2008., uważa, że powojenne pogromy, np. pogrom kielecki,- inspirowany przez UB – były spowodowane m.in. wiarą w mord rytualny.
W katedrze w Sandomierzu znajduje się obraz „Mord rytualny” autorstwa Karola de Prevot z XVIII wieku przedstawiający mord rytualny dokonywany przez Żydów. Obraz ten od 2006 do 2014 roku pozostawał zasłonięty i niedostępny dla zwiedzających z powodu swojej treści, budzącej sprzeciw w społeczności żydowskiej i pośród chrześcijan zaangażowanych w dialog międzyreligijnyStanisław Musiał SJ, Droga krzyżowa Żydów sandomierskich, Gazeta Wyborcza 5–6 sierpnia 2000.. Po ponownym odsłonięciu towarzyszy mu tablica wyjaśniająca, że Żydzi nie popełniali mordów rytualnych.
Zanim chrześcijanie zaczęli oskarżać Żydów o mordy rytualne, sami byli o nie oskarżani. Podobnie jak w przypadku Żydów plotki o mordach rytualnych, których dopuszczali się chrześcijanie, były bezpodstawne. Minucjusz Feliks (Oktawius, 9, 2-7) wspomina, że poganie oskarżają chrześcijan o rozwiązłość seksualną czy mordowanie dzieci:
Przypisy
Kategoria:Przestępstwa Kategoria:Śmierć w kulturze Kategoria:Religioznawstwo Kategoria:Etnologia i antropologia kulturowa