thumb|Zabytkowy dom, dawny szpital mały|Widok pałacu przed 1912 Pakosław – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Lwówek. Ma status sołectwa.

Miejscowość leży przy drodze z Opalenicy do Lwówka i przy nieczynnej wąskotorowej linii kolejowej w tej samej relacji (przystanek Pakosław Wąskotorowy).

Integralne części wsi +Integralne części wsi Pakosław SIMC Nazwa Rodzaj 0588223 Polesie część wsi0588230 Smug część wsi

Nazwa Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Pacoslaw”, 1393 „Pakosławe”. W 1393 odnotowane zostało odmiejscowe nazwisko utworzone od nazwy wsi „Pakosslafki”. W 1406 odnotowano nazwę „Pacoslawe”, 1415 „Pakosławy”, 1426 „Pakosław”, 1459 „Pacoszlawye”, 1464 „Pakoszlawy”, 1472 „Pakoslawye”, 1500 „Pakoslav”, 1502 „Pakoslau”, 1509 „Paccoslaw”, 1580 „Pakosław”.

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Około 250 metrów na północ od drogi z Pakosława do Brodów archeolodzy odkryli wczesnośredniowieczne stanowisko z fragmentami ceramiki naczyniowej. Ceramika wczesnośredniowieczna została odkryta także na pozostałych 6 stanowiskach archeologicznych we wsi.

Miejscowość była początkowo własnością szlachecką i należała do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Pakosławskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Ostrorogów Lwowskich, Potulickich, Sieniawskich, Bukowieckich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1438 odnotowana została w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 należała do parafii Brody.

W drugiej połowie XIV wieku odnotowani zostali właściciele we wsi bracia Pakosławscy: Piotr (Piotrek) 1387–1428, Wojciech Olbracht 1387–1396, Świętosław 1387–1393 oraz w 1387 Stanisław. W 1387 bracia ci oraz ich matka i żony pozwani zostali przez Włosta Nagradowskiego o 60 grzywien oraz o 20 grzywien szkody. W 1393 Przecława żona Świętosława pozwana został przez Włosta o dziedzinę Pakosław. W latach 1393–1396 jako świadka odnotowano Wojciecha Pakosławskiego. W 1406 Piotrek Pakosławski pozwany został przez Stanisławę Siwcową o zabór dóbr o wartości 4 grzywien. W 1415 Piotr przedstawił w sądzie ziemskim dokument nabycia Dłuska Starego i Dłuska Nowego, a nikt nie zgłosił prawa bliższości do tych dziedzin. W 1417 Piotrek Pakosławski pozwał Arkembolda z Orla Wielkiego o uwolnienie dziedziny Dłusko od roszczeń osób trzecich. W 1420 Piotr toczył spór sądowy z dziećmi Mikołaja Żydowskiego o groblę pomiędzy Dłuskiem a Swiniarami. W 1421 Piotr był w sporze z Jutą z Gorzyszewic o 12 grzywien, które Przechna z Boguniewa wzięła od Piotra. W 1426 Piotr Pakosławski w sporze ze Zbylutem Urbanowskim plebanem w Brodach. Sędziowie wydali wyrok, że pleban nie powinien przeszkadzać Piotrowi w łowieniu ryb w nieistniejącym obecnie Jeziorze Zgierzyńskim, aż do jeziora zwanego „Wenszinen” należącego do tegoż Piotra. W 1428 Piotr Pakosławski toczył spór sądowy z Peregrynem, Mikołajem z Brodów oraz z jego dziećmi.

