Jan Wier (Johann Weyer lub Wierus) (1515–1588) – niemieckiDominic Alexander, Czarownice, wróżbici, szamani. Podróż przez świat mitów i magii, Warszawa 2008, s. 168., a właściwie niderlandzkiKurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 106. lekarz, demonolog, autor dzieła pt. O zwodniczych sztuczkach demonów (łac. De praestigiis daemonum) (1563).
Życiorys Urodził się w miejscowości Grave w Holandii (wówczas pod panowaniem Habsburgów). Nauki pobierał w Antwerpii, a następnie w Bonn, u uznawanego za maga i okultystę Agrippy. Następnie podjął studia medyczne w Paryżu i LyonieKurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 105.. W latach 1545–1550 był odpowiedzialny za stan zdrowia publicznego w Arnhem, gdzie zajmował się m.in. przypadkami opętaniaKurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119.. W 1550 roku został osobistym lekarzem księcia Kleve Wilhelma BogategoKurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 104.. Około 1578 roku zaniechał pracy zawodowej. Do końca życia mieszkał w Kleve. Zmarł w 1588 roku w Tecklenburgu.
Żonaty najpierw z Judytą z domu Wintgens, a po jej śmierci z Henriettą Holst. Miał czterech synów i córkę. Jeden z synów, Henry Weyer (Wierus), był lekarzem, który podczas swej praktyki, podobnie jak ojciec, badał przypadki masowych opętań, w tym sprawę opętania mniszek z konwentu nazaretanek w Kolonii w 1565 rokuRossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 228.Kurt Baschwitz twierdzi, że sprawę tego opętania badał sam Jan Wier. Por.: Kurt Baschwitz Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 119..
Poglądy Jan Wier, podobnie jak Reginald Scot, czy Friedrich Spee, zaliczany jest do najbardziej znanych przeciwników prześladowań czarownicMałgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 18.. Swoje tezy wyłożył m.in. w traktacie pt. De praestigiis daemonum, który wydany został w Bazylei w 1563 r. i zyskał wielki rozgłos. Praca ta wymierzona była bezpośrednio przeciwko opublikowanemu po raz pierwszy w 1487 roku Młotowi na czarownice.
Wier uważał za niesprawiedliwe, iż wykształconych magów-czarnoksiężników puszcza się wolno, podczas gdy nierozumne, omamione i melancholijneB. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 27., ale całkowicie nieszkodliwe starsze kobiety pali się na stosachMałgorzata Pilaszek, Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII, Kraków 2008, s. 123-124.. Był przeciwnikiem procesów czarownic (przed sądami świeckimiB. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 72.), ponieważ według niego były one nieludzkie, okrutne i często prowadziły do śmierci niewinnych osóbRobert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 179., ale z drugiej strony nie uwalniał osób wyobrażających sobie jedynie, że paktują z diabłem, od winy herezji. Wier był także przeciwnikiem stosowaniu tortur podczas procesów.
W swoim dziele Wier nie zaprzeczał istnieniu diabła, a jedynie twierdził, że wykorzystuje on chore umysły - zwłaszcza starszych, schorowanych kobiet - dla rozwinięcia swojej działalności. Uznawany przez niektórych za ojca współczesnej psychologiiB. P. Levack, Polowanie na czarownice w Europie wczesnonowożytnej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1991, s. 71., wysunął przypuszczenie, że podstawową przyczyną zachowania prezentowanego przez domniemane czarownice jest choroba umysłowa.
Wier zajmował się również demonologią. Wierzył w powszechną działalność demonów (diabłów)Robert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178-180.. Oceniał, że ich liczba wynosi 7 409 926Rossell Hope Robbins, Encyklopedia czarów i demonologii, Warszawa 1998, s. 82..
Książka Wiera wywołała oburzenieIstván Ráth-Végh, Historia ludzkiego szaleństwa, Warszawa 1973, s. 133-134.. Wielu teologów i intelektualistów epoki (głównie Jean Bodin) sprzeciwiło się prezentowanym przez niego poglądom w sprawie istnienia czarownic i by go zdyskredytować, oskarżyli go o zajmowanie się magiąJeffrey B. Russell, Krótka historia czarownictwa, Wrocław 2003, s. 103.. Nie postawiono go jednak przed sądemKurt Baschwitz, Czarownice. Dzieje procesów o czary, Warszawa 1971, s. 115..
Dzieła De praestigiis daemonum (1563) (tłum. polskie: O zwodniczych sztuczkach demonów, O oszustwach demonówRobert Thurston, Polowania na czarownice. Dzieje prześladowań czarownic w Europie i Ameryce Północnej, Warszawa 2008, s. 178., O omamieniach demonów jako też o czarach i otruciach, Szalbierstwa i oszustwa diabłów). Medicarum observationum rararum Liber I (1567) De Lamiis (1577) (tłum. polskie: O czarownicach) Pseudomonarchia Daemonum (1577) (tłum. polskie: Fałszywa Monarchia Demonów lub Fałszywe Królestwo Demonów)McGregor Mathers, Aleister Crowley, GOECJA wg Aleistera Crowleya, Wrocław 2000, s. 10. Dzieła zebrane Jana Wiera (obejmujące również prace z zakresu medycyny), wydane zostały w 1660 roku w Amsterdamie. Przypisy
Kategoria:Demonologia Kategoria:Niemieccy lekarze Kategoria:Procesy o czary Kategoria:Urodzeni w 1515 Kategoria:Zmarli w 1588