thumb|250px|Swobodne nurkowanie przy użyciu monopłetwy Freediving (z „wolny, swobodny”; „nurkowanie”) – nurkowanie na wstrzymanym oddechu. Podczas zanurzenia nurek nie używa akwalungu, przez co freediving często jest nieściśle nazywany nurkowaniem bezsprzętowym. Nie jest to do końca prawda, ponieważ freediverzy korzystają ze sprzętu takiego jak maski/okulary, specjalne płetwy, pianki/skóry pływackie, balast itp.
Historia Odkrycia archeologiczne na całym świecie dowodzą, że nurkowanie swobodne jest tak stare, jak sama ludzkość. Najstarsze tzw. śmietniska muszlowe, czyli kopce usypane z muszli małży spożywanych przez prehistorycznych ludzi, datowane są na 140 tysięcy lat. Najstarszą (datowaną na około 5500 rok p.n.e.) perłę wskazującą na podwodną aktywność człowieka odkryto w południowo-wschodniej części Półwyspu Arabskiego. Źródła dowodzą, że nurkowanie na wstrzymanym oddechu w celu pozyskiwania owoców morza, gąbek i pereł było powszechnie praktykowane już w V–III w. p.n.e. Inne udokumentowane zastosowanie nurkowania na wstrzymanym oddechu dotyczy działań wojennych, m.in. podczas oblężenia Syrakuz (415 p.n.e.) czy oblężenia Tyru (333 p.n.e.).
Spośród starożytnych nurków najlepiej znane są ama – japońskie i koreańskie poławiaczki m.in. pereł, homarów i ostryg, a także greccy poławiacze gąbek wykorzystujący metodę skandalopetra.
Współczesny freediving
Współczesny freediving związany jest z Europą Południową, a jego popularność wynika z wynalezienia okularów nurkowych i ich stosowaniu przez łowców podwodnych. Pierwszy oficjalny rekord głębokościowy we freedivingu ustanowił Raimondo Bucher w 1949 roku nurkując na 30 m. Barierę 50 metrów podczas oficjalnej próby jako pierwszy pokonał Enzo Maiorca w 1961 roku. Bariera 100 metrów została pokonana na wstrzymanym oddechu przez Jacques’a Mayol’a w 1976 roku, a na 150 metrów jako pierwszy freediver zanurkował Włoch Umberto Pelizzari w 1999 roku. „Najgłębszym człowiekiem świata” jest Austriak Herbert Nitsch, który zanurkował w 2007 roku na 214 metrów.
W 1959 roku powstała Światowa Federacja Sportów Podwodnych CMAS - organizacja międzynarodowa organizacje nurkowe z całego świata, której celem jest promowanie i rozwijanie dyscyplin podwodnych. CMAS jest federacją sportową rozpoznawaną przez MKOL, a także jest członkiem Światowej Agencji Antydopingowej WADA, dzięki czemu odpowiada za organizację sportu wyczynowego.
W 1991 roku powstała AIDA International – międzynarodowa federacja zrzeszająca narodowe federacje nurków na wstrzymanym oddechu. AIDA International organizuje krajowe i międzynarodowe zawody na poziomie amatorskim, opracowuje standardy edukacji i bezpieczeństwa, a także udoskonala regulacje dotyczące zmagań sportowych.
W 2025 roku freediving basenowy (dynamika bez płetw i dynamika w monopłetwie) zadebiutował jako dyscyplina pokazowa podczas 12. Światowych Igrzysk Sportowych The World Games rozegranych w chińskim Chengdu.
Rodzaje konkurencji Sport ten dzieli się na: konkurencje głębokościowe – gdzie celem jest osiągnięcie jak największej głębokości: stały balast (CWT) – nurek zanurza się i wynurza wyłącznie o własnych siłach używając płetw lub monopłetwy, przy czym zastosowany balast jest stały i nie można go odrzucać; stały balast w płetwach podwójnych (CWT B-F) gdzie nurek podczas zanurzenia i wynurzenia w płetwach podwójnych wykonuje nogami ruchy nożycowe (naprzemienne), zastosowany balast jest stały; stały balast bez płetw (CNF) – nurek zanurza się i wynurza o własnych siłach bez użycia płetw, przy czym zastosowany balast jest stały; free immersion (FIM) – nurkowanie bez płetw, zawodnik pokonuje drogę w dół i do góry podciągając się rękoma po linie; nie ma znaczenia, czy zanurzenie będzie następowało „głową w dół” czy „nogami w dół”, nurek używa jednak stałego balastu; zmienny balast (VWT) – zawodnik zanurza się z dodatkowym balastem, który zostawia na dole i powraca o własnych siłach korzystając z płetw i/lub liny; no limits (NLT) – zawodnik zanurza się z dodatkowym balastem, najczęściej na specjalnej konstrukcji zwanej „windą”, wynurza zaś w dowolnie wybrany przez siebie sposób, najczęściej za pomocą balonu z powietrzem lub dmuchanej kamizelki. konkurencje basenowe – gdzie celem jest pokonanie jak najdłuższego dystansu pod wodą lub osiągnięcie najdłuższego czasu wstrzymania oddechu: dynamika w płetwach (DYN) – zawodnik pokonuje dystans pod wodą korzystając z płetw lub monopłetwy; dynamika w płetwach podwójnych (DYN-BF) – zawodnik pokonuje dystans w płetwach podwójnych wykonuje nogami ruchy nożycowe (naprzemienne); dynamika bez płetw (DNF) – zawodnik ma za zadanie przepłynąć jak najdłuższy dystans pod wodą bez płetw; statyczne wstrzymywanie oddechu (STA) – konkurencja polegająca na jak najdłuższym wstrzymaniu oddechu pod wodą.
