Franciszek Jan Walicki, ps. Jacek Grań (ur. 20 lipca 1920 w Łodzi, zm. 3 października 2015 w Gdyni) – polski dziennikarz muzyczny, publicysta, autor tekstów piosenek, działacz kulturalny, współtwórca wielu zespołów muzycznych, także kompozytor, określany jako ojciec lub ojciec chrzestny polskiego bigbitu i rocka.

Życiorys Młodość Urodził się 20 lipca 1920 w Łodzi jako jedyne dziecko inżyniera geodety Franciszka Walickiego i jego żony Felicji, pochodzących z Wilna uciekinierów wojennych. Do Wilna wrócił wraz z całą rodziną w 1922 i mieszkał tam do przymusowego wysiedlenia Polaków w kwietniu 1945. Rodzina Walickich posiadała m.in. dom na rogu ulic Montwiłłowskiej i Pańskiej w śródmieściu Wilna oraz dworek na Łosiówce. Franciszek junior w Wilnie uczęszczał do przedszkola z językiem francuskim i do Gimnazjum oo. Jezuitów, które opuścił z niską lokatą przed zakończeniem roku szkolnego 1934/1935. Jesienią 1935 zaczął chodzić do liceum będącego częścią Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich w Rydzynie k. Leszna. Uzyskiwał dobre wyniki w nauce i w sporcie, trenował m.in. koszykówkę i lekką atletykę.

Jesienią 1938 został przyjęty do Państwowej Szkoły Morskiej w Gdyni. 15 września 1938 wypłynął w rejs na statku Dar Pomorza przez Maroko, Wyspy Kanaryjskie i Wyspy Zielonego Przylądka na Martynikę, do Portoryko, Kolumbii, na Jamajkę i Kubę. Poznał legendarnego kpt. Karola Olgierda Borchardta i dr. Wacława Korabiewicza. Do Gdyni wrócił w kwietniu 1939

Lata wojny W pierwszych miesiącach wojny znalazł się w Wilnie, gdzie m.in. zetknął się z Leopoldem Tyrmandem. 17 czerwca 1941 zawarł związek małżeński z Brojną (Bronisławą) Lewin. Po wejściu wojsk niemieckich oboje zostali zmuszeni do zamieszkania w getcie. Wkrótce udało im się uciec z Wilna. W marcu 1942 znaleźli się w Warszawie, a w czerwcu – w Zakopanem, skąd udali się do Bukowiny Tatrzańskiej i Czarnego Dunajca. Tam Walicki został zatrzymany i skierowany do pracy przymusowej, z której również uciekł. Ukrywał się do końca wojny. Stracił kontakt z żoną i w 1946 ich małżeństwo zostało rozwiązane.

W wojsku W 1945 został wcielony do Marynarki Wojennej, gdzie zetknął się z Marianem Brandysem i Józefem Balcerakiem i rozpoczął pracę dziennikarską. Przydzielono go do Sztabu Głównego MW, którym kierował kmdr por. Stanisław Mieszkowski, stracony w 1952. Pod jego komendą Walicki redagował „Przegląd Morski”. Współpracował też z miesięcznikiem „Morze”, mieszkał w Gdyni w służbowym mieszkaniu, które potem musiał zmienić.

Jesienią 1946 poznał Czesławę Kasztelan (ur. 13 lipca 1925, zm. 14 maja 2015), z którą ożenił się w 1947. Mieli jedną córkę, Iwonnę (ur. 23 października 1947, zm. 4 maja 2014).

W prasie W 1952 wystąpił z Marynarki Wojennej i zaczął długoletnią współpracę z „Głosem Wybrzeża”. Pisał recenzje filmowe, felietony, reportaże z podróży, m.in. do Londynu, i robił wywiady. Redagował dodatek kulturalny gazety Dziewiąta fala. Poznał takie postaci ówczesnego życia kulturalnego, takich jak Lech Bądkowski, Mieczysław Czychowski, Franciszek Fenikowski, Leszek Herdegen, Zbigniew Kosycarz, Agnieszka Osiecka, Sławomir Sierecki czy Maciej Słomczyński. Mieszkał przy ul. Bema. W wolnych chwilach malował. W „Głosie Wybrzeża” pracował do 1966.

Jazz i muzyka młodzieżowa W połowie lat 50. zainteresował się jazzem. Był członkiem Komitetów Honorowych pierwszych dwóch Festiwali Muzyki Jazzowej, które odbyły się w Sopocie w 1956 i 1957. Działał w gdańskim Jazz-Clubie, istniejącym w latach 1957–1961. Organizował też prelekcje nt. muzyki rockandrollowej. Na początku 1959 zaopiekował się gdańskim zespołem Rhythm and Blues, którego koncert z 24 marca 1959 w klubie Rudy Kot w Gdańsku uznaje się powszechnie za pierwszy w Polsce koncert rock and rolla.

