Artur Szyk, znany także jako Arthur Szyk (ur. 16 czerwca 1894 w Łodzi, zm. 13 września 1951 w New Canaan w stanie Connecticut w Stanach Zjednoczonych) – artysta grafik, ilustrator książek, scenograf, karykaturzysta.
Życiorys Urodził się w Polsce pod zaborem rosyjskim w rodzinie żydowskiej, sam zawsze uważał się zarówno za Żyda, jak i Polaka. Od 1921 mieszkał i tworzył głównie we Francji, a od 1937 w Wielkiej Brytanii. W 1940 osiedlił się w Stanach Zjednoczonych, gdzie w 1948 otrzymał amerykańskie obywatelstwo.
Artur Szyk jako grafik i ilustrator zyskał uznanie w okresie międzywojennym – jego prace były wystawiane i publikowane nie tylko w Polsce, lecz również Francji, Wielkiej Brytanii i USA. Popularność przyniosły mu jednak karykatury wojenne, w których po wybuchu II wojny światowej ukazywał przywódców państw Osi – przede wszystkim Hitlera, Mussoliniego i Hirohito. Po zakończeniu wojny w swojej twórczości nadal angażował się politycznie, przede wszystkim popierając utworzenie państwa izraelskiego.
Twórczość Szyka w warstwie treściowej cechuje się zaangażowaniem społecznym i politycznym, a w warstwie formalnej odrzuceniem modernizmu i nawiązywaniem do malarstwa średniowiecznego i renesansowego, zwłaszcza zdobnictwa książek z tych okresów. W przeciwieństwie do prac większości karykaturzystów, twórczość Szyka wyróżnia się bogatą kolorystyką i dbałością o szczegóły.
Artur Szyk (w Europie Zachodniej i USA artysta znany jest jako Arthur Szyk, tak też przeważnie podpisywał swoje prace) jest dzisiaj artystą znanym i często wystawianym jedynie w swojej ostatniej ojczyźnie – Stanach Zjednoczonych. W Europie, również w Polsce, po wojnie został praktycznie zapomniany i dzisiaj jego twórczość na starym kontynencie i w kraju ojczystym jest mało znana.
thumb|240px|Artur Szyk podczas pracy (przed 1939) Pochodzenie i młodość Artur Szyk urodził się 16 czerwca 1894 w Łodzi, znajdującej się wtedy pod zaborem rosyjskim, w mieszkaniu przy ulicy Cegielnianej 5Andrzej Kempa, „Wywiady z Arturem Szykiem”, Oficyna bibliofilów, Łódź 2001. w rodzinie żydowskiej, jako syn Solomona Szyka i jego żony Eugenii. Rodzina przyszłego artysty należała do wyższej klasy średniej. Solomon Szyk był dyrektorem fabryki wyrobów wełnianych M. Fuksa przy ulicy Nowocegielnianej 3, znienawidzonym przez robotników ze względu na swoją surowość co w końcu tragicznie zaważyło na jego życiu: w czerwcu 1905, podczas tzw. powstania łódzkiego, jeden z podległych mu robotników podczas zamieszek oblał jego twarz kwasem, na skutek czego stracił wzrok.
Mały Artur już od dzieciństwa zdradzał talent plastyczny, w wieku 6 lat podobno rysował sceny z powstania bokserów w Chinach. Chociaż jego rodzina była zasymilowana i nie należała do ortodoksyjnych wyznawców judaizmu, Artur chętnie rysował też sceny biblijne ze Starego Testamentu. Zainteresowania te sprawiły, że w 1909 za radą nauczycieli ojciec zdecydował go wysłać na naukę do Paryża, gdzie Artur rozpoczął studia w Académie Julian. W Paryżu Szyk miał okazję poznać trendy dominujące wtedy w sztuce, mimo to zdecydował się pójść własną drogą – bardziej w kierunku tradycji. Szczególnie pociągała go średniowieczna sztuka iluminacji książki, która wywarła ogromny wpływ na jego późniejszą twórczość.
Studiując w Paryżu, Szyk nadal utrzymywał ścisły kontakt ze środowiskiem łódzkim, nie tylko swoją rodziną. W latach 1912–1914 wysyłał do rodzinnego miasta rysunki i karykatury na współczesne tematy polityczne, które były publikowane w łódzkim czasopiśmie satyrycznym „Śmiech”. Oznacza to, że artysta zadebiutował w prasie w wieku zaledwie 16 lat.
