Kowalewo – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec. Przez Kowalewo przebiega droga wojewódzka nr 308.

Historia Wieś ma średniowieczną metrykę i notowana była co najmniej od początku XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1303 kiedy odnotowano ją pod obecną nazwą „Kowalewo”, 1443 “Cowalyewo”, 1496 „Cowale”.

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością kościelną, a później szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Kowalewskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Korzboków Rybieńskich, Gnińskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1450 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 14510 leżała w parafii Kamieniec .

Do początku XV wieku miejscowość była własnością Opactwa Cystersów w Obrze. W 1303 odnotowana została droga biegnąca z Kowalewa do Wąbiewa. W 1401 opat klasztoru w Obrze toczył proces sądowy o czynsz roczny oraz o połowę Kowalewa.

W latach 1399-1400 odnotowano właściciela we wsi, szlachcica polskiego Nasława z Kowalewa Kowalewskiego. W 1399 opat klasztoru cystersów w Obrze wraz z Nasławem z Kowalewa jako współwłaściciele wsi toczyli proces z Franciszkiem Szkapą z Ujazdu pod Grodziskiem Wielkopolskim o to, że ten wdarł się w ich dziedzinę Kowalewo zabierając zboże i wykaszając łąki, czym uczynił szkody w wysokości 20 grzywien. W latach 1399-1400 opat oberski oraz Nasław z jednej strony, a z drugiej Franciszek Szkapa z Ujazdu, toczyli proces o rozgraniczenie dziedziny Kowalewo. Sąd postanawił w tej sprawie, na rzecz opata i Nasława, przeprowadzić zjazd opolny czyli tzw. opole lub ujazd, ale sprzeciwił się temu Franciszek. W konsekwencji proces o granice, dziedziny i zniewagi toczył się nadal, a Wojciech Naproszewski poręczył opatowi za Franciszka, że ten zachowa wobec niego pokój.

W latach 1410-1415 jako właściciel we wsi wspomniany został Mikołaj Wójt (Nicz Woyth, Niczwoyt) zwany też Niczko Unrow, który występował także jako właściciel w Ptaszkowie oraz Ujeździe. Był on zięciem Wawrzyńca Łódzkiego z Będlewa. W latach 1410-1413 toczył proces z opatem klasztoru w Obrze o dziedziny Sobolewo i połowę Kowalewa oraz o 8 grzywien rocznie przez 4 lata, w sumie o 32 grzywien, tytułem pożytków czerpanych ze wsi. W 1410 toczył on proces z Pietraszem Korzbokiem z Kamieńca koło Grodziska, który jako swego zachodźcę (łac. „intercessor”) ma w sądzie przedstawić opata oberskiego, plebana kiebłowskiego oraz jego brata. W 1415 sąd zachował dożywotnio Niczka Unrow z Ujazdu i jego ludzi przy prawie wypasu bydła na wspólnych pastwiskach w Sobolewie i w połowie Kowalewa bez czynienia szkód Wincentemu Korzbokowi z Kamieńca koło Grodziska Wielkopolskiego oraz jego ludziom, zaś Wincenty winien go zwolnić od kary ekskomuniki, jaką spowodował opat oberski.

W latach 1420-1424 Wincenty Korzbok dziedzica w Kamieńcu toczył procesy sądowe o dziesięciny z Kowalewa. Miał on czterech synów: Jana, Piotra, Wincentego i Stanisława. W 1436 wspomniany został już jako zmarły i prawdobnie zmarł rok wcześniej. W 1436 jego synowie Jan, Piotr, Wincenty i Stanisław pozwani zostali z Kamieńca, Kowalewa i Ujazdu oraz innych dóbr po ojcu przez Blizbora z Karśnic. Byli oni prawdopodobnie jeszcze nieletni ponieważ w ich imieniu wystąpił opiekun Zygmunt Korzbok z Zielęcina. W 1443 Wincenty i Stanisław z Kamieńca toczyli proces z Janem i Mikołajem, dziedzicami z Granowa, którzy pozwali ich o zaległe od dwóch lat czynsze z Kamieńca i Kowalewa. W 1444 pozwał ich opat klasztoru w Obrze o to, że nie wiadomo, jakim prawem dzierżyli dziedziny Sobolewo i połowę Kowalewa, podczas gdy opat ma do nich lepsze prawa, lecz wobec niestawiennictwa opata, sąd uwolnił ich od jego roszczeń. W 1448 nastąpiło rozgraniczenie dziedzin Wincentego i Stanisława braci z Kamieńca, Ujazdu, Kowalewa i Kamieńca. W 1450 Wincenty dziedzic z Łęk Małych koło Kościana sprzedał swemu bratu Stanisławowi dziedzicowi w Kamieńcu wsie Kamieniec i Kowalewo za 1600 grzywien.

W 1466 Piotr pleban w Zielęcinie toczył proces z kmieciami w Kowalewie o dziesięcinę snopową, jaką biskup poznański Andrzej Łaskarz w latach 1414-1426 nadal kościołowi oraz plebanom w Zielęcinie. Poprosił o jej zasądzenie zgodnie z przywilejem nadania tej dziesięciny i zgłosił gotowość okazania tego dokumentu. Sędzia zawyrokował, że pleban ma przeprowadzić dowód ze świadków, że pobierał dziesięcinę snopową, a w przeciwnym przypadku kmiecie mają nadal płacić dziesięcinę ale nie w snopach tylko pieniężną.

W 1496 odnotowano sprawę sądową natury kryminalnej. Pracowici Marcin Rączka z Wielichowa oraz Stefan z Ujazdu i Błażej z Granówka oskarżeni zostali o to, że w poprzednim roku napadli na nocujących w stodole pracownika Prokopa we wsi Kowalewo kwestujących braci z klasztoru karmelitów w Poznaniu .

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Kowalewo należała do wsi mniejszych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Kowalewo należało do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowiło część majątku Ujazd, którego właścicielem był wówczas Nepomucen Żółtowski. Według spisu urzędowego z 1837 roku Kowalewo liczyło 97 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 13 dymów (domostw).

Pod koniec XIX wieku Kowalewo leżało nadal w pruskim powiecie kościańskim i liczyło 11 domostw i 113 mieszkańców wyznania katolickiego. Folwark Kowalewo należał wówczas nadal do majątku Ujazd W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie ujęto obiektów z Kowalewa.

Zobacz też inne miejscowości o nazwie Kowalewo.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kamieniec (gmina)