Rajsko – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Oświęcim.

Części wsi +Integralne części wsi Rajsko SIMC Nazwa Rodzaj 0064052 Cegielnia część wsi0064069 Majer część wsi0064075 Obrocznia część wsi

Do 1954 roku do Rajska należał także przysiółek Budy, od 1954 roku w granicach Brzeszcz.

Historia thumb|left|Rajsko jako Kajsko na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego – mapa Abrahama Orteliusa z 1603. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w 1272 roku jako Raysko w dokumencie księcia Władysława opolskiego, w którym nadał on wieś Hermanowi Surnagelowi aby ten osadził ją na prawie niemieckim. Rajsko otrzymało prawa miejskie na wzór tych ze Lwówka Śląskiego (łac. in iure lembergensi).Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 roku w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe księstwo cieszyńskie-oświęcimskie, z którego w 1315 roku wyodrębniło się księstwo oświęcimskie. Od 1327 roku księstwo oświęcimskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a w 1457 roku zostało wykupione przez króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka. W towarzyszącym temu dokumencie sprzedaży księstwa Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 roku miejscowość wymieniona została jako Raysko.

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Raysko wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis a jako właściciela podaje Michała SkidzińskiegoJoannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 225.

Rzeczpospolita Obojga Narodów W 1564 roku wraz z całym księstwem oświęcimskim i zatorskim miejscowość leżała w granicach Korony Królestwa Polskiego, znajdowała się w województwie krakowskim w powiecie śląskim, jako część prowincji małopolskiej. Po unii lubelskiej w 1569 roku księstwo Oświęcimia i Zatora stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów w granicach, której pozostawało do I rozbioru Polski w 1772 roku. W XVII w. w dworze w Rajsku ujęto zbójnika Wojciecha Klimczoka.

Zabór austriacki Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim i leżała w granicach Austrii, wchodząc w skład Królestwa Galicji i Lodomerii. W 1784 roku właścicielem Rajska oraz Klucznikowic był szlachcic Dembiński z rodu Dembińskich herbu Rawicz. Pod koniec zaboru, na przełomie XIX i XX w., Rajsko należało do Wincentego ZwillingaDziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości: Lista znawców dla spraw o wywłaszczenia, Oświęcim - https://pbc.biaman.pl/Content/23594/Dziennik%204.pdf s. 58.

II wojna światowa

4 września 1939 roku odbył się bój pod Rajskiem. Oddziały majora Piotra Ryby walczyły z niemieckim wojskiem. W czasie niemieckiej okupacji wieś została wcielona do III Rzeszy oraz całkowicie wysiedlona ze względu na rozbudowę niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. "W nieodłegłym Rajsku (2 km od Oświęcimia) hitlerowcy usytuowali laboratorium, w którym przetrzymywali szczepy różnych bakterii, w tym dżumy i cholery. Zarazki te wykorzystywano do pseudodoświadczeń medycznych przeprowadzanych na więźniach KL Auschwitz. Po przejściu frontu i rozszabrowaniu tego laboratorium zachodziło niebezpieczeństwo niekontrolowanego rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych w tym rejonie."{Szymon Nowak "Lekarz z Auschwitz"}W styczniu 1945 r. przez miejscowość przeszły tzw. marsze śmierci z obozów Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu na stację kolejową w Wodzisławiu ŚląskimPiotr Hojka, Sławomir Kulpa: Kierunek Loslau. Marsz ewakuacyjny więźniów oświęcimskich w styczniu 1945 r., Wodzisław Śląski 2016..

Okres powojenny W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bielskiego.

Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Pałac, park.

Osoby związane z miejscowością Jan Kanty Rzesiński, polski prawnik, filozof, literat, polityk. Witold Silewicz (1921–2007), polsko-austriacki kompozytor i kontrabasista, którego działalność muzyczna odbyła się w WiedniuWykaz Właścicieli Dóbr Tabularnych w Galicji Rok 1902 https://genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=73&t=17125&start=20. Silewicz był wnukiem Wincentego Zwillinga, jednego z ostatnich właścicieli RajskaPoznańska Kartoteka Ewidencji Ludności 1870-1931 https://e-kartoteka.net/en/search?signature=15034.

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

.

* Kategoria:Wsie w powiecie oświęcimskim