Ścinawa (niem. Deutsch Steine) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 5 kilometrów od Oławy.

W 2025 r. wieś miała 368 mieszkańców. Wieś ma obszar 655,05 ha.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Zwierzętniku (Thiergarten), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś należała do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Ścinawa dzieliła się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Ścinawa (Deutsch Steine) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś wchodziła w skład gminy GodzikowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1968 wieś należała do gromady GodzikowiceUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1968-1972 do gromady OławaUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś o układzie szerokiej ulicówki lub małej owalnicy, powstała w 1250 r. z podziału wsi Kamene (Steine) na część z prawem niemieckim i część z prawem polskim. Po raz pierwszy jest wspomniana w 1203 r. jako Kamene, będąca własnością książąt wrocławskich do 1203 r., a w tym roku przekazana klasztorowi w Trzebnicy. Około 1250 r. wieś należała do stolnika Ulryka Szwaba (Ulrich Suevus), syna Ulryka Szwaba, pochodzącego prawdopodobnie z okolic Hildesheim w Dolnej Saksonii kasztelana legnickiego i lubińskiego na dworze księcia Henryka I Brodatego. Około 1250 r. wieś miała powierzchnię 1 1/2 wolnego łana i 8 łanów czynszowych. Oprócz Ścinawy stolnik Ulryk Szwab posiadał też wieś Gać. Stolnik Ulryk Szwab miał dwóch synów, Franczka i Henryka. Henryk był archidiakonem legnickim, a Franczko miał dwie córki: Zofię i Betkę. Po śmierci córek Franczka majątek w Ścinawie odziedziczył Bavarus, krewny Mladaty, czeskiego męża córki Franczka Szwaba Betki.

W 1358 r. jako właściciel wsi jest wspomniany Bavarus z Czech, który został zamordowany w 1360 r. w lesie koło Psar przez rycerza Gebharda von Kittlitza. Na początku XV w. wieś należała do Jana Mladoty, a po jego śmierci ok. 1429 r. wieś z całym majątkiem odziedziczyła wdowa po Janie Mladocie Anna, która następnie wyszła za mąż za Jana Rollego, rycerza z Wierzbięcic koło Nysy. Po śmierci Jana Rollego wieś otrzymała córka Anny, Małgorzata, która wyszła za mąż za Jana von Geislera z Rękowa koło Niemczy, którzy ok. 1458 r. sprzedali majątek w Ścinawie.

Od ok. 1458 r. do ok. 1587 r. wieś należała do książąt oławskich, którzy w 1568 r. posiadali w Ścinawie dobra kameralne. W 1587 r. jako właściciel wsi jest wspomniany Burghard Johannes von Schreibersdorf. W 1604 r. wieś miała powierzchnię 1 wolnego łana i 6 1/2 łana czynszowego. Po zdobyciu Śląska przez Prusy w wyniku wojen śląskich w połowie XVIII w. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie. W 1783 r. we wsi znajdowała się szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela.

W 1812 r. majątek w Ścinawie kupił ród von Rohrscheidt z Brzegu. W 1819 r. we wsi znajdował się już pałac rodowy. W 1842 r. we wsi znajdowały się 63 domy i wolne sołectwo. W 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany rotmistrz Wilhelm von Rohrscheidt, który był deputowanym do rady powiatu oławskiego. Około 1856 r. wieś odziedziczył Karl Friedrich Emil von Rohrscheidt, landrat powiatu brzeskiego, który posiadał majątek w Ścinawie do ok. 1876 r. Kolejnym właścicielem majątku był Max von Rohrscheidt (zm. w 1919 r.), który jest wspomniany jako właściciel dóbr rycerskich w Ścinawie w 1894 r. Wieś odziedziczył ok. 1919 r. rotmistrz Werner von Rohrscheidt, wspomniany jako właściciel majątku rycerskiego w Ścinawie w 1937 r.

W czasie II wojny światowej pałac w Ścinawie został nieznacznie uszkodzony, a w okresie PRL-u został rozebrany. W 2003 r. we wsi został założony klub piłki nożnej Czarni Ścinawa, który przez trzy lata (2006-2009) funkcjonował, grając mecze w klasie C (grupa Oława) i klasie B (grupa Wrocław VII). W sezonie 2008/09 grał w meczach klasy B w grupie Wrocław VII.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Ścinawa nosiła następujące nazwy:

1203 r.: Kamene 1250, 1288 r.: Stinavia 1358 r.: Thewtunical Stinavia 1783 r.: Deutsch-Steine do 1945 r.: Deutsch Steine (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r.: Ścinawa Niemiecka (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie X „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” wydanym w 1889 r.) od 1945 r.: pierwotnie Ścinawka (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej)Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, obecnie Ścinawa.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Steine" do grupy nazw wsi wywodzących się od rodzaju ukształtowania terenu lub rodzaju okolicznego krajobrazu.