Po odgórnym rozwiązaniu grupy Rhythm and Blues, która dała ostatni koncert 27 października 1959 w Gdańsku, powołał zespół Czerwono-Czarni, który zadebiutował 23 lipca 1960 w sali klubu Żak w Gdańsku, i opiekował się nim do września 1961. Dla jego muzyki i brzmienia stworzył określenie „big-beat”, spolszczone na „muzyka mocnego uderzenia”. 2 lipca 1961 jego występ zainaugurował działalność klubu Non Stop w Sopocie, który również był pomysłem Walickiego. Klub zapoczątkował akcję poszukiwania młodych talentów w polskiej muzyce rozrywkowej.

Wiosną 1962 powołał zespół Niebiesko-Czarni, który zadebiutował 24 marca 1962 w gdańskim Żaku. Grupą opiekował się do końca 1967 i odbył z nią trasy zagraniczne po Francji, Szwecji, Holandii, Jugosławii i Luksemburgu, a także pisał teksty piosenek dla zespołu i jego członków. Jako „Jacek Grań” napisał łącznie 45 piosenek, które śpiewali m.in. Czesław Niemen, Wojciech Korda, Ada Rusowicz, Czerwone Gitary, Piotr Szczepanik, Breakout, SBB i Urszula Sipińska. Wszystkie przeboje z tekstami Walickiego ukazały się na składance pt. Nazywano nas dziećmi Belzebuba wydanej w 1994 przez Polskie Nagrania.

Na początku 1968 poznał Tadeusza Nalepę i jego zespół Breakout, który nakłonił do unowocześnienia brzmienia. Od połowy 1968 do listopada przebywał z zespołem w Holandii. Doradzał grupie przy nagraniach pierwszych dwóch płyt, do których napisał też kilka tekstów. Z Breakoutem współpracował do 1970.

27 lutego 1968 zainicjował cykl przeglądów muzycznych „Musicorama”, które odbywały się w sali Teatru Muzycznego „Roma” oraz w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki. W 1970 zaczął publikować pismo muzyczne pod tą samą nazwą, ale wydał jednak tylko trzy numery gazety. 18 lipca 1970 w Sali Turystycznej Grand Hotelu w Sopocie zainicjował pierwszą polską dyskotekę przebojów Musicorama 70. Był jej kierownikiem artystycznym i prowadził ją z prezenterami, takimi jak Piotr Kaczkowski, Marek Gaszyński, Witold Pograniczny, Jacek Bromski czy Dariusz Michalski.

W marcu 1971 w Siemianowicach Śląskich poznał Józefa Skrzeka i muzyków zespołu SBB, którym później pomógł w karierze krajowej i zagranicznej. Wymyślił dewizę zespołu: „Szukaj, Burz, Buduj”. Towarzyszył grupie na tournée po Niemczech w 1974 i napisał tekst utworu „Odlot” z pierwszej płyty grupy.

Pod koniec lat 70. doradzał artystycznie Urszuli Sipińskiej, a później kilku młodym wykonawcom. W kwietniu 1983 współorganizował Ogólnopolski Turniej Młodych Talentów, w którym triumfowały zespoły Azyl P. i Klaus Mitffoch.

Reaktywacja W połowie lat 80. udało mu się zgromadzić większość gwiazd polskiego mocnego uderzenia i muzyki rozrywkowej lat 60. i 70. na koncertach z cyklu Old Rock Meeting. Pierwszy odbył się w Operze Leśnej w Sopocie 11 i 12 lipca 1986 i pociągnął za sobą wielkie tournée dawnych gwiazd po kraju, zakończone dwoma koncertami 11 i 12 lipca 1987, również w Operze Leśnej w Sopocie. Nagrania z Sopotu ukazały się na płytach: Old Rock Meeting A.D. 1986 i Old Rock Meeting. Czy nas jeszcze pamiętasz? oraz były prezentowane w telewizji.

Na emeryturze Firma Video Studio Gdańsk na początku 1995 przygotowała film o Franciszku Walickim I nie żałuj tego w opracowaniu Wojciecha Fułka i Pawła Chmielewskiego, emitowany w lipcu 1995 w Programie 2 TVP. Wydawnictwo T.R.Z. Wojciecha Trzcińskiego równocześnie opublikowało książkę ze wspomnieniami Walickiego pt. „Szukaj Burz Buduj”.