W latach 1426–1446 odnotowany został kanonik poznański oraz pleban w Brodach Zbylut z Urbanowa. W 1446 sprzedał on z zastrzeżeniem prawa wykupu Bartoszowi 3,5 łana, 4 zagrodników oraz karczmę zwaną „Chałupińska” (łac. „Thalupinska”) wraz z ostrowami leżącymi wśród wspomnianych łanów, które należały do sołectwa (łac. „cum insulis scoltecie”) oraz z jeziorami w Pakosławiu za 80 grzywien. Zbylut dla siebie zapowiedział przed sądem ziemskim bór i gaj czyli zapust w Pakosławiu, przy granicy z Posadowem (łac. „sub villa Possadowo”). W 1444 odnotowano, że Zbylut był winien Mikołajowi Małeckiemu 12 grzywien półgroszy. W 1446 Zbylut z Urbanowa zapisał kapitule katedry poznańskiej na połowie Pakosława 3,5 grzywny czynszu rocznego od sumy głównej 42 grzywien.

W latach 1432–1443 odnotowany został Jost z Pakosława zwany Basz. W 1432 wspomniany jako świadek. W 1438 dał on Wawrzyńcowi z Bieczyn połowę Pakosława w zamian za folwark w Śliwnie, dwa łany w Bródkach oraz dopłatę 200 grzywien. Zakupił także od Wawrzyńca z zastrzeżeniem prawa wykupu całą wieś Bródki za 200 grzywien. W związku z tą transakcją Katarzyna żona Josta unieważniła dokument dotyczący jej oprawy na połowie Pakosława. W 1444 Wawrzyniec dał Janowi Baranowskiemu tą połowę Pakosława, a w zamian otrzymał Bródki i Srocko Wielkie. W 1453 wspomniano Katarzynę z Pakosława wdowę po Joście Baszu w sporze z kasztelanem kamieńskim Dobrogostem z Ostroroga. W latach 1459–1469 Katarzyna wdowa oraz jej synowie Jan i Piotr z Pakosława toczyli procesy z Maciejem z Chraplewa.

W 1499 Pakosław odnotowany został w wykazie wsi, które nie zapłaciły wiardunków wojennych. W 1500 Andrzej Słomowski sprzedał Janowi Lutomskiemu plebanowi w Sierakowie i altaryście w Lwówku na częściach swoich dóbr jedną grzywnę czynszu rocznego za 12 grzywien. Czynsz ten został przeniesiony z dóbr Pakosław, na których ciążył wraz z sumą główną 51 grzywien zgodnie z dokumentem wystawionym w 1433 przez kancelarię starostę generalnego Wielkopolski Sędziwoja z Ostroroga.

Miejscowość była gniazdem rodowym Pakosławskich od XIV do XVI – XVII wieku. Od początku XVI wieku swoje majętności we wsi miał także wielkopolski ród magnacki Ostrorogów Lwowskich z rodu Nałęczów. W 1489 jako właściciel we wsi odnotowany został Dobrogost z Ostroroga Lwowski, a także Jan i Wojciech. W 1497 Dobrogost Ostroróg zapisał swojej żonie Dorocie po 1500 grzywien posagu oraz wiana, m.in. ma połowie Pakosława. W 1510 odnotowano, że połowa wsi należała do panów Ostrorogów z Lwówka, a druga połowa do rezydującego we wsi szlachcica Jana Pakosławskiego. W 1538, 1545, 1580, 1589 odnotowano, że część Pakosława leżała w dobrach Ostrorogów Lwowskich.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 9,5 łana, a od karczmy 6 groszy. W 1509 miał miejsce pobór od 9,5 łana, od karczmy 3 grosze. W 1510 Ostrorogowie z Lwówka posiadali połowę wsi oraz folwark. Właściciel drugiej połowy Jan Pakosławski jako folwark uprawiał dwa łany sołeckie, które przekształcone zostało w 1508. Do jego części przynależały też Ostrowy (las Orli Ostrów). W Pakosławiu odnotowano 9 łanów osiadłych, dwa łany opuszczone, 10 zagrodników, 5 zagród opuszczonych, dwie karczmy osiadłe i dwie karczmy opuszczone. W 1563 miał miejsce pobór z Pakosława z części Piotra Potulickiego oraz Prokopa Sieniawskiego od 5 łanów i od karczmy dorocznej, a z części Marcina Pakosławskiego od 4,5 łana i karczmy dorocznej. W 1577 płatnikiem poboru podatkowego był Joachim Bukowiecki. W 1580 miał miejsce kolejny pobór z Pakosława. Z części Marcina Lwowskiego pobrano podatki od 5 łanów, 5 zagrodników oraz jednego najemnego robotnika od prac polowych zwanego ratajem. Z części Marcina Pakosławskiego pobrano podatki od 4,5 łana, 5 zagrodników, 4 komorników, jednego rataja oraz od ¼ karczmy dorocznej.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6.. Pod koniec XVIII wieku był wraz z Brodami własnością Katarzyny Sczanieckiej.

