Walerian Borowczyk (ur. 2 września 1923 w Kwilczu, zm. 3 lutego 2006 w Paryżu) – polski artysta plastyk, scenarzysta i reżyser filmów animowanych oraz pełnometrażowych filmów aktorskich. Scenograf, autor zdjęć i pisarz.

Walerian Borowczyk jest twórcą artystycznego kina erotycznego, a także współtwórcą polskiej szkoły plakatu, polskiej szkoły animacji i pionierem surrealistycznego kina absurdu. Laureat nagród za twórczość plastyczną i filmową, a także honorowych odznaczeń m.in. Złotego Medalu Prezydenta Włoch i nagrody Maxa Ernsta za całokształt twórczości w dziedzinie filmu animowanego.

Życiorys thumb|300px|Dom w podparyskiej miejscowości Le Vésinet, w którym artysta mieszkał przez 30 ostatnich lat swojego życia Walerian Borowczyk urodził się w rodzinie inspektora kolejowego. Pasją jego ojca Wawrzyńca było malarstwo, co miało wpływ na dalsze losy syna. Borowczyk w dzieciństwie własnoręcznie robił kukiełki i wystawiał przedstawienia dla bliskich.

W czasie II wojny światowej, jako nastoletni chłopak, pracował przymusowo w lubońskich Zakładach Ziemniaczanych. Po wojnie, w wieku 22 lat, rozpoczął w Poznaniu przyspieszoną edukację. Po zdaniu matury chciał rozpocząć studia polonistyczne prowadzone przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza; w poczet studentów przyjęła go jednak Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, na której egzaminy odbywały się we wcześniejszym terminie. Już w czasie studiów na wydziale malarstwa i grafiki projektował plakaty dla teatru i filmu oraz publikował rysunki satyryczne w „Szpilkach”, Nowej Kulturze i Życiu Literackim. Realizował także amatorskie filmy animowane. Dyplom uzyskał w 1951 roku.

Dwa lata później opublikował z Janem Tarasinem album Rysunki satyryczne. W 1956 roku otrzymał Polską Nagrodę Narodową za cykl litografii Nowa Huta. Przełomem okazało się spotkanie w redakcji Szpilek z Janem Lenicą, który był szefem graficznym tego czasopisma. Borowczyk pokazał mu swoje amatorskie filmy animowane i zaraził Lenicę pasją do tego gatunku sztuki; od 1956 roku zajęli się razem filmami animowanymi. W 1957 roku zrealizowali wspólnie film Był sobie raz (ruchomy kolaż wycinanek z papieru), który przyniósł im międzynarodowy rozgłos. Przez kolejne dwa lata zrealizował wspólnie z Lenicą jeszcze kilka innych głośnych tytułów, by w 1959 na stałe przenieść się wraz ze swoją żoną, aktorką Ligią „Branice” Borowczyk do Paryża.

We Francji Borowczyk początkowo realizował kolejne filmy animowane, nadal eksperymentując z wieloma technikami realizacyjnymi, by po kilku latach poświęcić się kinu aktorskiemu mówiącemu o erotyce. W 1966 zrealizował jeszcze krótkometrażowy, za to w pełni aktorski film Rozalia. Scenariusz powstał na kanwie opowiadania Guy de Maupassanta pod tym samym tytułem, a główną rolę zagrała żona Borowczyka – Ligia. Film uhonorowano kilkoma znaczącymi nagrodami, w tym Srebrnym Niedźwiedziem na MFF w Berlinie.

Dwa lata później Walerian Borowczyk zrealizował swój pierwszy pełnometrażowy film Goto, wyspa miłości, w którym główną rolę żeńską również zagrała jego żona.

W 1971 roku Borowczyk zainspirowany Mazepą Juliusza Słowackiego zrealizował we francuskim kostiumie historycznym kolejny swój film – Blanche.

Zrealizowane w 1974 roku Opowieści niemoralne ugruntowały jego pozycję jako największego twórcę artystycznego kina erotycznego. Rok później powierzono mu reżyserię adaptacji powieści Stefana Żeromskiego Dzieje grzechu. W tym samym roku Borowczyk ukończył realizację ostatniego z najbardziej znanych filmów zatytułowanego Bestia na motywach powiadania Lokis Prospera Mériméego.