Na jego dorobek składa się także ponad 2000 publikacji na temat muzyki i kultury (głównie młodzieżowej), wiele tysięcy artykułów prasowych, wspomnień i listów do redakcji licznych czasopism.mały|Grób Franciszka Walickiego na cmentarzu WitomińskimDo przełomu tysiącleci Walicki uczestniczył w imprezach muzycznych i sportowych, m.in. w meczach koszykówki. 7 czerwca 2004 otworzył wystawę swojej kolekcji, w której znalazły się m.in. plakaty, zdjęcia, artykuły prasowe, wzmacniacz koncertowy o mocy 15 watów, perkusja Czerwonych Gitar, gitara Krzysztofa Klenczona, stroje sceniczne Wojciecha Kordy i Ady Rusowicz, buty i harmonijki ustne Tadeusza Nalepy, gramofon „Bambino” i płyty pocztówkowe, radio „Sonata”, wzmacniacz muzyczny z lat 60. Wystawa ta stała się początkiem Muzeum Polskiego Rocka, mieszczącego się w budynku klubu Rudy Kot w Gdańsku. W czerwcu 2000 wziął udział w sympozjum Rock i polityka, zorganizowanym przez Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku. Z powodu stanu zdrowia i wieku ograniczył życie towarzyskie i kulturalne. Mieszkał z żoną w centrum Gdyni przy ul. Władysława IV. W 2012, w ciągu trzech miesięcy, napisał książkę „Epitafium na śmierć rock’n’rolla” wydaną przez Fundację Sopockie Korzenie.

Zmarł 3 października 2015 w Gdyni, w wieku 95 lat. Został pochowany na cmentarzu Witomińskim w Gdyni (kwatera 77-28-3).

Autor tekstów piosenek Piosenki z jego tekstami można usłyszeć m.in. w wykonaniu takich artystów, jak: Krzysztof Klenczon, Wojciech Korda, Kasia Kowalska, Mira Kubasińska, Czesław Niemen, Małgorzata Ostrowska, Ada Rusowicz, Urszula Sipińska, Józef Skrzek, Stanisław Sojka, Piotr Szczepanik, a także aktorów teatru Studio Buffo (m.in. Katarzyny Groniec, Janusza Józefowicza, Nataszy Urbańskiej).

„Adagio Cantabile” (muz. J. Popławski) „Baw się w ciuciubabkę” (muz. C. Niemen) „Coś, co kocham najwięcej” (muz. C. Niemen) „Czy będziesz sama dziś wieczorem” (muz. C. Niemen) „Czy mnie jeszcze pamiętasz?” (muz. C. Niemen) „Gdybyś kochał, hej” (muz. T. Nalepa) „Hej, dziewczyno, hej” (muz. C. Niemen) „Mamo, nasza mamo” (muz. F. Walicki) „Na drugim brzegu tęczy” (muz. T. Nalepa) „Nie bądź na mnie taki zły” (muz. Buddy Greco) „Nie pukaj do mych drzwi” (muz. C. Niemen) „Niedziela będzie dla nas” (muz. Z. Podgajny) „Odlot” (muz. J. Skrzek) „Poszłabym za tobą” (muz. T. Nalepa) „Puste koperty” (muz. J. Davis) „Smutny list” (muz. W. Korda) „Taka jak ty” (muz. K. Klenczon) „Wiem, że nie wrócisz” (muz. C. Niemen) „Za daleko mieszkasz, miły” (muz. C. Niemen)

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (12 lipca 1996) Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej (11 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 11 stycznia 1955 r. nr 0/73 - na wniosek Zarządu Głównego Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”. Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (29 kwietnia 2009) Medal Prezydenta Miasta Gdańska Medal honorowy Prezydenta Gdyni „Civitas e Mari” (2009) Medal im. Eugeniusza Kwiatkowskiego Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1982) Złota Odznaka Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Złota Odznaka Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (2009) Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata Źródło:.

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Muzyczna Programu Trzeciego im. Mateusza Święcickiego – „Mateusz” za pomysł i realizację koncertów „Old Rock Meeting – Czy nas jeszcze pamiętasz” (1987) Grand Prix XXXV Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie ’98 za całokształt dokonań (1998) Nagroda Artystyczna Prezydenta Gdyni (2003) Nagroda ZAiKS-u za popularyzację polskiej twórczości rozrywkowej – za wystawę „Gdynia – rock’n’roll – Niemen” (2004) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury z okazji 50. rocznicy pierwszego koncertu zespołu Rhythm and Blues (2009)

Upamiętnienie thumb|Tablica upamiętniająca Franciszka Walickiego na ul. Kilińskiego 107 w Łodzi W 2009 r. z okazji 50. rocznicy rock'n'rolla w Polsce, w „Krzywym Domku” w Sopocie otwarto „Aleję Franciszka Walickiego”.

W 2019 r. uhonorowano Franciszka Walickiego pamiątkową tablicą, umieszczoną na frontonie domu w którym się urodził, w Łodzi przy ul. Kilińskiego 107.

Uwagi

Przypisy Cmentarze Komunalne w Gdyni [dostęp 2020-06-03].

„za wybitne zasługi dla kultury polskiej”.

Bibliografia Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza MOREX, ; hasło Jacek Grań, s. 63. Niesforny panicz z wileńskiej Łosiówki, cz.1.

Linki zewnętrzne Strona oficjalna Franciszka Walickiego

Film I nie żałuj tego w bazie ArchiwumFilmowe.pl

Kategoria:Bigbit Kategoria:Dziennikarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Ludzie związani z Wilnem Kategoria:Muzycy Czerwono-Czarnych Kategoria:Muzyka w Gdańsku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)