ZAZ Zaporożec () – modele samochodów budowanych od roku 1960 w fabryce ZAZ w Ukraińskiej SRR. Różne jego typy produkowane były aż do roku 1994. Słowo Zaporożec oznacza Kozaka z Siczy Zaporoskiej lub mieszkańca Zaporoża.

Podobnie jak Volkswagen Garbus w RFN, Polski Fiat 126p w Polsce, czy Trabant w NRD, radziecki Zaporożec miał być „samochodem dla ludu” – nie dość, że był najtańszym radzieckim samochodem, to jeszcze odznaczał się odpornością na kiepskie drogi.

Wszystkie samochody Zaporożec miały napęd na tylną oś i umieszczony z tyłu silnik chłodzony powietrzem.

W latach 1960–1994 łącznie wyprodukowano egzemplarzy Zaporożców.

ZAZ-965/965A

Model był produkowany w latach 1960–1969. Prace nad projektem małego popularnego samochodu rozpoczęto w 1956 roku w fabryce MZMA produkującej samochody Moskwicz. Prototyp powstał w , początkowo oznaczony . Samochód był ogólnie wzorowany na włoskim Fiacie 600, przede wszystkim w zakresie ogólnego układu, podobnego nadwozia, przeniesienia napędu, zawieszenia tylnego i mechanizmu kierowniczego, lecz nie stanowił jego kopii, jak się czasami uważa. Inny był przede wszystkim silnik (własnej konstrukcji, chłodzony powietrzem, a nie wodą) i większe koła (13-calowe zamiast 12-calowych), a w toku rozwoju prototypów wprowadzono także inny model przedniego zawieszenia na drążkach skrętnych zamiast na resorze (rozwiązanie zaczerpnięte z Volkswagena)ZAZ-965/965A, Avtolegendy SSSR Nr 17, DeAgostini 2009, ISSN 2071-095X, . Jednym z powodów wyboru przestarzałego rozwiązania otwierających się do tyłu drzwi było zapewnienie łatwiejszego dostępu dla inwalidów, z myślą o których pojazd był od początku projektowany. W 1958 roku rząd radziecki zdecydował umieścić produkcję samochodu w nowo przestawionej na profil motoryzacyjny fabryce ZAZ, pod oznaczeniem Zaporożec. Dalszy rozwój był już prowadzony w ZAZ-ie.

Podstawowy model produkowano od listopada 1960 do 1963 roku, zaś zmodernizowany model z mocniejszym silnikiem od listopada 1962 do maja 1969 roku. Ogółem wyprodukowano ich .

Samochód napędzany był czterosuwowym, chłodzonym powietrzem czterocylindrowym silnikiem w układzie widlastym o pojemności i mocy Lew M. Szugurow, Awtomobili Rossii i SSSR, 1993, , s.28-29 , a w przypadku modelu – silnikiem o pojemności i mocy . Silnik opracował moskiewski instytut NAMI, a produkowała fabryka MeMZ w Melitopolu. Silnik zblokowany ze skrzynią biegów i umieszczony był za tylną osią. Powietrze chłodzące silnik wpadało w obu wersjach przez podłużne żebrowane otwory po bokach tylnej części nadwozia. Od 1966 roku część samochodów była wyposażona w zmodernizowany 30-konny silnik . Wygląd samochodu przechodził drobne zmiany, np. szybko światła pozycyjne przeniesiono z góry błotników przednich pod reflektory, a w 1966 roku wprowadzono nowy pięciokątny znak fabryczny zamiast gwiazdy oraz wypukłe tłoczenie z przodu, zamiast wklęsłej atrapy wlotu powietrza.

Jedną z wad samochodu był bardzo mały bagażnik z przodu , ograniczony kołem zapasowym i 30-litrowym zbiornikiem paliwa, dostępnym po otwarciu bagażnika. był jednak popularnym samochodem, dobrze dostosowanym do warunków eksploatacji, zwłaszcza kiepskich dróg gruntowych. Popularnie nazywany był gorbatyj („garbaty”). Z ceną 1800 rubli dla i 2200 rubli dla 965A, był najtańszym radzieckim samochodem na rynku.