Oficjalne rekordy świata uznane przez CMAS Światową federacją sportową, która zajmuje się walidacją rekordów świata i narodowy we freedivingu jest CMAS. Współzawodnictwo organizowane jest w kategoriach wiekowych (juniorzy, seniorzy, masters M1, M2, M3), w rozróżnieniu nurkowania w wodach słodkich i słonych, pod lodem oraz na basenie. Największą popularnością i rozpoznawalnością cieszą się zawody basenowe i głębokościowe w wodach słonych.
Mężczyźni (seniorzy) DyscyplinaRekordZawodnikDataMiejsceDYSCYPLINY GŁĘBOKOŚCIOWEStały balast bez płetw (Constant Weight with no fins – CNF) 100 m Aleksiej Mołczanow 2024-08-24 Roatán, HondurasStały balast w płetwach (Constant Weight – CWT) 136 m Aleksiej Mołczanow 2023-08-21 Roatán, HondurasStały balast w płetwach podwójnych (Constant Weight with Bifins – CWT-BF) 124 m Aleksiej Mołczanow 2023-08-25 Roatán, HondurasNurkowanie bez płetw (Free Immersion – FIM) 132 m Petar Klovar 2022-10-04 Kaş, Turcja Zmienny balast (Variable Weight – VWT) 140 m William Winram 2021-10-21 Sharm El-Sheik, EgiptDYSCYPLINY BASENOWEDynamika bez płetw (Dynamic No Fins – DNF) 239 m Mateusz Malina 2024-05-20 Ateny, GrecjaDynamika w płetwach (Dynamic With Fins – DYN) 326,5 m Mateusz Malina 2024-05-24 Ateny, GrecjaDynamika w płetwach podwójnych (Dynamic With Bifins – DYN-BF) 300 m Mateusz Malina 2024-05-21 Ateny, GrecjaStatyczne wstrzymywanie oddechu (Static Apnea – STA) 10m 45s Branko Pertovic 2017-11-11 Subotica, Serbia Kobiety (seniorki) DyscyplinaRekordZawodnikDataMiejsceDYSCYPLINY GŁĘBOWOŚCIOWEStały balast bez płetw (Constant Weight with no fins – CNF) 80 m Kateryna Sadurska 2024-10-10 Kalamata, GrecjaStały balast w płetwach (Constant Weight – CWT) 122 m Alenka Artnik 2021-07-21 Lond Island, BahamyStały balast w płetwach podwójnych (Constant Weight with Bifins – CWT-BF) 106 m Alenka Artnik 2021-09-30 Kaş, Turcja Nurkowanie bez płetw (Free Immersion – FIM) 104 m Alessia Zecchini 2024-04-19 San Francisco, FilipinyZmienny balast (Variable Weight – VWT) 116 m Lena Balta 2022-06-25 Sharm El-Sheik, EgiptDYSCYPLINY BASENOWEDynamika bez płetw (Dynamic No Fins – DNF) 222.5 m Julia Kozerska 2025-08-10 Chengdu, ChinyDynamika w płetwach (Dynamic With Fins – DYN) 300 m Zsófia Törőcsik 2025-08-11 Chengdu, ChinyDynamika w płetwach podwójnych (Dynamic With Bifins – DYN-BF) 263.64 m Magdalena Solich-Talanda 2023-05-10 Kuwejt, KuwejtStatyczne wstrzymywanie oddechu (Static Apnea – STA) 10m 45s Heike Schwerdtner 2025-05-23 Ateny, Grecja Najgłębsze/najdłuższe nurkowania uznane przez AIDA International Federacja AIDA International prowadzi własny ranking nurkowań, jednak ze względu na uwarunkowania formalne osiągane rezultaty nie mogą być rozpoznawane jako rekordy świata/narodowe w rozumieniu sportu wyczynowego.
