Jerzy August Wandalin Mniszech herbu Mniszech z Wielkich Kończyc (1715 – 15 października 1778 w Dukliinskrypcja na tablicy nagrobnej, kościół pw. św. Jana z Dukli w Dukli) – marszałek nadworny koronny w 1742 i 1757–1778, kasztelan krakowski od 1773, starosta generalny Wielkopolski od 1757, łowczy wielki koronny od 1732, podkomorzy wielki litewski od 1736, starosta sanocki, białocerkiewski, grudziądzki, lubaczowski, krzyczewski, starosta ujsko-pilskiKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 121., przeciwnik Czartoryskich, 1758–63 przywódca stronnictwa dworskiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Ojcem jego był Józef Wandalin Mniszech (1670–1747) – marszałek wielki koronny od 1713, marszałek nadworny litewski od 1706, kasztelan krakowski od 1742, generał artylerii litewskiej w latach 1701–1706, starosta sanocki, jaworowski, gołąbski, rohatyński. Matką natomiast była Konstancja Tarło h. Topór (zm. 1740 r.), córka Stanisława Tarły – kasztelana zawichojskiego i wojewody lubelskiego.

Jako poseł na sejm konwokacyjny 1733 roku z ziemi sanockiej był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na tym sejmieKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 42.. W czasie elekcji w 1733 roku został sędzią generalnego sądu kapturowegoPorządek na Seymie Walnym elekcyi między Warszawą a Wolą dnia 25 Sierpnia roku Pańskiego 1733 postanowiony, s. 2. Elektor Stanisława Leszczyńskiego w 1733 rokuElektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. / zestawili w porządek abecadłowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wąsowicz, Lwów 1910, s. 139.. Był konsyliarzem konfederacji dzikowskiej 1734 rokuAkta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego w dalszym ciągu Wydawnictwa fundacyi Al. hr. Stadnickiego. Ogłaszane przez Towarzystwo Naukowe we Lwowie. T.23. Lauda sejmikowe wiszeńskie, lwowskie, przemyskie i sanockie 1731–1772, Lwów 1928, s. 123.. Poseł ziemi warszawskiej na sejm nadzwyczajny pacyfikacyjny 1736 rokuHenryk Palkij, Sejmy 1736 i 1738 roku : u początków nowej sytuacji politycznej w Rzeczypospolitej, Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego / Polska Akademia Umiejętności ; t. 93, Kraków 2000, s. 219.Maria Czaplińska w PSB zakłada błędnie, że był posłem ziemi sanockiej na sejm pacyfikacyjny 1736 roku, sejmik województwa ruskiego w Sądowej Wiszni, gdzie obierano posłów sanockich prawdopodobnie w ogóle się nie odbył biogram z XXI tomu Polskiego Słownika Biograficznego.

Twórca Kamaryli Mniszcha. Był posłem ziemi łomżyńskiej na sejm 1740 roku. Jako wdowiec w 1750 poślubił córkę pierwszego ministra Augusta III Henryka Brühla – Marię Amalię. Zyskał dzięki temu nieformalną pozycję przywódcy partii dworskiej, a także zmonopolizował w swym ręku pośrednictwo w rozdawnictwie urzędów i starostw. Intensywnie zabiegał o przychylność Rosji wobec swych działańTomasz Szwaciński. Władysław Konopczyński o szpiegu pruskim Lambercie. Pytania o orientację zagraniczną Jerzego Augusta Mniszcha w: Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 93-106.. thumb|200px|Tablica nagrobna w kościele św. Jana z Dukli w Dukli|lewoBył kawalerem Orderu Orła Białego od 1735, a także rosyjskich orderów św. Andrzeja i św. AleksandraMarta Męclewska (opr.): Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008. Zamek Królewski w Warszawie: 2008, s. 164.

Budowniczy kościoła we swoich włościach w Besku w 1755 r.

Za panowania Augusta III Sasa był przywódcą frakcji brühlowskiej stronnictwa starorepublikańskiegoHenryk Schmitt, Dziej panowania Stanisława Augusta, t. I, Lwów 1886, s. 107.. Na dworze Augusta III zwalczał wpływy Czartoryskich. Przeciwnik Stanisława Augusta Poniatowskiego, 7 maja 1764 roku podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalnyJózef Zaleski, Panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego do czasu Sejmu Czteroletniego, 1887, s. 21, Dyaryusz seymu convocationis siedmio-niedzielnego warszawskiego : zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający przez sessye zebrany r.p. 1764, s. 4-5.. W 1767 był jednym z twórców konfederacji radomskiej i jej marszałkiemAleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, t. I, Warszawa 1900, s. 389., w 1768 był jednym z inicjatorów zawiązania konfederacji barskiej. W jego dworze w Dukli częstymi gośćmi byli przywódcy Konfederacji barskiej w 1768–1772, m.in. Kazimierz Pułaski. Jerzy August Wandalin Mniszech, wraz z żoną Marią Amalią z Brühlów przebudował funkcjonującą w Dukli wcześniej budowlę bastionową, w okazały pałac z dwiema oficynami oraz ogrodem. Po zajęciu Beska w 1772 r. przez władze austriackie, Mniszech zamienił posiadłości, z wyjątkiem Sanoka i zamku, za dobra dziedziczne Szumina. W jego zamku w Dukli zaborcze wojska 20 września 1772. rozbroiły dragonów i wcieliły ich do swoich oddziałów oraz na terenie przy pałacu zrobiły koszary.

Mniszech w 1776 wszedł w skład Rady Nieustającej. Członek Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej w 1777 rokuKolęda warszawska na rok 1777, Warszawa 1777, [b.n.s].

Był jednym z pierwszych masonów w I Rzeczypospolitej. Założył lożę w swojej rezydencji w Dukli.

Córką jego była Józefina Amelia (Potocka) Wandalin Mniszech z Wielkich Kończyc h. Kończyce (1752–1798), która wyszła za Stanisława Szczęsnego Potockiego z Potoka herbu Pilawa.

Przypisy

Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Kategoria:Elektorzy Stanisława Leszczyńskiego (1733) Kategoria:Fundatorzy obiektów sakralnych I Rzeczypospolitej Kategoria:Kasztelanowie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Konfederaci barscy Kategoria:Konsyliarze konfederacji dzikowskiej Kategoria:Konsyliarze Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej Kategoria:Łowczowie wielcy koronni Kategoria:Marszałkowie konfederacji radomskiej Jerzy August Mniszech Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podkomorzowie wielcy litewscy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita) Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1733 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny pacyfikacyjny 1736 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1740 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia sanocka) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia warszawska) Kategoria:Sędziowie generalnego sądu kapturowego (1733) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Starostowie białocerkiewscy Kategoria:Starostowie gołąbscy Kategoria:Starostowie grudziądzcy Kategoria:Starostowie krzyczewscy Kategoria:Starostowie lubaczowscy Kategoria:Starostowie pilscy Kategoria:Starostowie sanoccy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Starostowie ujscy Kategoria:Sygnatariusze manifestu uznającego sejm konwokacyjny 1764 za nielegalny Kategoria:Urodzeni w 1715 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1778