Po czterech latach spędzonych we Francji w 1913 Szyk powrócił na ziemie polskie i kontynuował studia w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Teodora Axentowicza. Oprócz studiów czynnie angażował się w życie kulturalne Krakowa; nie zapominał też o rodzinnej Łodzi, projektując kostiumy i dekoracje dla łódzkiego kabaretu Bi-Ba-Bo. Czas ten wzmógł również polityczne i narodowe zaangażowanie artysty – Szyk czuł się polskim patriotą, wyrażał też jednak dumę z tego, że jest Żydem i w swoich pracach często przeciwstawiał się antysemityzmowi. Na początku 1914 Szyk z grupą innych artystów i pisarzy pochodzenia żydowskiego udał się w zorganizowaną przez żydowskie stowarzyszenie kulturalne „Hazomir” (hebr.: „słowik”) podróż do Palestyny, gdzie miał okazję zapoznać się z wysiłkami żydowskich osadników, pracujących na rzecz budowy przyszłego państwa żydowskiego.
Wizytę tę przerwał wybuch I wojny światowej. Szyk jako poddany rosyjski w sierpniu 1914 musiał opuścić Palestynę, należącą wtedy do Imperium Osmańskiego, i powrócić do kraju. Został wcielony do armii rosyjskiej i w listopadzie/grudniu 1914 wziął udział w bitwie pod Łodzią, na początku 1915 udało mu się jednak zbiec z wojska i resztę wojny spędził w swoim mieście rodzinnym. Czas spędzony w carskiej armii wykorzystał też na rysowanie rosyjskich żołnierzy, rysunki te jeszcze w tym samym (1915) roku wydał w formie pocztówek.
14 września 1916 Artur Szyk poślubił Julię Liekerman (zm. 1974). Mieli dwójkę dzieci: Jerzego (Georga, 1917–1958) i Alicję Aleksandrę (Alice Alexandrę, 1922–2016, żonę Józefa Braciejowskiego).
Okres międzywojenny thumb|Portret Mojżesza Brodersona
W odrodzonej Polsce Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Szyk w pełni rozwinął działalność artystyczną, łącząc ją z zaangażowaniem politycznym. W 1919, pod wpływem wydarzeń rewolucji listopadowej w Niemczech, we współpracy z Julianem Tuwimem wydał pierwszą ilustrowaną przez siebie książkę o wymowie politycznej: Rewolucję w Niemczech, będącą satyrą na Niemców, którzy nawet aby wywołać rewolucję, potrzebują zgody cesarza i wojska. Jeszcze w tym samym roku Szyk musiał ponownie wziąć udział w działaniach wojennych – podczas wojny polsko-bolszewickiej (1919/1920) służył jako oficer kawalerii, przede wszystkim jednak był kierownikiem artystycznym wydziału propagandy armii w Łodzi.
Wyjazd do Francji W 1921 Artur Szyk z rodziną przeprowadził się do Paryża, gdzie mieszkał do 1937. Podczas pobytu w Paryżu dokonał się przełom w warstwie formalnej twórczości Szyka. Podczas gdy ilustracje poprzednich książek, przy których pracował Szyk, były zwykłymi rysunkami piórkiem i tuszem (przed 1925 Szyk zilustrował sześć książek, również dla polskich wydawnictw publikujących w jidysz), książki wydane w Paryżu mają już ilustracje pełne kolorów, w których widać w spełni wykształcony styl artysty. Pierwszą zilustrowaną w ten sposób książką była Księga Estery (Le livre d’Esther, 1925), Szyk stworzył też szatę graficzną do poematu dramatycznego Gustave'a Flauberta Kuszenie świętego Antoniego (La tentation de Saint Antoine 1926), powieści Pierre’a Benoît Studnia Jakuba (Le puits de Jacob 1927) i innych dzieł. Ilustracje te, wyróżniające się bogactwem kolorów i szczegółowością przedstawień, świadomie nawiązują do średniowiecznych i renesansowych tradycji iluminacji książek, często z wplecionymi w zaskakujący sposób elementami współczesnymi (np. autoportretem samego Szyka, ukazanym pod jedną z postaci). Jedynym wyjątkiem są ilustracje do dwutomowego zbioru anegdot o Żydach Le juif qui rit (1926/27), w których artysta powrócił do prostej czarno-białej grafiki (książka ta, jedna z bardziej znanych w jego twórczości, paradoksalnie spotkała się z zarzutem powielania antysemickich stereotypów).
Renomę artysty podnosiły wystawy, organizowane m.in. przez wspierającą go Galeries Auguste Decour (po raz pierwszy galeria ta wystawiła prace Szyka w 1922). Nabywcami jego prac byli m.in. ówczesny francuski minister oświaty i kultury Anatole de Monzie i nowojorski fabrykant Harry Glemby.
