Stanisław Smolka (ur. 29 czerwca 1854 we Lwowie, zm. 27 sierpnia 1924 w Nowoszycach) – polski historyk, współtwórca i przedstawiciel krakowskiej szkoły historycznej, syn wybitnego adwokata i polityka – Franciszka Smolki.
Badał głównie początkowe okresy historii Polski: piastowski i jagielloński, również czasy Królestwa Polskiego. Dzieje Polski przedstawiał w szerszej perspektywie na tle dziejów powszechnych, odmiennie od dotychczasowych trendów romantycznych – z dużym krytycyzmem. Jego poglądy i metody badawcze wywarły ogromny wpływ na jego kontynuatorów oraz następne pokolenia mediewistów.
Życiorys W latach 1876–1883 był profesorem Uniwersytetu we Lwowie, następnie w okresie 1883–1902 na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie w latach 1895–1896 pełnił funkcję rektora.
W 1877 r. zawarł związek małżeński z Marią Rydel (1854–1883), najmłodszą siostrą poety Lucjana Rydla, a po jej śmierci z Wandą Marią Orda, córką Witolda i Wandy, właścicieli majątku Biżerewicze pod Pińskiem.
W 1886 zorganizował tzw. Ekspedycję Rzymską, której celem było przyswojenie polskiej nauce dokumentów z archiwum w Watykanie. W 1899 został członkiem Moskiewskiego Towarzystwa ArcheologicznegoMaria Blombergowa, Polscy członkowie Cesarskiego Moskiewskiego Towarzystwa Archeologicznego (1864–1914), „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 25/3 (1980) s. 556.. W latach 1908–1919 był dyrektorem Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie, ponadto od 1919 był profesorem Uniwersytetu Lubelskiego, któremu przekazał księgozbiór i część swojego archiwum. Od 1881 członkiem krakowskiej Akademii Umiejętności pełniącej funkcję ogólnonarodową, do której zjeżdżali uznani uczeni z terenów całej byłej Rzeczypospolitej, w latach 1891–1902 został jej sekretarzem generalnym. Smolka mieszkał w 1910 w domu Heleny Rusockiej w Rudawie, a w latach 1912–1914 w pobliskich Niegoszowicach. Za wybitne osiągnięcia naukowe Akademia przyznała mu nagrodę pieniężną w 1924.
Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 4.. Wymieniany jest również w gronie najbardziej zasłużonych współpracowników Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Był członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego. W 1913 otrzymał austriackie szlachectwo II stopnia (z tytułem „Ritter”)Sławomir Górzyński, Nobilitacje w Galicji w latach 1772–1918, DiG 1997, s. 245..
Został pochowany w Janowie Poleskim pod Pińskiem.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 11 listopada 1936) „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”. Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry)Rocznik Akademii Umiejętności w Krakowie. Kraków: AU, 1901, s. 4.
Wybrane publikacje Henryk Brodaty. Ustęp z dziejów epoki piastowskiej (1872) Mieszko Stary i jego wiek (1881) Uwagi o pierwotnym ustroju społecznym Polski piastowskiej (1881) Szkice historyczne t. 1–2 (1882–1883) Warszawa Dzieje narodu polskiego t. 1–2 (1897). Poczet królów Polskich. Zbiór portretów historycznych (1893). Polityka Lubeckiego przed powstaniem listopadowym Tom 1 (1907) Tom 2 (1907) Dziennik Franciszka Smolki, 1848–1849, w listach do żony (1913)
Przypisy
Linki zewnętrzne Dzieła Stanisława Smolki w Federacji Bibliotek Cyfrowych Dzieła Stanisława Smolki w archive.org Prace Stanisława Smolki w serwisie Polona.pl
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Cesarskiego Moskiewskiego Towarzystwa Archeologicznego Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Laureaci Nagrody im. Jerzmanowskich Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Rudawą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Polscy archiwiści Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Urodzeni w 1854 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Zmarli w 1924