Przez następne lata kontynuował swą pasję, realizując 10 pełnometrażowych filmów, m.in. Heroiny zła, Lulu, czy Dr Jekyll i kobiety. W jednym z wywiadów powiedział: Erotyka, seks to przecież jedna z najbardziej moralnych stron życia. Erotyka nie zabija, nie unicestwia, nie nakłania do zła, nie prowadzi do przestępstwa. Wręcz przeciwnie: łagodzi obyczaje, przynosi radość, daje spełnienie, sprawia bezinteresowną przyjemnośćRozmowa z Andrzejem Markowskim, „Kino”, nr 4/1975..

Borowczyk był twórcą absolutnym swych filmów, nie tylko reżyserem i scenarzystą, ale też scenografem. Narzucał sposób fotografowania, nawet wybitni operatorzy musieli w pełni mu się podporządkować. Do jednego ze swoich filmów (Owidiusz: Sztuka kochania) sam zrobił zdjęcia, ponieważ nie znalazł odpowiedniego operatora. Borowczyk był również autorem plakatów do swoich filmów, a nawet zwiastunów kinowych. Pod koniec życia zaczął jednak realizować inne młodzieńcze marzenia – pisanie książek. Anatomia diabła to cykl zmysłowych opowiadań, a Moje polskie lata (napisane po francusku) to próba rozrachunku z krainą swej młodości.

Jest jednym z bohaterów książki Jerzego Armaty Anima. Mistrzowie polskiej animacji (wyd. EGoFILM, Warszawa 2025).

Walerian Borowczyk zmarł w wieku 83 lat w podparyskim szpitalu w wyniku komplikacji wywołanych chorobą serca.

Twórczość Ważniejsze prace plastyczne Rysunki satyryczne – album (1953) Nowa Huta – cykl litografii (1953) Korzenie – plakat (1956) Obcy ludzie – plakat (1956) Sąd boży – plakat (1956) Sobór w Konstancji – plakat (1956) Tajemnica dzikiego szybu – plakat (1956) Prawdziwy koniec wielkiej wojny – plakat (1957)

Filmografia Filmy animowane, dokumentalne i fabularne krótkometrażowe Sierpień – Polska 1946 Głowa – Polska 1949 Magik – Polska 1949 Tłum – Polska 1950 Żywe fotografie (zrealizowany w Paryżu) – Polska 1955 Jesień – Polska 1955 Atelier De Fernand Leger (nakręcony we Francji, w pracowni Fernanda Legera)- Polska 1955 Dni oświaty (z Janem Lenicą – temat PKF) – Polska 1957 Strip-tease (z Janem Lenicą – temat PKF) – Polska 1957 Był sobie raz (z Janem Lenicą) – Polska 1957 Nagrodzone uczucie (z Janem Lenicą) – Polska 1957 Dom (z Janem Lenicą) – Polska 1958 Szkoła – Polska 1958 Sztandar Młodych (z Janem Lenicą) – Polska 1958 Les Astronautes/Astronauci – Francja 1959 Terra incognita Francja 1959 Le Magicien/Magik – Francja 1959 La Tete -Francja 1959 La Foule – Francja 1959 Les Stroboscopes: Magasins du XIX siecle / Stroboskopy: Magazyny XIX wieku Francja 1959 L’ecriture / Pismo- Francja 1960 La Boite a musique/Muzyczna walizka – Francja 1961 Solitude / Samotność – Francja 1961 Les Bibliotheques / Biblioteki – Francja 1961 Les Ecoles/Szkoły – Francja 1961 Le Concert de M. Et Mme Kabal / Koncert Pana i Pani Kabal – Francja 1961 La fille sage / Przyzwoita dziewczyna – Francja 1962 L’encyclopedie de grand-maman en 13 volumes / Encyklopedia babuni w 13 tomach – Francja 1963 Renaissance / Renesans – Francja 1963 Holy smoke – Francja 1963 Gancia – Francja 1963 Les jeux des anges / Zabawy anołów – Francja 1964 Le musee / Muzeum – Francja 1964 Le dictionnaire de Joachim / Słownik Joachima – Francja 1965 Un ete torride epizod długometrażowego filmu Teatr państwa Kabal – Francja 1965 Rosalie / Rozalia (aktorski) – Francja 1966 Le Petit poucet / Paluszek – Francja 1966 Dyptique / Dyptyk – Francja 1967 Le theatre de monsieur et madame Kabal / Teatr państwa Kabal (pełnometrażowy, animowany) – Francja 1967 Gavotte / Gawot – Francja 1967 Le Phonographe / Gramofon – Francja 1969 Une collection particuliere / Wyjątkowa kolekcja – Francja 1973 Brief von Paris – Francja 1975 Hyper-auto-erotic – Francja 1981 Hayaahi – Francja 1981 Scherzo infernal / Piekielne scherzo – Francja 1984