Mężczyźni DyscyplinaRekordZawodnikDataMiejsceDYSCYPLINY GŁĘBOWOŚCIOWEStały balast bez płetw (Constant Weight with no fins – CNF) 103 m Petar Klovar 2025-05-26 Sharm El-Sheik, EgiptStały balast w płetwach (Constant Weight – CWT) 136 m Aleksiej Mołczanow 2023-09-29 Limassol, CyprStały balast w płetwach podwójnych (Constant Weight with Bifins – CWT-BF) 125 m Aleksiej Mołczanow 2024-09-10 Korsyka, FrancjaNurkowanie bez płetw (Free Immersion – FIM) 135 m Petar Klovar 2023-09-27 Limassol, CyprZmienny balast (Variable Weight – VWT) 156 m Aleksiej Mołczanow 2023-03-28 Kralendijk, NetherlandsNo limits (No-Limits Apnea – NLT)214 m Herbert Nitsch2007-06-14 Spetses, GrecjaDYSCYPLINY BASENOWEDynamika bez płetw (Dynamic No Fins – DNF) 250 m Mateusz Malina 2022-05-01 Burgas, BułgariaDynamika w płetwach (Dynamic With Fins – DYN) 307 m Jin Ming 2024-08-25 Goyang, Korea Płd.Dynamika w płetwach podwójnych (Dynamic With Bifins – DYN-BF) 290 m Mateusz Malina 2022-03-37 Łódź, PolskaStatyczne wstrzymywanie oddechu (Static Apnea – STA) 11m 35s Stéphane Mifsud 2009-06-08 Hyeres, Francja Kobiety DyscyplinaRekordZawodnikDataMiejsceDYSCYPLINY GŁĘBOWOŚCIOWEStały balast bez płetw (Constant Weight with no fins – CNF) 80 m Kateryna Sadurska 2024-12-02 DominikaStały balast w płetwach (Constant Weight – CWT) 123 m Alessia Zecchini 2023-05-24 San Francisco, FilipinyStały balast w płetwach podwójnych (Constant Weight with Bifins – CWT-BF) 111 m Alenka Artnik 2023-07-30 Lond Island, BahamyNurkowanie bez płetw (Free Immersion – FIM) 103 m Sanda Delija 2025-05-04 Mabini, FilipinyZmienny balast (Variable Weight – VWT) 130 m Nanja Van Den Broek 2015-10-18 Szarm el-Szejk, EgiptNo limits (No-Limits Apnea – NLT)160 m Tanya Streeter2002-08-17 Turks i CaicosDYSCYPLINY BASENOWEDynamika bez płetw (Dynamic No Fins – DNF) 213 m Julia Kozerska 2023-06-13 Jeju, JaponiaDynamika w płetwach (Dynamic With Fins – DYN) 277 m Magdalena Solich-Talanda 2022-04-10 Zlin, CzechyDynamika w płetwach podwójnych (Dynamic With Bifins – DYN-BF) 243 m Magdalena Solich-Talanda 2022-05-02 Dębica, PolskaStatyczne wstrzymywanie oddechu (Static Apnea – STA) 9m 22s Heike Schwerdtner 2025-05-04 Sztokholm, Szwecja Freediving w Polsce Pod koniec 2004 roku powstała w Polsce pierwsza organizacja skupiająca ludzi uprawiających freediving – Stowarzyszenie Freediving Poland (SFP). Celem SFP jest popularyzacja freedivingu, poprawianie bezpieczeństwa nurkujących freediverów oraz wpływanie na wzrost świadomości wśród płetwonurków pragnących uprawiać ten rodzaj nurkowania. Na podstawie porozumienia z Polskim Związkiem Freedivingu, Stowarzyszenie Freediving Poland jako członek i polski reprezentant AIDA International organizuje i prowadzi zawody sportowe na poziomie amatorskim.
w 2019 roku powstała Polska Federacja Freedivingu (PFF), rozpoznawana przez światową federację CMAS. W 2022 roku PFF została przekształcona w Polski Związek Freedivingu. Od tego czasu polscy zawodnicy mogą startować w zawodach CMAS o randze mistrzostw świata, kontynentalnych oraz Europy, a także w innym międzynarodowych imprezach, m.in. w Światowych Igrzyskach Sportowych The World Games. mały|Światowe Igrzyska Sportowe The World Games 2025, Chengdu, Chiny. Od lewej: Julia Kozerska, Mateusz Malina, Magdalena Solich - Talanda. Fot. Tomasz Piechal/PKOl