Produkowano także specjalne wersje dla inwalidów, ze zmodyfikowanym, głównie ręcznym sterowaniem – na bazie modelu bazowego i AB i AR na bazie . Ich wielkość produkcji dochodziła do 20% produkcji fabryki. Produkowano też samochody w lepiej wykończonej wersji eksportowej , znanej także jako Jałta (wyróżniały ją m.in. boczne listwy, lusterko wsteczne na lewym błotniku i wyposażenie standardowe w radio i popielniczkę).

Galeria

ZAZ-966/968/968M

mały|lewo|ZAZ-968M mały|lewo|ZAZ 968M Model wytwarzany był od listopada 1966 do końca 1972 roku (model dla inwalidów do stycznia )ZAZ-966 „Zaporożec”, Avtolegendy SSSR Nr 36, DeAgostini 2010, ISSN 2071-095X, . Prototypy samochodu powstały już w Nadwozie przestało przypominać Fiata 600 – tym razem styliści wzorowali się na „pontonowym” nadwoziu samochodów Chevrolet Corvair oraz NSU Prinz 4. Bazowy model otrzymał nowy silnik (pojemność wzrosła do , moc podwyższono do ), a nadwozie wyposażono w charakterystyczne wloty powietrza chłodzącego silnik po bokach, zwane „uszami”; stąd samochód popularnie nazywany był uszastyj. Prostszym i produkowanym jako pierwszy wariantem, był (ros. ), z 30-konnym silnikiem pojemności z . Przednie zawieszenie oparte na drążkach skrętnych oraz sprężynach z amortyzatorami hydraulicznymi było kopią rozwiązania pochodzącego z Volkswagena. W stosunku do modelu 965 zmieniono tylne zawieszenie, które opierało się na wahaczach wleczonych oraz sprężynach z amortyzatorami hydraulicznymi.

Ciekawie rozwiązany został system nagrzewania wnętrza pojazdu – do tego celu służyła nagrzewnica zasilana benzyną. Różnica temperatur przed i po nagrzaniu według danych producenta dochodziła do , aczkolwiek w praktyce działało to słaboZAZ-968A, Avtolegendy SSSR Nr.4, DeAgostini 2008, , .

Podobnie, jak poprzednik, samochód miał duże możliwości pokonywania kiepskich dróg – lepsze od innych radzieckich samochodów osobowych, czemu sprzyjało niezależne zawieszenie, spory prześwit, brak wystających elementów podwozia, duże 13-calowe koła jak na mały samochód oraz korzystny rozkład obciążeń (60% na tylną oś). był nieco większy i wygodniejszy od modelu 965, z większym bagażnikiem dzięki innemu profilowi przedniej części nadwozia i przeniesieniu baku paliwa do tyłu. Znacząco wprawdzie wzrosła cena samochodu - do 3000 rubli za model 966W i 3500 za późniejszą wersję 968, lecz np. Żiguli (Łada) 2101 kosztowała wówczas 5500 rubli. Wadą samochodu, podobnie, jak poprzedniego modelu, pozostało przegrzewanie się silnika w lecie. Na bazie modelu 966W wytwarzano też kilka specjalnych wersji dla inwalidów (WR, WB, WB2).