Filmy fabularne, pełnometrażowe Goto l’ile d’amour / Goto, wyspa miłości – Francja 1968 Blanche – Francja 1971 Opowieści niemoralne (Contes immoraux) – Francja 1974 Dzieje grzechu – Polska 1975 La Bete / Bestia – Francja 1975 La Marge / Ulicznica lub Margines – Francja 1976 Interno di un convento / Za murami klasztoru – Włochy 1977 Les heroines du mal / Heroiny zła – Francja 1979 L’armoire nowela w Collections privees / Prywatne kolekcje – Francja 1979 Lulu – Francja-RFN-Włochy 1980 Docteur Jeckyll et les femmes / Krew doktora Jekylla – Francja 1982 Ovide: L’art d’aimer / Owidiusz: Sztuka kochania – Francja-Włochy 1983 Emmanuelle V (wspólnie ze Steve’em Barnettem) – Francja 1986 Almanach des adresses des demoiselles de Paris i Un traitement merite epizody „Różowa Seria” – Francja 1986 Ceremonie d’amour / Ceremonie miłości – Francja 1988

Książki Anatomia diabła – zbiór opowiadań (1992) Moje polskie lata – wspomnienia (2002)

Nagrody III nagroda w dziedzinie grafiki – Ogólnopolska Wystawa Plastyków – Warszawa 1951 nagroda państwowa III. stopnia w 1953 rokuDziennik Polski, r. IX, nr 173 (2948), s. 7.. Polska Nagroda Narodowa – Warszawa 1953 za cykl litografii Nowa Huta „Srebrny Lew Św. Marka” MFFiK Wenecja 1957 za film Był sobie raz III Nagroda Polskiego Festiwalu Filmów Animowanych Warszawa 1958 za film Był sobie raz „Syrenka Warszawska” 1958 – nagroda polskiej krytyki filmowej dla najlepszego filmu krótkometrażowego za film Był sobie raz „Złoty Dukat” – 7. MFFDiO Mannheim 1958 za film Był sobie raz Grand Prix MKFE EXPO 1958 w Brukseli za film Dom Wyróżnienie na MFFK Oberhausen 1960 za film Szkoła Nagroda FIPRESCI na MFFK Oberhausen 1960 za film Astronauci Nagroda Specjalna jury MFF Tours 1963 za film Renesan Nagroda specjalna jury na MFFK Torus 1964 za film Zabawy aniołów Nagroda FIPRESCI na MFFK Oberhausen 1966 za film Słownik Joachima Nagroda MFF Melbourne 1966 za film Słownik Joachim „Srebrny Niedźwiedź” na MFF Berlin 1966 za film Rozalia Wyróżnienie jury młodzieżowego 19. MFF Locarno za film Rozalia „Złoty Smok” MFFK Kraków,67 za film Rozalia „Złoty Dukat” MFF Mannheim 1967 za film Gavotte Nagroda Maxa Ernsta za całokształt twórczości filmowej w dziedzinie filmu animowanego 1967 Nagroda im. Georges’a Sadoula, Francja 1968 za film „Goto, wyspa miłości” Grand Prix MFF Berlin 1971 za film Blanche Złoty Medal Prezydenta Włoch – 1971 „Złoty Wiek” – nagroda Królewskiego Archiwum Filmowego w Belgii 1974 za film Opowieści niemoralne Catalonian IFF Sitges, Katalonia 1982 za film Dr Jekyll i kobiety

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Kwilczu Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Polscy plakaciści Kategoria:Polscy twórcy filmów animowanych Kategoria:Ludzie związani z Le Vésinet Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2006