Kębłowo (wieś w powiecie wolsztyńskim)

thumb|Herb miasta Kębłowo z lat 1808–1883 Kębłowo (pol. hist. Kiebłowo, niem. Kiebel) – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Wolsztyn.

Nazwa Od średniowiecza nazwa miejscowości była zapisywana w różnych formach. Po raz pierwszy miejscowość odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1288 (według zachowanej wzmianki z 1431) gdzie zapisano ją pod nazwą „Kieblow”. W 1312 (według zachowanej kopii z XVII wieku, „Keblowo”, w 1319 „Kiblow”, 1320 wg kopii z XVII wieku „Kivelow, Kimblow, Kyblow”, 1327 wg kopii z XVII wieku „Keblow”, 1334 wg kopii z XVI wieku „Keblov”, 1383 kop. z XV wieku „Keplow”, 1393 „Kyeblow”, 1397 „Kieblowa”, 1405 „Keblouia”, 1414 „Keblowa”, 1418 „Keblof”, 1420 „Kyeblowo”, 1440 „Kemblow, Gyeblowo”, 1449 „Kieblowo”, 1451 „Kiewlow”, 1451 wg kopii z 1605 „Kiewłów”, 1474 „Kewil, Kiefel”, 1486 „Kyeplowo”, 1507 „Kyebloff”, 1530 „Cyeblowo”.

Po rozbiorach Polski w XIX wieku nosiła także zgermanizowaną nazwę (niemiecką KiebelGen-Wiki der Verein für Computergenealogie. Gwarowo miejscowość nazywana była także Kymbłewo, a potocznie także KębłówTeksty gwarowe zachodniej Wielkopolski, Zenon Sobierajski, Ossolineum 1985, s. 196, używanie nazwy Kymbłewo można spokojnie zauważyć w tekstach tam zawartych..

Miejscowości o nazwie Kębłowo w gminie Wolsztyn W gminie Wolsztyn istnieją dwie miejscowości podstawowe o nazwie Kębłowo, w tym 1 wieś i 1 osada leśna. Niniejszy artykuł dotyczy wsi Kębłowo, która posiada identyfikator SIMC 0916383. Osada leśna Kębłowo posiada identyfikator SIMC 0916420. Do 2018 r. w tej gminie istniała druga osada leśna o nazwie Kębłowo, która posiadała identyfikator SIMC 0916437.

Historia Wieś pierwotnie było związana z Wielkopolską. Istnieje od drugiej połowy XIII wieku i ma metrykę średniowieczną. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1288. Początkowo była własnością szlachecką w dobrach kębłowskich należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Kiebłowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a także Górków herbu Łodzia. Od 1327 notowana jako miasto prywatne należące do polskiej szlachty z rodu Kiełbowskich. W 1445 leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Od 1401 była siedzibą własnej parafii. W 1510 należała do dekanatu Grodzisk.

W latach 1327-1432 odnotowano wójtów miejscowości. W 1327 Stanisława, a w 1400 Siestrzeńca, W latach 1412–1413 Zofia (oryg. Zofka) wdowa po Urszuli (oryg. Orszulina) wójcie z Kębłowa z dziećmi toczyła proces przeciwko Bronce żonie Jana Rycerza mieszczanina kościańskiego, swej pasierbicy. Sąd nakazał Zofii zapłacić Bronce 9 grzywien. W latach 1418-1424 wójtem był Dziersław. W 1424 toczył on proces z Hamplem wówczas mieszczaninem kaliskim, a dawniej kościańskim. Został pozwany o pieniądze, jakie winien mu był Abraham Kiełbowskim z Kębłowa.

Źródła historyczne wymieniają także zwykłych mieszkańców miejscowości. Od pierwszej połowy XIV wieku w historycznych zapisach sądowych odnotowani zostali mieszczanie kłębowscy. W 1327 Geriz i Henusz, w 1405 Borek z braćmi Wojtkiem i Mikołajem, Janusz Lewicki oraz Świętosław Klemp. W latach 1420-1422 Kachna czyli Katarzyna Klempowa, żona Andrzeja mieszczanina kościańskiego toczyła proces z Dobrogostem i Abrahamem Kiebłowskimi o to, że nie pozwolili jej wywieźć z Kębłowa mis (łac. „sartagines”) oraz 4 kotłów. W 1405 odnotowani zostali starsi Stachnik, Staszek i Stanisław, a w 1420 Dziersław.

W 1458 w czasie wojny trzynastoletniej miasto Kębłowo miało dostarczyć 4 pieszych na wyprawę do Malborka na odsiecz polskiej załogi broniącej się w mieście w czasie oblężenia krzyżackiego w latach 1457-1460. W 1474 Jan II Szalony książę żagański z polecenia króla węgierskiego Macieja Korwina najechał Wielkopolskę, a jego wojska spaliły miasto Kębłowo. W czasie tego pożaru Jan uległ poparzeniu.

