Odkryte planetoidy: 2 (471143) Dziewanna 13 marca 2010 21 kwietnia 2010 Andrzej Jarosław Udalski (ur. 22 stycznia 1957 w Łodzi) – polski astronom i astrofizyk, profesor nauk fizycznych, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.
Życiorys W pierwszej połowie lat 70. był aktywnym obserwatorem i działaczem łódzkiego oddziału Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Absolwent VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka w Łodzi. W 1980 ukończył studia na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. W tym samym roku został zatrudniony w Obserwatorium Astronomicznym tej uczelni. Doktoryzował się w 1988 na UW, a następnie odbył dwuletni staż naukowy na York University w Toronto. Habilitował się na macierzystej uczelni w 1996 na podstawie rozprawy dotyczącej masowej fotometrii gwiazd w kierunku centrum Galaktyki. 28 marca 2000 otrzymał tytuł profesora nauk fizycznych. Na UW doszedł do stanowiska profesorskiego, został dyrektorem Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i kierownikiem Katedry Astrofizyki Obserwacyjnej.
W 1992 stanął na czele stworzonego przez siebie i funkcjonującego od tego czasu projektu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment). W latach 1995–1996 brał udział w budowie Teleskopu Warszawskiego w Obserwatorium Las Campanas w Chile. W 2001 samodzielnie zbudował szerokokątną kamerę mozaikową matrycę CCD, zawierającą ponad 65 milionów elementów światłoczułych. Wraz z grupą OGLE jest także współodkrywcą 30 planet pozasłonecznych wykrytych za pomocą techniki mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Kierował zespołem naukowców, który dokonał odkrycia obiektów transneptunowych (471143) Dziewanna i (471165) 2010 HE79 oraz planety pozasłonecznej OGLE-2005-BLG-390L b.
Jest autorem i współautorem ponad 400 prac naukowych. Objął funkcję redaktora naczelnego kwartalnika „Acta Astronomica”. Został członkiem korespondentem, a następnie członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, a także członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W 2012 został członkiem zagranicznym amerykańskiej National Academy of Sciences, a w 2023 członkiem Akademii Kopernikańskiej
Odznaczenia i wyróżnienia W 2012 prezydent Bronisław Komorowski, za wybitne osiągnięcia w pracy naukowo-badawczej i działalności dydaktycznej, za zasługi na rzecz rozwoju nauki w Polsce i na świecie oraz wspieranie międzynarodowej współpracy naukowej, odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1981 Andrzej Udalski wraz z Ewą Bohusz otrzymał Nagrodę Młodych Polskiego Towarzystwa Astronomicznego II stopnia. W 1996 otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowe. W 2002 został laureatem Nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej w dziedzinie nauk ścisłych (za rewizję skali odległości we Wszechświecie i odkrycie wielu ciemnych obiektów towarzyszących gwiazdom). W 2009 otrzymał grant w wysokości blisko 2,5 miliona euro w programie Ideas Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych wspierającym nowatorskie projekty naukowe.
W 2017 został uhonorowany nagrodą Dan David Prize, a w 2018 wyróżniony Medalem Karla Schwarzschilda oraz medalem Tycho Brahe Medal, przyznawanym przez Europejskie Towarzystwo Astronomiczne. W 2020 został uhonorowany przez rząd Chile specjalną nagrodą naukową przyznawaną z okazji 500. rocznicy odkrycia cieśniny łączącej dwa oceany. W tym samym roku zespół pod jego przewodnictwem otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za osiągnięcie naukowe. W 2024 Andrzej Udalski i zostali wyróżnieni Polsko-Niemiecką Nagrodą Naukową Copernicus. W następnym roku wspólnie z Michałem Szymańskim i Marcinem Kubiakiem otrzymał przyznawany przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne Medal Bohdana Paczyńskiego.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Akademii Kopernikańskiej Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Laureaci Medalu Karla Schwarzschilda Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki ścisłe Kategoria:Laureaci Polsko-Niemieckiej Nagrody Naukowej Copernicus Kategoria:Ludzie związani z Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odkrywcy planet pozasłonecznych Kategoria:Odkrywcy planetoid Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:OGLE Kategoria:Polscy astrofizycy Kategoria:Polscy astronomowie XX wieku Kategoria:Polscy astronomowie XXI wieku Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Twórcy instrumentów astronomicznych Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1957