Nieco zmodernizowany model produkowany był od 1971 do 1978 roku. Widoczną zmianą była rezygnacja z chromowanej fałszywej kraty na ścianie czołowej, zamienionej przez chromowaną poziomą ozdobę. Oprócz drobnych zmian, zmodernizowano deskę rozdzielczą i ulepszono hamulce przednie, natomiast silnik pozostał ten sam . Od 1973 do 1980 roku produkowano wersję , dostosowaną do nowych standardów w dziedzinie bezpieczeństwa samochodów, która otrzymała m.in. bezpieczną kolumnę kierownicy i bardziej miękką deskę rozdzielczą z tworzywa sztucznego zamiast metalowej. Także posiadał wersje dla inwalidów, ze słabszym 27-konnym silnikiem (, B, B2, AB, AB2). Pod koniec 1974 roku wprowadzono drobne zmiany zewnętrzne, nowe siedzenia, dwuobwodowy układ hamulcowy. Wprowadzono także model z mocniejszym 45-konnym silnikiem . W roku 1978 wprowadzono model . Usunięto w nim wspomniane m.in. wystające wloty powietrza, zastępując je kratkami, wprowadzono zespolone lampy tylne, przednie lampy pozycyjne przeniesiono do kloszy reflektorów, zmieniono przednie kierunkowskazy. W ramach ujednolicania wprowadzono wiele elementów z samochodów WAZ (Łada/Żiguli) – m.in. lusterko wewnętrzne, przełączniki świateł, kierunkowskazów i wycieraczek, lampkę wewnętrzną, pompę paliwa oraz pompę hamulcową. Auto sprzedawano w dwóch wersjach silnikowych: i (zmieniono gaźnik oraz wprowadzono suchy filtr powietrza). Produkcję zakończono 1 lipca 1994 roku.

Następcą Zaporożca jest produkowany od 1988 roku samochód Tavria, z napędem na przednie koła i silnikiem chłodzonym cieczą.

Galeria

Dane techniczne + Wersja Silnik: Układ zasilania: Średnica × skok tłoka: St. sprężania: Moc maksymalna: Maks. moment obrotowy 0–100 km/h: Vmax:Silniki benzynowe: 0.9 V4 , OHV gaźnik 6,50:1 przy przy b/d 1.2 V4 , OHV gaźnik 7,10:1 przy przy 19,6 1.2 V4 , OHV gaźnik 8,40:1 przy przy b/d

Dane techniczne modelu ZAZ-968M masa własna pojazdu (sucha) – masa pojazdu gotowego do jazdy – masa pojazdu w pełni obciążonego – maksymalne obciążenie osi przedniej – maksymalne obciążenie osi tylnej – dopuszczalna masa bagażu w bagażniku – długość – szerokość – wysokość (bez obciążenia) – rozstaw przednich kół – rozstaw tylnych kół – prześwit (przy pełnym obciążeniu) – kąt wejścia (natarcia) – 31° kąt zejścia – 26° średnica zawracania (między krawężnikami) – prędkość maksymalna – droga hamowania (z pełnym obciążeniem) – przyspieszenie (z dwiema osobami) – zużycie paliwa (z gaźnikiem K-133): przy – w mieście – ogrzewanie – silnik: rodzaj – gaźnikowy, czterosuwowy, górnozaworowy, chłodzony powietrzem liczba cylindrów – 4 w układzie V (pod kątem 90°) pojemność – średnica cylindra – maksymalny moment obrotowy – (przy ) minimalna temperatura uruchamiania (bez podgrzewania) – prędkość obrotowa silnika na biegu jałowym – kolejność zapłonu: typ MeMZ-9683: moc maksymalna – (przy ) paliwo – etylina 76 stopień kompresji – 7,2:1 typ MeMZ-968GE (nowy dwugardzielowy gaźnik i zmieniony wydech): moc maksymalna – paliwo – etylina 76 stopień kompresji – 7,2:1 typ MeMZ-968BE (jw., dodatkowo nowa głowica z mniejszymi komorami spalania): moc maksymalna – (przy ) paliwo – etylina 93 stopień kompresji – 8,4:1

Przypisy

Zaporożec Kategoria:Samochody tylnonapędowe Kategoria:Samochody subkompaktowe Kategoria:Samochody z lat 50. Kategoria:Samochody z lat 60. Kategoria:Samochody z lat 70. Kategoria:Samochody z lat 80. Kategoria:Samochody z lat 90. Kategoria:Sedany