W 1482 biskup poznański Uriel Górka dał kapitule poznańskiej m.in. dziesięciny z przedmieść w Kębłowie, a w 1493 potwierdził je papież Aleksander VI. W 1510 Byrzyna zapłaciła dziesięcinę plebanowi kębłowskiemu. W 1564 do parafii kębłowskiej należały dziesięciny z 7,5 łana we Wroniawach, 11,5 łana w Widzimiu w wysokości po jednym wiardunku z łanu. W 1581 do parafii kębłowskiej należały Niałek, Widzim, Stradyń, Wroniawy i Solec. W latach 1603-1607 wspomniano kościół parafialny św. Bartłomieja w Kębłowie, a do parafii należały Kębłowo, Niałek Mały, Widzim, Wroniawy, Solec i Stradyń.

Procesy graniczne Majętności miasta Kębłowa należące do Kiełbowskich graniczyły z opactwem cystersów w Przemęcie. Z początku XV wieku zachowało się wiele opisów okolicy przy okazji wielu spraw o granice jakie odbywały się przed sądem ziemskim pomiędzy obiema stronami. Spory te zostały idokumentowane w historycznych zapisach procesowych w wyniku czego zachowały się opisy okolicy miejscowości. W 1419 Dobrogost Kiebłowski wraz z Więcoszką Niałecką mieli wybrać sędziów polubownych, aby rozgraniczyli Niałek z Kębłowem. W 1420 Dobrogost wraz z bratankami Niemierzą i Dobrogostem, dziedzicami kębłowskimi byli w sporze z Więcoszką Niałecką o rozgraniczenie majętności. W 1420 Więcoszka z Niałka przysięgała w tej sprawie, że granice pomiędzy Kębłowem a Niałkiem Małym są takie, jak objechał je Dobrogost Kiebłowski. W 1420 Abraham Kiebłowski zobowiązał się zachować granice pomiędzy Kębłowem a Niałkiem, jakie ustanowił Dobrogost Kiebłowski. W 1445 nastąpiło rozgraniczenie dóbr Kębłowo oraz Solec Abrahama Kiełbowskiego od wsi należących do opactwa cystersów w Przemęcie: Łupice, Stary Dwór, Ptowy (obecnie Kaszczor) oraz Mochy. Granica przebiegała od miejsca zwanego „Obrzyca” przez błota do kopca nad stawem obok „Księżego Brodu”, stąd do pala w stawie wbitego w środku jazu. Staw należał do klasztoru, a jaz do wsi Solec. Z tego miejsca granica biegła do rzeczki Kopaniec, a od niej do rzeki zwanej Stara Rzeka, na której na wyspie umieszczony był kopiec narożny dzielący Przemęt od Solca.

W 1449 miało miejsce rozgraniczenie Kębłowa i Solca, dóbr Abrahama Kiebłowskiego od Starego Dworu i Mochów należących do opata z Przemętu. Granica biegła od kopca narożnego za nieokreślonym obiektem zwanym „Dziemiona” znajdującym się pomiędzy Starym Dworem a miastem Kębłowo do kopca narożnego pomiędzy Solcem a Przemętem. W 1450 miał miejsce kolejny spór o rozgraniczenie miasta Kębłowo oraz wsi Solec Abrahama Kiebłowskiego od dóbr Stary Dwór, Mochy i Przemęt własności opata przemęckiego. Sąd nakazał Kiebłowskiemu wskazać 12 kopców, 13 pali i rowu granicznego jednak opat przemęcki zaprzeczył tej granicy.

W 1451 odnotowano role położone pod miastem Kębłowo, drogę z Kębłowa do Byrzyny (obecnie Berzyna), Tarnowa Struga, rola zwana „Piętowa Niwa”, role za młynem od strony jeziora Święte i jeziora Kotucz, rolę młynarza, drogę biegnącą ze Śląska, ogrody, bramę miejską oraz drogę biegnącą z Kębłowa do Stradynia. W 1485 odnotowano dwór przy kościele z wielkim ogrodem. W 1494 wspomniano kopiec narożny wyznaczający granicę dóbr pomiędzy Kębłowem, Mochami a Kolskiem leżącym w księstwie głogowskim. Stał on blisko skrzyżowania dróg, przy drodze wiodącej z Kębłowa do Kolska, w pobliżu bagna zwanego „Dzemowa”. W 1521 wspomniano kolejny kopiec narożny wyznaczający granicę dóbr pomiędzy Jaromierzem, Obrą i Kębłowem. W 1522 wspomniane zostało jezioro Orchowo leżące w lesie zwanym „Kiebłowski Bór”.