Okres zaborów W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Pakosław należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Pakosław należał do okręgu lwowkowskiego i stanowił majątek należący do Emilii Sczanieckiej. Według spisu urzędowego z 1837 roku Pakosław liczył 434 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 38 dymów (domostw).

Emilia Sczaniecka była właścicielką Pakosławia w latach 1840–1896 i tutaj zmarła. W tym czasie założyła szkołę dla wiejskich dzieci, szpital i ochronkęWielkopolska ciekawie.Emilia Sczaniecka [dostęp 2021-08-17]. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła 36 domów i 419 mieszkańców. Popularna była uprawa chmielu. W skład dóbr wchodziła gorzelnia, cegielnia i ośrodek hodowli bydła.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została zajęta przez III Rzeszę. Nazistowskie władze Niemiec utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

Od września do grudnia 1940 w powiecie nowotomyskim rozpoczęto masowe wysiedlenia ludności polskiej. W 1940 miały miejsce wysiedlenia te objęły 19 miejscowości ówczesnego powiatu nowotomyskiego, kolejno z Chraplewa, Dobieżyna, Głuponia, Granowa, Jastrzębnik, Kotowa, Łagiew, Łęczyc, Michorzewka, Michorzewa, Pakosława, Porażyna, Rudnik, Turkowa, Ujazdka, Urbanowa, Wąsowa, Wielkiej Wsi, Wojnowic. Niemiecka żandarmeria w pięciu gminach wysiedliła 249 rodzin rolniczych; w sumie 1096 osób.

Wysiedlano całe rodziny wraz z małymi, kilkuletnimi, a nawet kilkumiesięcznymi dziećmi. Wozami konnymi przewożono je do punktu zbornego w Nowym Tomyślu, a następnie pociągiem do obozu w Łodzi. W obozie zmarło dwoje dzieci rodzin wysiedlonych z Michorzewka i Pakosławia. Gospodarstwa, warsztaty rzemieślnicze oraz domy wysiedlonych Polaków przejmowali Niemcy przesiedlani ze wschodu. Wysiedleni Polacy byli natomiast kierowani na przymusowe roboty do III Rzeszy oraz do Generalnego Gubernatorstwa.

Okres powojenny W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

W miejscowej szkole znajduje się izba pamięci poświęcona Emilii Sczanieckiej.

Zabytki W rejestrze zabytków znajdują się: dawny szpital ufundowany przez Emilię Sczaniecką, Pakosław 10 z I poł. XIX wieku, kryty dachem naczółkowym zespół pałacowy, na który składa się pałac wybudowany w latach 1840–1842, później rozbudowany oraz park krajobrazowy o pow. 5,7 ha z licznymi pomnikowymi drzewamiŁęcki podaje rok budowy 1860–1870.

Ochrona przyrody Na północ od Pakosławia, w stronę Zgierzynki znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Wielki Las i im. Bolesława Papi na Jeziorze Zgierzynieckim.

Uwagi

Przypisy Raport o stanie gminy Lwówek w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 26 Strona gminy, sołtysi Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Pakosław (powiat nowotomyski) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)