Jan Małachowski herbu Nałęcz (ur. 1623 w Bąkowej Górze koło Sieradza, zm. 20 sierpnia 1699 w Krakowie) – biskup krakowski, podkanclerzy koronny, scholastyk kapituły katedralnej lwowskiej w 1664 rokuPrzyjaciel Chrześciańskiey Prawdy. Czasopismo teologiczne dla oświecenia i zbudowania kapłanów nayprzód, a potem katolickich chrześcian. 1839 Przemyśl R.VII z.II, s. 91..
Pochodził ze znanej szlacheckiej rodziny Małachowskich herbu Nałęcz. Jego pradziad Mikołaj Małachowski (1519-1575), dał początek szlacheckiej gałęzi Małachowskich. Jego bratankiem był Stanisław Małachowski, wojewoda poznański.
Studia prawnicze odbył w Akademii Krakowskiej. W 1651 r. brał udział w bitwie pod Beresteczkiem. Owdowiawszy (żona pochodziła z rodu Szembeków, dzieci nie mieli) postanowił studiować teologię. Przed 1655 r. przyjął święcenia kapłańskie, w latach 1655-57 był kapelanem króla Jana Kazimierza. Za zasługi nagrodzony stanowiskiem referendarza koronnego w 1666 rokuUrzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku, Kórnik 1992, s. 138. i kanonika krakowskiego w 1660 roku. Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę francuskiego księcia Wielkiego KondeuszaWacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 317.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa sieradzkiegoPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s .C.. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa sieradzkiego w 1674 rokuVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 151., podpisał jego pacta conventaPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey Między Warszawą a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego Tysiąc Szesc Set Siedmdziesiat Czwartego, dnia Dwudziestego Miesiaca Kwietnia., s. 29..
Od 1676 roku biskup chełmiński, podkanclerzy koronny od 1678 r., następnie od 1681 r. biskup krakowski. Ingres do katedry wawelskiej odbył 27 września 1681 r. Wysłany przez króla Jana II Kazimierza na misję do Francji oraz Brandenburgii w celach dyplomatycznych. Zarządzał majątkiem królowej Ludwiki Marii Gonzagi, żony Jana Kazimierza, był także wykonawcą jej testamentu.
Jako biskup krakowski przeprowadził reformę seminarium duchownego, oddając je pod opiekę Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo. Zgromadzenie, mające korzenie we Francji sprowadził w 1682 do Krakowa z Warszawy, osadził na Stradomiu oraz przekazał w zarządzanie niektóre wsie z okolicznych dóbr kościelnych. Sprowadził również do Krakowa z Francji zakon sióstr wizytek, którym w latach 1682–1695 ufundował kościół i klasztor. Z własnych funduszy naprawiał fortyfikacje obronne Krakowa. W 1690 roku doprowadził do beatyfikacji księżnej Kingi.
W 1697 roku był elektorem Augusta II Mocnego z województwa krakowskiegoSuffragia województw i ziem koronnych i W.X. Litewskiego zgodnie na [...] Augusta II obranego króla polskiego [...] dnia 27 VI i przy poparciu wolnej elekcjej jego [...], s. 4..
Z fundatorską działalnością Małachowskiego wiążą się cztery przedsięwzięcia budowlane: w Krakowie klasztor i kościół Wizytek, klasztor misjonarzy i przebudowa pałacu biskupiego, a w Bodzentynie przebudowa zamku biskupów krakowskich. Chronologia prac przy tych budowlach przedstawiała się następująco: w latach 1683–1686 wzniesiono na miejscu zrujnowanej kamienicy Ługowskich furtę klasztoru misjonarzy, w latach 1687–1692 - klasztor wizytek, w latach 1689–1691 dokonano przebudowy zamku w Bodzentynie, równocześnie podjęto przebudowę krakowskiego pałacu biskupiego, ukończoną w roku 1692, w tymże roku rozpoczęto prace przy budowie kościoła Wizytek, zakończone w roku 1695, wreszcie w latach 1693–1695 powstał budynek kolegium misjonarzy.
Katedrze podarował bardzo cenny zbiór gobelinów. Do dziś w skarbcu katedralnym przechowywany jest pastorał biskupa Małachowskiego. Pochowany został w katedrze wawelskiej, z wyjątkiem serca, pochowanego w krakowskim kościele wizytek.
Zobacz też Chorągiew husarska koronna Jana Małachowskiego (biskupa)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Biskupi chełmińscy Kategoria:Biskupi krakowscy Kategoria:Członkowie dworu Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Członkowie dworu Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Elektorzy Augusta II Mocnego Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo sieradzkie) Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo krakowskie) Kategoria:Kanonicy krakowscy Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita) Jan Kategoria:Podkanclerzowie koronni (duchowni) Kategoria:Posłowie I Rzeczypospolitej w Elektoracie Brandenburgii Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski we Francji (I Rzeczpospolita) Kategoria:Referendarze wielcy koronni (duchowni) Kategoria:Rotmistrzowie husarii koronnej Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie Kategoria:Scholastycy lwowskiej kapituły katedralnej Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana III Sobieskiego Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta II Mocnego Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Jana III Sobieskiego Kategoria:Urodzeni w 1623 Kategoria:Wojskowi I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1699