Tommy Lee „Tom” Jones (ur. 15 września 1946 w San Saba) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy.
Laureat Oscara i Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę szeryfa Samuela Gerarda w dreszczowcu Andrew Davisa Ścigany (The Fugitive, 1993).
30 listopada 1994 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6925 Hollywood Boulevard.
Życiorys thumb|left|120px|T.L. Jones, 1964
Wczesne lata Urodził się w San Saba w Teksasie jako syn Lucille Marii (z domu Scott), policjantki, i Clyde’a C. Jonesa, pracownika pól naftowych w Teksasie. Jego rodzina była pochodzenia angielskiego, walijskiego, a w 1/4 miała korzenie Indian Cherokee. Jego rodzice pobrali się oraz rozwiedli dwa razy. Wychowywał się w Midland, gdzie uczęszczał do Robert E. Lee High School. W 1965, dzięki stypendium, ukończył prestiżową szkołę dla chłopców St. Mark's School of Texas w Dallas (tę samą szkołę ukończył Luke Wilson). Później studiował na Uniwersytecie Harvarda, mając stypendium sportowe. Mieszkał w pokoju z przyszłym wiceprezydentem Alem Gorem. W 1968 grał jako napastnik w słynnym meczu futbolowym, zakończonym remisem, między Uniwersytetem Harvarda a Uniwersytetem Yale. W 1969 otrzymał tytuł bakałarza (licencjat) literatury angielskiej Uniwersytetu Harvarda.
Kariera W 1969 przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie rozpoczął karierę teatralną na Broadwayu w spektaklu Johna Osborne A Patriot for Me w Imperial Theatre i sztuce Fortune and Men’s Eyes na nowojorskiej scenie Stage 73. Rok potem zadebiutował jako Hank w melodramacie Arthura Hillera Love Story (1970) z Ali MacGraw i Ryanem O’Nealem. W tym czasie jednak ciągle występował na Broadwayu w przedstawieniach: Wykapany ojciec (Delivery Man, 1971) w House of Dunkelmayer, Broadhurst Theatre, Toreador (1971) jako Joel w Broadhurst Theatre, Four on a Garden (1971) w Broadhurst Theatre, Simpson and Papa, Blue Boys (1972) w Martinique Theatre i Ulysses in Nighttown (1974) jako Stephen Dedalus w Winter Garden Theatre.
Występował na szklanym ekranie jako dr Mark Toland w operze mydlanej ABC Tylko jedno życie (One Life to Live, 1971–77), a także pojawił się gościnnie w serialu CBS Barnaby Jones (1975) jako dr Jim Melford i pilotowym odcinku serialu ABC Aniołki Charliego (Charlie’s Angels, 1976) jako Aram Kolegian. Kreacja „Mooneya” Lynna, męża piosenkarki country Loretty Lynn (w tej roli Sissy Spacek) w filmie biograficznym Michaela Apteda Córka górnika (Coal Miner’s Daughter, 1980) przyniosła mu nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu. W 1981, podczas New York Shakespeare Festival, wystąpił z Public Theatre w produkcji off-broadwayowskiej True West autorstwa Sama Sheparda jako hollywoodzki scenarzysta Austin. Za postać mordercy Gary’ego Marka Gilmore’a w telewizyjnym dramacie biograficznym NBC Pieśń kata (The Executioner’s Song, 1982) otrzymał nagrodę Emmy.
Kolejne role wyrobiły mu reputację silnego, wybuchowego i twardego aktora, który doskonale sprawdza się zarówno w rolach pierwszo, jak i drugoplanowych. W 1990 w Josephine Street Theatre w San Antonio wyreżyserował spektakl The Authentic Life of Billy the Kid. Jako Clay Shaw / Clay Bertrand w thrillerze Olivera Stone’a JFK (1991) z Kevinem Costnerem odebrał nagrodę Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award dla najlepszego aktora oraz był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego i Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora drugoplanowego. W thrillerze sensacyjnym Andrew Davisa Liberator (Under Siege, 1992) napisał teksty do piosenek „Love You to Death” i „Rap Mama Goose”.
W 1995 zadebiutował jako reżyser westernu Zacni kowboje (Good Old Boys).
Życie prywatne 31 grudnia 1971 zawarł związek małżeński z aktorką Katherine „Kate” Lardner. Następnie wraz z żoną i jej dwojgiem dzieci z poprzedniego małżeństwa przeniósł się do Los Angeles. 9 lutego 1978 doszło do rozwodu. Podczas zdjęć do komedii romantycznej Back Roads (1981) z Sally Field, poznał i zakochał się w fotografce Kimberlei Gayle Cloughley, którą później poślubił 30 maja 1981. Mają dwójkę dzieci: syna Austina Leonarda (ur. 9 listopada 1982) i córkę Victorię (ur. 3 września 1991 zm. 1 stycznia 2026). 23 marca 1996 rozwiódł się. 19 marca 2001 po raz trzeci się ożenił, z fotografką Dawn Marią Laurel.
Filmografia
Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1983 Nagroda Emmy Najlepszy aktor pierwszoplanowy w serialu limitowanym lub antologicznym Pieśń kata (1982, TV)1994 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowy Ścigany (1993) Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor drugoplanowy MTV Movie Awards 1994 Najlepszy duet na ekranie 2005 58. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes Złota Palma dla najlepszego aktora Trzy pogrzeby Melquiadesa Estrady (2005) 2007 National Board of Review Najlepsza gra aktorska zespołu To nie jest kraj dla starych ludzi (2007) Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych Najlepszy filmowy zespół aktorski 2012 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Nagroda Donostia – nagroda honorowa za całokształt twórczości i szczególny wkład w rozwój kinematografii – Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor drugoplanowy Lincoln (2012)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Amerykanie pochodzenia brytyjskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia walijskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy teatralni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy scenarzyści filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Laureaci Actor Award za najlepszy występ aktora w roli drugoplanowej Kategoria:Laureaci nagrody za pierwszoplanową rolę męską na Festiwalu Filmowym w Cannes Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w filmie Kategoria:Urodzeni w 1946