Gospodarka Około 1250 r. we wsi istniał folwark, a w 1604 r. we wsi istniała karczma. W 1783 r. we wsi jest wspomniany folwark oraz uprawa tytoniu. W 1819 r. we wsi istniała karczma oraz kuźnia. W 1830 r. we wsi jest wspomniana cegielnia i 4 przędzalnie lnu. W połowie XIX w. we wsi znajdowała się karczma i 9 zakładów rzemieślniczych. W 1845 r. odnotowano we wsi hodowlę 1300 owiec merynosów i 224 sztuk bydła.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 285 ha, z czego pola uprawne stanowiły 243 ha, a łąki 23 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 21,93 marek niemieckich za hektar pola i 25,85 marek za hektar łąki. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 369 ha, z czego pola uprawne stanowiły 277 ha, łąki 32 ha, a lasy 45 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 24,28 marek niemieckich za hektar pola, 38,77 marek za hektar łąki i 10,97 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 654,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 23,78 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Oławie (Ohlau).

W latach 1945-1946 majątek von Rohrscheidtów we wsi zajmowała Armia Czerwona. W okresie PRL-u istniało w Ścinawie państwowe gospodarstwo rolne, które istniało od 1949 r. do lat 60. XX w. Następnie do 1991 r. majątek w Ścinawie podlegał Zarządowi Dolnośląskiej Hodowli Roślin Ogrodowych we Wrocławiu.

Teraźniejszość Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi w świetlicy wiejskiej znajduje się kaplica, należąca do rzymskokatolickiej parafii Najświętszej Maryi Panny Matki Pocieszenia w Oławie będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.

We wsi funkcjonuje od 1970 r. koło gospodyń wiejskich, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: park pałacowy, z końca XIX w. Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się, oprócz parku pałacowego, następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi rządcówka (obecnie dom mieszkalny nr 29f), dom mieszkalny, oficyna nr 28f, dom ogrodnika, dom mieszkalny typu „czworak”, dom mieszkalny typu „pięciorak”, dom mieszkalny z chlewem, trzy obory, dwie stajnie (obecnie magazyny), stodoła-stajnia, dwie stodoły, waga i brama w zespole pałacowym domy mieszkalne nr 1, 3, 33, 50 z budynkami gospodarczymi budynki mieszkalno-gospodarcze nr 2, 6, 8, 12, 16, 17, 18, 20, 21, 22, 23 domy mieszkalne nr 4, 11, 13, 26, 27, 29, 45, 48, 51, 52, 53, 54, 55, 57 budynek mieszkalny nr 5 zespół mieszkalno-gospodarczy (zagroda) nr 7 z budynkiem gospodarczym budynki mieszkalno-gospodarcze nr 25, 43 z zabudowaniami gospodarczymi stacja transformatorowa przy budynku nr 29 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 31 z ogrodzeniem zabudowania gospodarcze nr 32 budynki gospodarcze nr 34, 39, 44, 47, 49 zespół mieszkalno-gospodarczy (zagroda) nr 35 z domem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym i ogrodzeniem budynki mieszkalno-gospodarcze nr 42, 46 z budynkami gospodarczymi aleja

Demografia W 1783 r. Ścinawę zamieszkiwało 236 osób. W 1819 r. mieszkało we wsi 360 osób, w 1830 r. 369 osób, a w 1845 r. 410 osób. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 327 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkały 123 osoby. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 361 i 147 osób, w 1895 r. 320 i 142 osoby, a w 1905 r. 291 i 114 osób. W 1925 r. Ścinawa miała 488 mieszkańców, w 1935 r. 429 mieszkańców, a cztery lata później 424 mieszkańców. W 2001 r. we wsi mieszkało 391 osób, w 2011 r. 404 osoby, w 2017 r. 397 osób, a w 2025 r. 368 osób.

W 1925 r. na 488 mieszkańców wsi 228 było mężczyznami, a 260 było kobietami. We wsi mieszkało 405 ewangelików, 79 katolików i 3 bezwyznaniowców. Ewangelicy należeli do zboru w Godzikowicach (Rosenhain), a katolicy należeli do parafii w Oławie (Ohlau).

Przypisy

Bibliografia

Olma, O rycerzach z Kurowa i Ścinawy, „Gazeta Powiatowa - Wiadomości Oławskie”, 20 stycznia 2000, nr. 3 (349), s. 31 (dodatek „Magazyn”, s. VII) (dostęp 2026-08-08) Fritz Langner, Was eine Gemeinde in schwerer Zeit erlebte, [w:] Karl Buschbeck, Ohlauer Heimatbuch, 1950, s. 60-68 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Erich Günther, Erinnerungen an die Sportschule Deutschsteine, Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/1992, s. 25 Erich Günther, Nochmals Sportschule Deutsch-Steine, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/1992, s. 24 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 40

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/dsteine.htm (dostęp 2026-06-16)

Kategoria:Oława (gmina wiejska)