W 1527 wspomniany został jaz w dobrach kębłowskich leżący pomiędzy jeziorem Orchowskim i Wilcze a granicami Kębłowa i rzeki Obry. W 1527 Małgorzata Kiebłowska, wdowa po Mikołaju Potulickim z synami Andrzejem i Stanisławem, oraz opat z Obry rozgraniczyli miasto Kębłowo od Obry. Kopiec narożny zwany Marciszewskim leżał na Ostrowie Sołeckim i dzielił Kębłowo oraz wsie klasztorne oraz Jaromierz. Kolejne kopce ustawione były pomiędzy jeziorem Wilcze i tonią zwaną „Zassowski Zgon” znajdującą się na jeziorze Orchowo, a także nad „Zassowską Strugą” pomiędzy jazami Kiebłowskich a jazem klasztelańskim, nad ścieżką przez wzgórze Kotowe Góry, nad tonią na jeziorem Kotucz, czyli nad zgonem Kotucza, nad jeziorem Kotucz, które należało po połowie do Kębłowa i do klasztoru w Obrze na brzegu zwanym "Bronin" i "Zgonowa". Dalej granicę wyznaczało jezioro Rzytka, w którym poddani panów z Kębłowa mieli wolne prawo do rybołówstwo, a potem granica biegła do jeziora Martwica, a od niego przez winnicę do lasu zwanego "Laskowiec", w którym kopce narożne dzieliły Kębłowo, Obrę i Jaromierz.

Szkoła i edukacja Już w pierwszej połowie XV wieku w Kębłowie odnotowano szkołę. W 1429 przy okazji procesu sądowego wspomniano jej rektora Andrzeja, który toczył spór z rektorem szkoły z Kopanicy o to, że ten wysłał swych uczniów nocą do Kębłowa i porwali oni kleryka Pawła. Andrzej rektor z Kopanicy zeznał natomiast, że Paweł przebywa w Kopanicy z własnej woli . Mieszkańcy miejscowości studiowali też w Krakowie. W 1451 jako student krakowski odnotowany został Paweł syn Marcina z Kębłowa, który w 1456 uzyskał stopień bakałarza na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1397-1405 odnotowano Macieja syna Marcina z Kębłowa, notariusza publicznego. W 1432 Kiebłowskiego, który był ławnikiem w Sikorzynie.

Szpital kębłowski W połowie XV wieku na obrzeżach miasta powstał również pierwszy szpital. W 1449 biskup poznański Andrzej Bniński potwierdził ustanowienie prepozytury pod miastem Kębłowo oraz szpitala imienia św. Ducha, które ufundowane zostały przez Ottona Tracha z Prochów. Jej uposażenie stanowiło 5 grzywien czynszu z nie wymienionych imiennie dóbr. Prepozyt miał odprawiać nabożeństwa oraz sprawować opiekę nad starcami i chorymi. Prawo patronatu nad tą instytucją należało do rajców kębłowskich. Pierwszym prepozytem był Tomasz z Kębłowa. W 1449 Otto z Prochów nadał Tomaszowi prepozytowi św. Ducha pod Kębłowem 5 grzywien czynszu od sumy głównej 60 grzywien kupionej przezeń z zastrzeżeniem prawa wykupu na wsi Łęki Małe w powiecie kościańskim. W dokumencie odnotowano, że jeśliby dziedzice tej wsi chcieli wykupić ową sumę, mają złożyć 60 grzywien rajcom miasta Kębłowo, a ci nabędą inny czynsz. W 1449 prepozyt Tomasz toczył spór z dziedzicami z Prochów.

W 1451 Abraham Kiebłowski z żoną Katarzyną nadał szpitalowi św. Ducha pod Kębłowem czynsze z ról położonych pod miastem Kębłowo. W dokumencie zapisano okolice miejscowości. Należały do niej role położone po lewej stronie drogi biegnącej z miasta do Byrzyny aż do Tamowej Strugi, z wyjątkiem roli zwanej „Piętowa Niwa”, nadto z ról położonych za młynem z tej strony jeziora Święte i innego jeziora Kotucz, z wyjątkiem roli młynarza na krańcu grobli z prawej strony drogi wiodącej na Śląsk aż do Nojewej Góry. Jako uposażenie szpitala św. Ducha Abraham Kiełbowski nadał także czynsz po dwa grosze z dwóch ogrodów leżących za ogrodem plebana, po lewej stronie drogi wiodącej do Byrzyny (obecnie Berzyna) oraz po dwa grosze z dwóch ogrodów leżących za bramą miejską obok fosy po prawej stronie drogi biegnącej z Kębłowa do Stradynia. Poadto nadaje ogród niegdyś należący do mieszczanina zwanego Ogorzały, po lewej stronie drogi do Stradynia, z zastrzeżeniem 3 groszy czynszu dla kościoła św. Bartłomieja.

Gospodarka W początku XV wieku doszło do sporu zarządcy komór celnych z opactwem Cystersów w Obrze. W 1417 Dobrogost Kiebłowski toczył proces z opatem z Obry o to, że jego ludzie nie płacą cła w Kębłowie, za co Dobrogost zajął im 5 koni i kozę. W 1428 sąd orzekł, że kmieć Mikołaj „miał płacić cło w Kębłowie, tak jak inni ludzie”. W 1519 król polski Zygmunt I Stary skwitował Piotra Ocieskiego z Ocieszyna z ceł babimojskiego, międzyrzeckiego, zbąszyńskiego i kiebłowskiego za jeden rok. W 1519 król ten ustanowił Piotra Opalińskiego zarządcą komór celnych, m.in. w Kębłowie.