Kozłowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Opalenica.

Nazwa Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1327 (według zachowanej kopii z 1646) kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Coslow, Cosle”, 1365 „Coslaw”, 1387 „Koslowo”, 1391 „Coszlowo”.

Nazwa pochodzi od nazwy ssaka z podrodziny antylop – kozła.

Historia Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Kozłowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Strzeleckich, Niegolewskich, Opalińskich herbu Łodzia, Ostrorogów Lwowskich herbu Nałęcz oraz Tęczyńskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1444 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii Buk.

Pierwszy zachowany zapis pochodzi z 1327 i odnotowuje Jaśka z Kozłowa, syna Sułka z Lasocina koło Kożuchowa na Dolnym Śląsku, który wraz ze swoimi córkami Katarzyną i Małgorzatą oraz z Agnieszką, córką zmarłego brata, sprzedali dziedzinę Krampsko Stare (obecnie Stare Kramsko) za 50 grzywien groszy czeskich opactwu cystersów w Obrze, a nadwyżkę wartości sprzedanej dziedziny dali klasztorowi w intencji dusz swych rodziców i przodków. W odrębnym dokumencie wymienione wyżej osoby oraz brat Jaśka Mir zawarli z klasztorem ugodę co do tej dziedziny. Klasztor tytułem wydatków wypłaci im 16 grzywien, z czego Jasiek i Agnieszka otrzymają 6 i 5 grzywien, a Mir z córkami 5 grzywien.

W 1365 jako dziedziców wsi odnotowano Michała i Jana synów zmarłego Wojciecha z Kozłowa, którzy sprzedali dziedzinę Lutole Mokre (obecnie Lutol Mokry) za 110 grzywien groszy praskich kasztelanowi kamieńskiemu Wincentemu z Kępy w powiecie pyzdrskim.

W latach 1387-1405 odnotowano właściciela we wsi Mikołaja z Kozłowa, który nosił odmiejscowe nazwisko – Kozłowski. Był bratem Jana z Jarogniewic. W 1392 Mikołaj Kozłowski toczył proces z Mikołajem Świekockim o 25 grzywien z tytułu poręczenia za wiano. W procesie tym jego żonę Bogusławę Kozłowską sąd ziemski utrzymał przy jej wianie na Kozłowie i Krajkowie, a jej mąż nie miał być pozywany z tych dziedzin przez Mikołaja Świekockiego. W 1395 Mikołaj oraz Dzierżka z Uścięcic procesowali się o dziedzinę, którą jeden z nich dał klasztorowi w Obrze. W 1397 Mikołaj Kozłowski toczył proces z Tomisławem Grzybieńskim, a w 1404 zarzucił mu nieszlacheckie pochodzenie. W 1401 Mikołaj Kozłowski wraz z bratem Janem z Jarogniewic toczyli proces z Adamem Rakoniewskim o połowę Łąkiego Starego (obecnie Łąkie) koło Rakoniewic. W 1403 on oraz Marcin z Ceradza Starego (obecnie Ceradz Kościelny) toczyli proces o dziedzinę Niałek (obecnie to Niałek Wielki). W latach 1404-1405 Mikołaj Kozłowski toczył proces o kopę groszy z medykiem Zygmuntem. W 1405 kolejny proces z Marcinem Ceradzkim o 20 grzywien oraz o 10 grzywien z tytułu wiana babki i matki. W 1410 odnotowano, że toczył proces sądowy z Teodorykiem ze wsi Linie. Mikołaj czterykroć nie stanął w sądzie i z tego powodu jego mienie miało być zasekwestrowane.

W latach 1475-1487 odnotowany został dziedzic kozłowski Baltazar Kozłowski syn Melchiora, brat Kaspra i Stanisława, mąż Jadwigi. W 1487 bracia Kozłowscy dokonali podziału dóbr odziedziczonych po ojcu i matce w wyniku czego zachował się dokładny opis wsi. Baltazar Kozłowski otrzymał 1/3 Kozłowa wraz półłankami, na których gospodarowali kmiecie Grzegorz, Marcin Kokoszka, Maciej Ślęzak, a także dwie zagrody z zagrodnikami: Marcinem i Kubą, karczmę z karczmarzem Wawrzyńcem Potaszem, 5 zagród opustoszałych, stary dwór, należący niegdyś do szlachcica polskiego Wincentego Kozłowskiego, wraz z sadami, a także cały las po prawej stronie drogi prowadzącej z Kozłowa do Opalenicy, 1/3 folwarku oraz las naprzeciw łąki przynależnej do tej części folwarku oraz ostatecznie 1/3 lasu zwanego „Wygorzel”. Kasper Kozłowski natomiast otrzymał 1/3 Kozłowa z półłankami, na których gospodarowali kmiecie Wojciech Powrozek, Bogumił oraz Wojciech Dupa. W jego części wsi gospodarowali także zagrodnicy Piotr, Staśko, Jakub Drążek. W części Kaspera Kozłowskiego znalazło się także połowa wiatraka, 1/3 łana opuszczonego, las zwany „Starym Lasem”, inny las naprzeciw łąki, 1/3 lasu zwanego „Wygorzel”. Kolejny brat Stanisław Kozłowski otrzymał 1/3 folwarku, 1/3 wsi z półłankami, na których siedzieli kmiecie Jan Kot, Jan Kaszka, Andrzej Chytry, 1/3 łana opuszczonego, zagrody z zagrodnikami Janem Żaczkiem i Wachem Kaletą, zagrodę opuszczoną, połowę wiatraka, cały las przy drodze do Opalenicy i pod Wojnowicami, las naprzeciw łąki, 1/3 lasu zwanego Wygorzel. W 1487 Balcer Kozłowski 1/3 Kozłowa jakie posiadł po podziale ze swoimi braćmi sprzedał za 160 grzywien Mikołajowi Opalińskiemu z rodu Opalińskich herbu Łodzia.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1471 wieś znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór podatkowy z 5 półłanków. W 1510 odnotowano pobór z 6 półłanków. W 1563 pobrano podatki z 3 i 3/4 łana oraz z dwóch karczm dorocznych. W 1577 płatnikami poboru był Jan Strzelecki i Jakub Niegolewski. W 1580 płatnikami poboru podatkowego we wsi byli Zofia z Tęczyna, wdowa po kasztelanie międzyrzeckim Stanisławie Ostrorogu oraz Jakub Niegolewski. Odnotowano wówczas 4,5 + 1/4 łana, 5 zagrodników, 4 komorników, jednego najemnego pracownika od prac polowych zwanego ratajem oraz karczmę doroczną stojącą na połowie łana.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegow Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6..

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) Kozłowo należało do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Kozłowo należało do okręgu bukowskiego i stanowiło część majątku Wojnowice, którego właścicielem był wówczas Edmund Raczyński. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 166 mieszkańców i 25 dymów (domostw).

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Urodzeni w miejscowości W 1881 roku urodził się tu Ireneusz Wierzejewski, ortopeda, profesor, polityk i generał.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Info o miejscowości na stronie gminy Opalenica

Kategoria:Opalenica (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)