Studzieniec – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno.

Wieś ma charakter owalnicy – jest rozłożona wokół podłużnego placu centralnego ze stawem pośrodku.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIII wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym po łacinie z 1225 (według wzmianki z XVII-XVIII wieku) pod nazwą „Studenitz, Studonec, Studeniz”, w 1343 w dokumencie oblatowanym w 1550) pod staropolską nazwą „Studzieniecz”, 1357 (dok. oblatowany w XVI wieku) „Sthvdzieniecz”, 1365 (wg kopii z XV wieku) „Studzenyecz”, 1370 (wg kopii z XV wieku) „Studzyenyecz”, 1372 „Studzenecz”, 1412 „Sthudzenecz”, 1420 „Studzenicza”, 1435 „Studzenicz”, 1498 „Sthudzyenyecz”, 1508 „Studzyenycze”, 1531 „Studzienyecz”.

Od nazwy miejscowości pochodzi polskie, odmiejscowe, szlacheckie nazwisko Studzieńskich, właścicieli miejscowości od średniowiecza.

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Na gruntach Studzieńca archeolodzy odkryli ślady dwóch osad wczesnośredniowiecznych z X/XI – XII wieku.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością książęcą, później duchowną, dalej królewszczyzną czyli własnością królów polskich, którą w ramach tenuty rogozińskiej zarządzała lokalna szlachta polska i ostatecznie szlachecką. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim. W 1357 wieś leżała w ziemi poznańskiej, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość należała do powiatu poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1447 leżała w parafii Rogoźno.

Pierwszy łaciński zapis z 1225 powstał w kancelarii księcia wielkopolskiego Władysława Odonica, który nadał templariuszom poznańskim wsie Grzybowo, Studzieniec i Milossovo (łac. „Melosseno” - być może Międzylesie) oraz jezioro Radusz koło Rogoźna. W 1343 król polski Kazimierz III Wielki nadał Sędziwojowi z Czarnkowa m. in. m. Czarnków, a w zamian otrzymał Rogoźno, Studzieniec i Gościejewo. W 1357 król polski Kazimierz III Wielki nadał w uznaniu zasług Bądymirowi synowi Marzenisa z Pomarzan koło Kłecka w powiecie gnieźnieńskim swoją wieś Studzieniec koło miasta królewskiego Rogoźno. Wyjął także Bądymira i jego potomków oraz kmieci wsi Studzieniec spod sądownictwa ziemskiego i poddał swojemu, przyznając Bądymirowi prawo pobierania główszczyzny za zabitych kmieci ze Studzieńca i uwalniając też dziedziców i kmieci z Studzieńca od ciężarów prawa polskiego. Wśród świadków dokumentu wystawionego w Poznaniu wystąpił m. in. kasztelan nakielski Sędziwój z Czarnkowa.

W latach 1365-1371 odnotowani zostali dziedzice wsi, bracia Włodzimierz, w 1365-1370 Mikołaj, 1365-1390 Jan (Jasiek zwany Klocek), 1365-1370 Przecław4, 1365-70 Wojciech oraz w 1370 Markusz. W 1365 Włodzimierz, Mikołaj, Jan, Przecław i Wojciech zakupili od Adama z Kunowa wieś Ryszewo w powiecie gnieźnieńskim za 200 grzywien. W 1370 król polski Kazimierz III Wielki potwierdził, że ciż bracia Mikołaj, Markusz, Jan, Przecław i Wojciech dali klasztorowi w Trzemesznie swoją wieś Ryszewo, a w zamian otrzymali wieś Jabłowo. W 1371 Włodzimierz z Studzieńca odnotowany został jako świadek. W 1388 Jasiek z Studzieńca odnotowany został jako świadek. W 1390 Jasiek zwany Klockiem ze Studzieńca pozwany został przez Macieja krawca z Poznania o kwotę 14 grzywien.

W latach 1402-1403 wspomniany został dziedzic studzieński Sławobor (Słabor) być może brat Niemsty, Piotra i Mikołaja. Toczył on wówczas proces sądowy z Heleną żoną Tomasza Bielawskiego i jej bratem Jaśkiem Radzickim ze wsi Radzice koło Wyrzyska w powiecie nakielskim o dwie części Studzieńca nabytego od nich przez Sławobora, który chciał je następnie sprzedać, a wspomniani zgłosili pretensje z tytułu prawa bliższości. W 1412 Sławbor z Bożejewic koło Żnina w powiecie kcyńskim odnotowany został jako świadek w dokumencie starosty generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Ostroroga.

W zapisie z 1454 odnotowano, że w czasie wojny trzynastoletniej Dobiesław z Studzieńca został wzięty przez Krzyżaków do niewoli w bitwie pod Chojnicami.

W połowie XVI wieku właścicielami we wsi były dzieci Jana Studzieńskiego oraz Reginy Zwanowskiej. Odnotowani w latach 1550-1580 Maciej i 1550-1553 Melchior Studzieńscy (Studzińscy) oraz w latach 1555-1557 Anna żona Jana Szyszkowskiego (w 1582 wspomniana jako wdowa po nim), 1567-1571 Barbara żona Wojciecha Podleskiego, a 1578-1584 żona Marcina Wyszczelskiego, 1572 Sabina żona Stanisława Czepowskiego z Czepowa w powiecie szadkowskim. W 1566 Maciej Studzieński kupił od Kaspra Gorzewskiego jego część Studzieńca za 1300 złotych.

Wieś wspominały XVI wieczne zapisy podatkowe. W 1508 w miejscowości miał miejsce pobór od 12 łanów, oraz 6 groszy od karczmy. W 1510 pobór odbył się z części Mikołaja Studzieńskiego od 10 łanów, 3 grosze od karczmy, a z części pana Piotra lub Jana Studzieńskiego od 3 łanów. W 1553 miał miejsce pobór z części Kaspra lub Hieronima Gorzewskiego od 6 łanów, z części Stanisława Łowęckiego oraz z części Melchiora Studzieńskiego od 3 łanów i karczmy. W 1563 pobrano podatki od 8,5 łana, dwóch karczm dorocznych, kowala oraz krawca. W 1577 miał miejsce pobór z części należącej do Macieja Studzieńskiego. W 1580 pobór z majątku Macieja Studzińskiego od 5 łanów osiadłych, 4 zagrodników oraz jednego kowala.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 29.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa pilskiego.

Zabory Polski Wspomnieniem potyczek między wojskami napoleońskimi a carskimi, odbytych pod koniec lutego 1813 r. w studzienieckich lasach, jest legenda o zakopanych w okolicach Studzieńca skarbach zrabowanych w Rosji.

Według tradycji pułk francuski podążający w 1813 w odwrocie spod Moskwy postanowił w pobliżu wsi ukryć kasę pułkową. Miejsce to oznaczono słupem z napisem „A la tete”, którego cień miał wskazywać miejsce ukrycia skarbu. Ponoć po latach dwóch ubogich ze Studzieńca odkryło przypadkowo skarb, a stając się bogatymi, przenieśli się w okolice PoznaniaJerzy Michał Sobczak Cesarz Napoleon w Wielkopolsce Poznań 2006 r.

W Studzieńcu 9 stycznia 1847 r. rozpoczął się ostatni akt misji Antoniego Babińskiego, emisariusza Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z Francji. W tym dniu żandarm Komorkiewicz z Rogoźna usiłował wylegitymować Babińskiego w studzienieckiej karczmie. Po wyjściu z szynku Babiński zastrzelił żandarma. Zaczął następnie uciekać w kierunku zamarzniętego jeziora Rogozińskiego, gdzie pochwycili go miejscowi Niemcy. Został stracony 1 lutego 1847 r. w Poznaniu.

Zabytki Dwór w Studzieńcu

thumb|left|Dwór w Studzieńcu W północno-zachodniej części wsi znajduje się okazały barokowy dwór Swinarskich. Fasadą zwrócony jest na wschód. Dwór powstał najprawdopodobniej w trzeciej ćwierci XVIII wieku. Wzniesiono go dla rodziny Kierskich, posiadającej majątek w Studzieńcu przez ponad czterdzieści lat. Zbudowany na planie prostokąta, posiada dwa alkierze znacznie wysunięte przed lico budynku od strony zachodniej, dach wysoki, łamany, kryty gontem. W elewacji wschodniej i zachodniej – płytkie, trójosiowe ryzality. Budynek jest parterowy, częściowo podpiwniczony, z piętrowymi wystawkami ponad ryzalitami elewacji frontowej i ogrodowej. Ściany zewnętrzne i działowe konstrukcji ryglowej wypełnione cegłą i otynkowane. Wejście główne znajduje się na osi fasady, z drzwiami zamkniętymi łukiem i ujętymi w architektoniczne obramienie. W XIX wieku dobudowano schody do alkierza południowego.

W 1982 roku rozpoczęto prace restauracyjne dworu, które zostały ukończone po prawie dziesięciu latach. Wierna kopia dworu została zbudowana w 1984 roku w Wielkopolskim Parku Etnograficznym w Dziekanowicach nad jeziorem Lednica.

Na południe od dworu znajduje się domek ogrodnika z 1842 roku i budynek gospodarczy z XIX wieku. Na zachód niewielki budynek – dawna owocarnia. Park dworski z końca XVIII wieku otacza dwór od południa zachodu i północy. W parku rośnie 29 gatunków drzew w wieku od 40 do 200 lat.

Zarówno dwór, jak też park wpisane są do rejestru zabytków.

Przypisy

Bibliografia

"Rogoźno i okolice" wyd. Rogoźno Wlkp. 1998 Autor zbiorowy. Wydawca: Towarzystwo przyjaciół Rogoźna Muzeum Regionalne im. Wojciechy DUTKIEWICZ w Rogoźnie "Nad Wełną i Małą Wełną" Przewodnik; Autor: Paweł ANDERS; Wydawca: Wydawnictwo Poznańskie 1974 "Skarb pod Studzieńcem" - podanie z "Orle Gniazdo. Podania, legendy i baśnie wielkopolskie"; Autor: Stanisław ŚWIRKO; Wydawca: Wydawnictwo Poznańskie 1971 r.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Studzieniec (powiat obornicki) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)