Po przeprowadzce do Paryża Szyk nie mieszkał jedynie we Francji, lecz często podróżował, przeważnie w celach artystycznych. W 1922 spędził 7 tygodni w Maroku, wtedy protektoracie francuskim, gdzie wykonał portret paszy Marrakeszu – za pracę tę otrzymał jako ambasador dobrej woli od francuskiego rządu order Palmy Akademickie (Palmes académiques). W 1931 został zaproszony do siedziby Ligi Narodów w Genewie, gdzie zlecono mu zilustrowanie statutu Ligi. Artysta wykonał część kart, na skutek rozczarowania postawą organizacji w latach 30. nie ukończył jednak tej pracy.
Statut kaliski. Waszyngton i jego czasy thumb|Kazimierz Wielki, frontyspis Statutu kaliskiego
„Jestem Żydem, a Polska jest moją ojczyzną. Nie umiem jednego od drugiego oddzielić w moim sercu. Bolał mię spór polsko-żydowski, wywołany w pierwszym rzędzie przez obce czynniki, oburzały oszczercze napaści wrogów na Polskę, którą nazywali krajem ucisku i pogromów żydostwa. W „Statucie kaliskim” gloryfikuję jeden z najpiękniejszych aktów liberalizmu polskiego w dziejach Europy. Wierzę mocno, że świetne tradycje polskiej tolerancji religijnej i narodowej zatriumfują nad nagonkami rozpętanych nacjonalizmów.” – Artur Szyk podczas wystawy autorskiej w Warszawie w 1932 roku
W okresie pobytu we Francji Szyk nie zerwał również kontaktów z Polską, często odwiedzając swój kraj ojczysty, ilustrując tu książki i organizując wystawy swoich prac. Drugą połowę lat 20. spędził przede wszystkim nad zilustrowaniem Statutu kaliskiego, zbioru przywilejów nadanych Żydom w 1264 przez księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego. W latach 1926–1928 na 45 stronach stworzył bogatą oprawę graficzną statutu, przedstawiającą wkład Żydów do społeczeństwa polskiego, łącznie z ich uczestnictwem w walkach niepodległościowych, np. podczas powstania styczniowego lub w legionach Piłsudskiego, któremu Szyk zresztą zadedykował swoje dzieło. Jedną stronę artysta zadedykował rewolucji 1905 roku poświęcając ją swojemu rodzinnemu miastu Łodzi. W formie książkowej Statut kaliski został wydany w Monachium w 1932, ale już wcześniej zyskał dużą popularność: ok. 1927 w Krakowie wydano pocztówki z reprodukcjami ilustracji Szyka, w 1929 pokazano go na wystawach w Warszawie, Łodzi i Kaliszu, a w latach 1932/33 zorganizowano nawet „Okrężną Wystawę Dzieł Artura Szyka” pod protektoratem ministra spraw zagranicznych Augusta Zaleskiego, podczas której Statut zaprezentowano na wystawach w 14 miastach Polski.
Drugim wielkim cyklem historycznym stworzonym przez Szyka był Waszyngton i jego czasy, który rozpoczął w Paryżu w 1930. Cykl, który ostatecznie objął 38 grafik, przedstawiał wydarzenia amerykańskiej wojny o niepodległość i był hołdem złożonym pierwszemu prezydentowi USA i w ogólności całemu narodowi amerykańskiemu. W 1934 cykl zaprezentowano na wystawie w Bibliotece Kongresu Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie; przyniósł on Szykowi kolejne odznaczenie – tym razem w postaci Medalu Dwustulecia Jerzego Waszyngtona (The George Washington Bicentennial Medal) od rządu amerykańskiegoW formie książkowej cykl Waszyngton i jego czasy wydano w Wiedniu w 1932. Oryginały rysunków prezydent Ignacy Mościcki w 1935 podarował prezydentowi Franklinowi Delano Rooseveltowi. Są one obecnie przechowywane w Bibliotece Prezydenckiej i Muzeum Franklina D. Roosevelta w Hyde Park w stanie Nowy Jork..
Hagada. Wyjazd do Londynu. Wystawa światowa w Nowym Jorku thumb|Hagada: dedykacja dla króla Jerzego VI thumb|Tadeusz Kościuszko. Seria „Braterstwo Polsko-Amerykańskie” Grafiki Szyka zyskały jeszcze wyraźniejszą wymowę polityczną po objęciu w Niemczech w 1933 władzy przez Hitlera. Karykatury führera Szyk zaczął rysować już w 1933, prawdopodobnie pierwszą pracą artysty skierowaną przeciwko wodzowi III Rzeszy był ołówkowy rysunek Hitlera ukazanego jako nowy faraon. Karykatury te zapowiadały kolejny wielki cykl Szyka – uważaną za jego opus magnum Hagadę.