thumb|Grób Lesława Bartelskiego na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Lesław Marian Bartelski (ur. 8 września 1920 w Warszawie, zm. 27 marca 2006 tamże) – polski krytyk literacki, prozaik, publicysta, poeta, żołnierz Armii Krajowej i uczestnik powstania warszawskiego, działacz Związku Literatów Polskich, redaktor czasopism literackich.

Życiorys Urodził się w rodzinie Zygmunta (1884–1941) i Zofii z Ulanowskich (1884–1980). Dzieciństwo spędził w Warszawie i na Górnym Śląsku, w Królewskiej Hucie (od 1935 r. Chorzów). Uczeń Gimnazjum Państwowego im. Mickiewicza w Warszawie (matura w 1938 r.), student Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego od 1938 r., podczas okupacji niemieckiej na tajnych kompletach UW (magisterium w 1948 r.).

W 1939 r. ochotnik w obronie Pragi (336 pułk piechoty, odcinek Saska Kępa). W okresie okupacji działacz podziemia kulturalnego, w latach 1942–1944 członek grupy literackiej związanej z czasopismem „Sztuka i Naród”. W 1944 skończył kurs sprawozdawców wojennych.

W latach 1941–1945 żołnierz TOW oraz AK. Brał udział w powstaniu warszawskim w dowództwie pułku „Baszta” i Komendzie V Obwodu Mokotów. Po upadku powstania wywieziony na roboty przymusowe na Dolny Śląsk, uciekł z obozu pracy i przedostał się do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie w Częstochowie został oficerem Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK aż do jej rozwiązania. Jesienią 1945 r. po ujawnieniu się zweryfikowany przez Departament Personalny MON jako ppor. czasu wojny.

W latach 1945–1972 redaktor czasopism m.in. „Polski Zbrojnej” (1946), „Nowin Literackich” (1947–1948), kierownik audycji poetyckich Polskiego Radia (1949–1951), czasopisma kulturalno-społecznego „Wieś” (1952–1953), tygodnika „Nowa Kultura” (1953–1963), tygodnika Kultura (1963–1972). W latach 1970-71 na Uniwersytecie Warszawskim prowadził wykłady o literaturze podziemnej.

W latach 1972–1978 był prezesem warszawskiego oddziały Związku Literatów Polskich, 1989 wiceprezes ZLP, od 2000 honorowy prezes ZLP. Wieloletni członek władz naczelnych ZBoWiD (od 1969 zastępca sekretarza Rady NaczelnejNowe władze ZBoWiD, [w:] Głos Słupski, nr 251, 22 września 1969, s. 1–2., od 1979 r. wiceprezes Rady Naczelnej organizacji) oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06].. W lutym 1989 r. wszedł w skład działającej przy tej Radzie Komisji do spraw Upamiętnienia Ofiar Represji Okresu Stalinowskiego„Rzeczpospolita”, 1989, nr 37 (2171), s. 1–2.. Przewodniczący Społecznego Komitetu Budowy pomnika Bolesława Prusa, członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego, członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Państwa Podziemnego i AK. W sierpniu 1984 r. wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego.

Był wieloletnim radnym Rady Narodowej m.st. Warszawy (1969–1984) i jej wiceprzewodniczącym (1973–1980). Od 1987 był członkiem Obywatelskiego Konwentu Konsultacyjnego przy przewodniczącym Rady Narodowej m. st. WarszawyObywatelski Konwent Konsultacyjny, "Życie Warszawy", nr 246, 21 października 1987, s. 8..

Nie angażował się w działalność opozycyjną. Jak ustaliła Joanna Siedlecka, Służba Bezpieczeństwa próbowała wielokrotnie pozyskać go do współpracy, ale odmawiał. W 1974 roku podczas pogrzebu Melchiora Wańkowicza w imieniu Związku Literatów Polskich wygłosił przemówienie, w którym przedstawił zmarłego jako wielkiego pisarza, dobrego patriotę i człowieka uczciwego, nękanego przez władze PRL. To wszystko sprawiło, że – jak sądzi Siedlecka – SB rozpuszczało w środowisku literackim plotki dyskredytujące Bartelskiego i sugerujące jego współpracę z organami bezpieczeństwa.

Został pochowany 6 kwietnia 2006 na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 12B-4-10).

Życie prywatne Był mężem Marii Haliny z Zembrzuskich (1917–1998).

