Aleksandr Wasiljewicz Samsonow (ur. , zm. ) – generał rosyjski, dowódca wojskowy w czasie I wojny światowej.
Życiorys Pochodził z dworiaństwa guberni jekaterynosławskiej. Po ukończeniu kijowskiego Korpusu Kadetów (1875) i petersburskiej Nikołajewskiej Szkoły Kawalerii (1877), mając 18 lat wziął udział w wojnie rosyjsko-tureckiej (1877–1878) jako kornet 12 Achtyrskiego Pułku Huzarów. Po wojnie kontynuował edukację wojskową w Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu.
Był starszym adiutantem sztabu 20 Dywizji Piechoty (od 1884), a następnie Kaukaskiej Dywizji Grenadierów (1885–1889). W latach 1887–1888 dowodził szwadronu 24 Pułkiem Huzarów. W 1889 r. był oficerem Głównego Zarządu Wojsk Kozackich, a od 11 marca 1890 r. - do spraw przydziałów przy sztabie Warszawskiego Okręgu Wojskowego (od 1 kwietnia 1890 r. w stopniu pułkownika). Od 1 lutego 1893 r. pełnił funkcję oficera sztabowego do zadań specjalnych dowódcy WOW. W latach 1896–1904 był komendantem .
Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej w latach 1904–1905 w stopniu generała majora, dowodząc Ussuryjską Brygadą Kawalerii, a następnie Syberyjską Dywizją Kozacką, z którą uczestniczył w bitwach nad Sha He, pod Sandepu. Zyskał wtedy reputację energicznego i dzielnego dowódcy. Byli jednak obserwatorzy, którzy wątpili w jego umiejętności strategiczne. Po bitwie pod Mukdenem w roku 1905 oskarżył generała Paula von Rennenkampfa o zaniechanie udzielenia mu pomocy w czasie walki. Między dowódcami doszło rzekomo do rękoczynów. Za zasługi bojowe Samsonow został kilkukrotnie odznaczony i otrzymał stopień generała porucznika. Po wojnie rosyjsko-japońskiej Samsonow został szefem sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1905–1907), atamanem nakaźnym Wojska Dońskiego (1907–1909), a później generał-gubernatorem , atamanem Kozackiego Wojska Siedmiorzecza i dowódcą Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego (od 1909). W 1910 r. został mianowany generałem kawalerii.
Na początku I wojny światowej Samsonow został dowódcą rosyjskiej 2 Armii atakującej Prusy Wschodnie. Realizując zamiar połączenia z wojskami generała Rennenkampfa, wojska Samsonowa przemieszczały się powoli w stronę południowo-zachodniej części Prus Wschodnich. Brak dobrej komunikacji, a przede wszystkim niechęć obu generałów do siebie (zarzucali sobie nawzajem niekompetencję i żywili urazy jeszcze z wojny rosyjsko-japońskiej), uniemożliwiły jednak koordynację i zniweczyły ten plan.
Wojska niemieckie, dowodzone przez przybyłych do Prus Wschodnich gen. Paula von Hindenburga i gen. Ericha Ludendorffa, związały walką siły Samsonowa. W ciągu sześciu dni walk od 22 sierpnia 1914 Rosjanie odnieśli kilka sukcesów dzięki przewadze liczebnej, jednak 29 sierpnia Niemcom udało się otoczyć siły Samsonowa w bitwie pod Tannenbergiem. Generał Samsonow próbował co prawda wyrwać się z kotła, lecz powiodło się to jedynie nieznacznej części (ok. 10 tys.) pierwotnie 150-tysięcznej armii.
W trakcie odwrotu generał Samsonow zginął. Według najpowszechniejszej wersji został porzucony przez własnych oficerów sztabowych w pobliżu leśniczówki Karolinka pod Wielbarkiem w nocy z 29 na 30 sierpnia 1914 roku i popełnił samobójstwoSławomir Ambroziak, Tajemnica generała Samsonowa. Dramat w lasach Nidzicy, Wielbarka i Szczytna, Mazurskie Stowarzyszenie Regionalne, Szczytno 2021, s. 237-361. Wycofujący się dalej oficerowie usłyszeli strzał, ale nie odnaleźli zwłok. Według innej wersji generał został zabity przez pocisk artyleryjski. Ciało Samsonowa zostało odnalezione przez Niemców i pogrzebane pod Wielbarkiem. Niemcy upamiętnili miejsce pochówku w tym miejscu: . Dzięki pomocy Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w 1915 żona generała przeprowadziła ekshumacjęE. Kułakowska, "Błędy przy pomniku", w: "Kurek Mazurski", nr 33, 20.08.2014 r., s. 16-17.S. Ambroziak, "Powrót na Ukrainę", w: Kurek Mazurski, nr 35, 03.09.2014 r., s. 18-19..
Samsonow był odznaczony Orderem Świętego Aleksandra Newskiego, Orderem Orła Białego, Orderem Świętego Jerzego IV klasy, Orderem Świętego Włodzimierza II, III i IV klasy, Orderem Świętej Anny wszystkich czterech klas, Orderem Świętego Stanisława I, II i III klasy.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Nikołajewskiej Szkoły Kawalerii Kategoria:Generałowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Urodzeni w 1859 Kategoria:Zmarli w 1914 Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-tureckiej 1877–1878 (strona rosyjska) Kategoria:Absolwenci Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego