Stanowice (niem. Stannowitz, 1936-1945 Eisfeld) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 3,5 kilometra od centrum Oławy. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 94.

We wsi znajdują się dwa supermarkety, należące do sieci „Dino” i „Biedronka”, a także hotel.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Baruszowicach (Baumgarten, obecnie część Oławy) do 1927 r., tam też znajdował się do 1914 r. urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1914 r. w Stanowicach (Stannowitz, później Eisfeld) mieścił się urząd stanu cywilnego, a od 1927 r. urząd gminy (Amtsbezirk). Do ok. 1845 r. wieś dzieliła się na dwie części: Stannowitz i Klein Stannowitz lub Arnsdorf. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy MarcinkowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś wchodziła w skład gromady MarcinkowiceUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. wieś jest częścią gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia

Do 1900 r. Wieś powstała w XIII w., o układzie pierwotnie ulicówki, a następnie owalnicy. Do 1253 r. była własnością książąt wrocławskich. W 1253 r. przekazana opactwu św. Wincentego na Ołbinie znajdującego się na terenie dzisiejszego Wrocławia. W 1258 r. uzyskała lokację na prawie niemieckim, a w 1288 r. powstała wieś Arnsdorf. Zarówno Stanowice, jak i Arnsdorf należały do klasztoru św. Wincentego na Ołbinie do czasu sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w. Pod koniec XVIII w. we wsi odkryto cmentarzysko z urnami, odkopane w latach 1793-1808.

W 1819 r. Stanowice i Arnsdorf należały do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz). W latach 1830 i 1845 Stanowice należały do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie, natomiast Arnsdorf należał do urzędnika (Oberamtmann) Eisfelda. W 1830 r. w Stanowicach jest wspomniana szkoła katolicka z jednym nauczycielem. Po 1845 r. Arnsdorf stał się przysiółkiem Stanowic jako dobra fundacyjne (Stiftsgut), które należały do fundacji „Eisfeld-Herrmann” (Eisfeld-Herrmann'sche Stiftung) w latach 1894 i 1937. W 1890 r. we wsi znajdowało się 88 domów.

XX wiek 9 grudnia 1936 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Stannowitz" na "Eisfeld". W 1938 r., niedaleko folwarku Bardunie, na łące między Stanowicami a Marcinkowicami nad rzeką Oławą ruszyła budowa lotniska zapasowego i szkoleniowego Luftwaffe z trawiastym pasem startowym, w którym w sierpniu 1939 r. rozlokowane zostały trzy eskadry I grupy pułku ZG 76 (używające 33 myśliwców Messerschmitt Bf 110C) oraz dywizjon sztabowy i II grupa pułku KG 55 "Greif" z 35 bombowcami Heinkel He 111P. Myśliwce z pułku ZG 76 ze Stanowic uczestniczyły w kampanii wrześniowej od nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 r. 12 września tego samego roku lotnisko w Stanowicach odwiedził Hermann Göring.

1 grudnia 1939 r. w Stanowicach powstała szkoła pilotów Flugzeugführerschule C 14 (Ffs C 14), a 13 września 1941 r. powstała szkoła Ffs C 19, od października 1943 r. zwana Flugzeugführerschule B 19, a od 26 czerwca 1944 r. III grupą Pułku Myśliwców Nocnych (Nachtjagdgeschwader 102). Od sierpnia do października 1941 r. w Stanowicach stacjonowała I grupa pułku KG 54 "Totenkopf" z bombowcami Junkers Ju 88A. Od września 1944 r. na lotnisku stacjonował węgierski 5/1 Dywizjon Myśliwców Nocnych (5/1 Kisérleti éjszakai Vadászszázad) z myśliwcami Messerschmitt Bf 110 G-4. Lotnisko w Stanowicach, które nosiło kryptonim "Kopernikus", pełniło w ciągu II wojny światowej funkcję lotniska tranzytowego, w których samoloty uzupełniały paliwo i czekały na poprawę pogody. Startowały i lądowały samoloty szkoleniowe oraz samoloty transportowe zmierzające lub wracające z frontu wschodniego.

Od 1940 r. lotnisko zostało rozbudowane, doprowadzając do niej bocznicę kolejową ze stacji kolejowej w Lizawicach, która dostarczała na lotnisko materiały budowlane, wyposażenie lotnicze i paliwo. Od 1941 r. przy rozbudowie lotniska Luftwaffe korzystały z robotników przymusowych i jeńców wojennych, wśród których znajdowali się Polacy, Brytyjczycy, Francuzi i ok. 150 Serbów, którzy wznieśli m.in. koszary, magazyny, bunkry, warsztaty, podziemne zbiorniki paliwa i cztery hangary. Jeńcy wojenni przebywali w drewnianych barakach w Stanowicach, a robotnicy przymusowi w Marcinkowicach i Siedlcach. W 1944 r. na lotnisku powstało centrum szkolenia myśliwców nocnych, a także rozbudowano system obrony przeciwlotniczej wokół lotniska.

W styczniu 1945 r. na krótko stacjonowały oddziały Luftwaffe składające się m.in. z samolotów myśliwsko-bombowych Focke-Wulf Fw 190, samolotów szturmowych Junkers Ju 87 i bombowców Junkers Ju 88, które uczestniczyły w walkach z Armią Czerwoną. Luftwaffe opuściły lotnisko 27 stycznia 1945 r. po zajęciu Oławy przez Armię Czerwoną, które następnie wykorzystywały lotnisko w Stanowicach, stacjonując w nim samoloty szturmowe Ił-2 oraz myśliwce Ła-7 i Bell P-39 Airacobra. W 1945 r. na lotnisku stacjonował 154 pułk lotnictwa szturmowego z samolotami Ił-2.

Pomimo zniszczeń na terenie lotniska w czasie II wojny światowej (zniszczeniu uległy wszystkie hangary i obiekty koszarowe) Armia Czerwona intensywne użytkowała lotnisko, które po II wojnie światowej stało się lotniskiem zapasowym dla bazy lotniczej w Brzegu, zwany jako „Kompleks nr 396” lub pod kryptonimem „Skalp” (ros. «Скальп»). Na terenie lotniska lądowały myśliwce MiG-15 i MiG-17, które były obsługiwane przez lotniczą jednostkę wojskową stacjonującą w Oławie na ul. Młyńskiej. W latach 60-70. XX w. na terenie lotniska organizowano desanty spadochronowe zarówno Armii Radzieckiej, jak i wojsk innych państw Układu Warszawskiego, zrzucane z śmigłowców Mi-6 oraz Mi-24 i samolotów An-12. Lotnisko było używane przez Armię Radziecką do 1991 r., kiedy oficerowie radzieccy przekazali teren lotniska urzędowi rejonowemu w Oławie.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Stanowice nosiły następujące nazwy:

1251 r.: Stanovisco 1253 r.: Stanowischa 1258 r.: Stanowice 1361 r.: Sdanowicz i Zdanowicz 1507 r.: Stanewitz 1783 r.: Stanowiz 1819 r.: Stanowitz 1845 r.: Ober-Stannowitz i Nieder-Stannowitz do 9 grudnia 1936 r.: Stannowitz (niemiecka nazwa wsi) 1936–1945: Eisfeld (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec) od 1945 r.: Stanowice (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym ŚląskuObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, wcześniej wspomniana w tomie XI „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1890 r.)

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Stanowitz" do grupy nazw wsi wywodzących się od funkcji wsi albo budynków rządowych lub publicznych w nim się znajdujących. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Stanowice” i podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Standort. Wohnung".

Gospodarka W 1783 r. odnotowano we wsi uprawę tytoniu. W połowie XIX w. we wsi znajdowały się dwie karczmy, dwie kuźnie i sklep. W 1845 r. odnotowano we wsi hodowlę 1000 owiec i 194 sztuk bydła, uprawę lnu, rzepaku i tytoniu, a także działalność pszczelarską. W miejscowości Arnsdorf w tym samym roku znajdowała się karczma, ogród z budynkami parkowymi oraz szklarnie z drogimi roślinami. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 796 ha, z czego pola uprawne stanowiły 643 ha, łąki 108 ha, a lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 22,32 marek niemieckich za hektar lasu, 32,90 marek za hektar łąki i 14,10 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 750,6 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 23,79 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).

Teraźniejszość Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi znajduje się kościół Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii Miłosierdzia Bożego w Oławie należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Wierni rzymskokatoliccy z Stanowic należą do parafii Miłosierdzia Bożego w Oławieulice Akacjowa, Brzozowa, Cisowa, Fiołkowa, Gajowa, Irysowa, Jarzębinowa, Jemiołowa, Jodłowa, Kasztanowa, Klonowa, Lipowa, Łąkowa, Malinowa, Marcinkowicka, Modrzewiowa, Morelowa, Ogrodowa, Orzechowa, Parkowa, Sosnowa, Tulipanów, Wierzbowa, Wiśniowa, Zielona oraz do parafii św. Marcina Biskupa w Marcinkowicachulice Astrów, Jaśminowa, Liliowa, Poziomkowa, Różana, Słonecznikowa oraz Stanowice (numery bez nazwy ulicy). We wsi znajduje się również cmentarz komunalny.

We wsi funkcjonuje Niepubliczne Przedszkole „Kredka”, prowadzone przez Centrum Wczesnej Interwencji.

We wsi funkcjonuje również Koło Gospodyń Wiejskich „Marcistanki Marcinkowice i Stanowice” zrzeszające mieszkanki Stanowic i Marcinkowic. Koło te jest ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Gospodarka Na terenie wsi znajduje się zakład stolarski.

We wsi znajduje się Strefa Rozwoju Gospodarczego w Stanowicach, będąca częścią podstrefy Oława II Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w której znajdują się zakłady „Armeton Polska Sp. z o.o.”, „Ardex Polska Sp. z o.o.”, „Bama Europa Sp. z o.o.”, „Heiche Polska Sp. z o.o.”, „KOTT Sp. z o.o.”, „Lorenz Bahlsen Snack World Sp. z o.o.”, „Roba Metals Polska Sp. z o.o.” i „Semmelrock Stein + Design Sp. z o.o.”, firma transportowa „PHUT Fabo”, firma budowlana „Metal-Trans”, oraz hurtownie „BIMs Plus” i „Cargo Truck Trading Sp. z o.o.”.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz poewangelicki na północny-zachód od wsi domy mieszkalne nr 27 i 47 dom mieszkalny nr 41 (dawna szkoła) domy mieszkalno-gospodarcze nr 56, 62, 66 i 83

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 259 osób. W 1819 r. w Stanowicach mieszkały 433 osoby, w 1830 r. 437 osób, w 1845 r. 505 osób, w 1871 r. 659 osób, w 1885 r. 644 osoby, a w 1895 r. 678 osób. W 1905 r. Stanowice miały 669 mieszkańców, w 1925 r. 646 mieszkańców, w 1935 r. 719 osób, a w 1939 r. 675 osób. W 2001 r. wieś zamieszkiwało 409 osób, w 2011 r. 861 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r., w 2021 r. 1198 osób, a w 2025 r. 1467 osób.