Twórczość Zadebiutował w czasie wojny, w roku 1944. Jest autorem ponad 50 pozycji wydawniczych. Głównym tematem jego twórczości są losy Pokolenia Kolumbów. Do najważniejszych pozycji należą powieści Genealogia ocalonych (1963) oraz Termopile literackie (2002), jak również popularne monografie Powstanie warszawskie (1965), Mokotów 1944 (1971), Pułk AK „Baszta” (1990) oraz wydawawy kilkukrotnie leksykon Polscy pisarze współcześni.

Powieści 1951 – Ludzie zza rzeki 1958 – Pejzaż dwukrotny 1959 – Droga na Glockner; kryminał 1962 – Złota mahmudija 1964 – Wodorosty 1968 – Dialog z cieniem 1973 – Niedziela bez dzwonów 1975 – Krwawe skrzydła 1978 – Rajski ogród

Poezja, wspomnienia, opracowania 1948 – Przeciw zagładzie 1949 – Patrol między murami 1963 – Genealogia ocalonych 1963 – Jeździec z Madary 1965 – Powstanie warszawskie 1966 – Dąbrowska 1967 – W kręgu bliskich 1968 – Walcząca Warszawa 1970 – Polscy pisarze współcześni 1970 – Żukrowski 1974 – Z głową na karabinie 1983 – Cień wojny 1988 – Pieśń niepodległa 1990 – Pułk AK Baszta 1990 – AK. Podziemna armia (t. I) 1993 – AK. Czas bitew (t. II) 1993 – Krzyż AK 1997 – W znaku Baszty 1999 – Getto. Warszawskie Termopile 1943 2000 – Praga. Warszawskie Termopile 1944 2002 – Termopile literackie 2002 – „Obroża”. Warszawskie Termopile 1944 2004 – Mokotów. Warszawskie Termopile 1944 2006 – Ale zabaffa!

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (4 marca 2002) „za wybitne zasługi w twórczości literackiej, za osiągnięcia w działalności społecznej”. Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1980) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1972) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1966) Krzyż Walecznych Medal Wojska (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Partyzancki Warszawski Krzyż Powstańczy Krzyż Armii Krajowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)Uznanie dla twórców kultury, [w:] Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1–2. Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1974)Medale dla przedstawicieli środowisk twórczych i działaczy kultury /w/ "Żołnierz Wolności", nr 255, 26 października 1974, s. 2. Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1967)Za zasługi dla obronności Kraju, „Za Wolność i Lud”, nr 11, 1 czerwca 1967, s. 1-2. Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” (1972)Krzyże "Za zasługi dla ZHP" dla przyjaciół harcerstwa, "Żołnierz Wolności", nr 151, 28 czerwca 1972, s. 2. Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1970)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 3, 30 kwietnia 1970, s. 7. Order Cyryla i Metodego I klasy (Ludowa Republika Bułgarii, 1968)Kto jest kim w Polsce. Edycja 2. Warszawa: Interpress, 1989, s. 57–58.„Miesięcznik literacki”, T. 3. Warszawa: RSW „Prasa”, 1968, s. 135.

Nagrody 1951 – Nagroda Państwowa III stopnia za powieść pt. Ludzie zza rzeki 1951 – nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki za powieść pt. Ludzie zza rzeki 1962 - Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej w dziedzinie literatury za powieść "Wieniec" (1962)Doroczne nagrody Ministra Obrony Narodowej, "Trybuna Ludu", nr 283, 12 października 1962, s. 2. 1969 – Nagroda miasta Warszawy 1969 – Nagroda Ministerstwa Obrony Narodowej II stopnia 1969 – Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka 1971 – Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej za Mokotów 1944 1976 - Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRRRadzieckie dyplomy dla polskich pisarzy, "Sztandar Młodych", nr 119, 19 maja 1976, s. 1. 1977 – Nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki I stopnia 1985 – Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka 1988 - Nagroda Życia Literackiego za książkę Pieśń NiepodległaNagroda "Życia Literackiego", "Życie Literackie", nr 5, 5 lutego 1989, s. 1. 1991 – Nagroda Prezydenta Warszawy 1999 – Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta

Zobacz też literatura polska – II wojna światowa Warszawa w literaturze

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Fredro, Bartelski (w języku angielskim). Warszawa: Agencja Autorska, 1978; seria: „Profiles of the Contemporary Writes”.

Kategoria:Absolwenci IV Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK Kategoria:Członkowie Tajnej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Obrony Narodowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Ochotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939” Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Częstochową Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Cyryla i Metodego Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy autorzy powieści kryminalnych Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Radni Rady Narodowej miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Varsavianiści Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 2006