Kąkolewo (wieś w powiecie leszczyńskim)

Kąkolewo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Osieczna.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1391 gdzie odnotowano ją jako Kankolewo, 1394 Kankolewo, 1400 Konkolewo, 1405 Køcolewo, 1407 Cancolewo, 1424 Kąkolewo.

Od nazwy miejscowej wsi Kąkolewo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Kąkolewskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali również zgermanizowanej, niemieckiej nazwy "Kankel" utworzonej od zlatynizowanej, polskiej nazwy.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i była wsią rycerską, a później szlachecką własnością szlachty polskiej z rodu Kąkolewskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1467 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1426 była siedzibą własnej parafii, a od 1510 leżała w dekanacie kościańskim.

W latach 1391–1416 należała do dziedzica Hanlina oraz do Piotra Krakwicza Kąkolewskiego prawdopodobnie brata tego pierwszego. Później była własnością ich potomków z lokalnego szlacheckiego rodu wielkopolskiego Kąkolewskich. Wieś była przedmiotem sprzedaży, wymiany i dziedziczenia dzięki czemu ma bogatą dokumentację historyczną. Dokument sądowy z 1421 odnotował braci Janusza, Niklasa, Dziersława, Szczepana i Andrzeja Kąkolewskich z Kąkolewa, którzy toczyli spór z Januszem Sulewskim z Sulewa. W 1467 miejscowość leżała w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1426 była siedzibą własnej parafii, a w 1510 leżała w dekanacie Kościan.

Wieś odnotowały historyczne regesty podatkowe dzięki czemu można odtworzyć strukturę społeczno-majątkową we wsi w XVI wieku. W 1510 w Kąkolewie były trzy folwarki należące do czterech właścicieli: Bartłomieja, Andrzeja Większego, Andrzeja Mniejszego oraz Macieja. We wsi były 24 łany, w tym 19 łany osiadłe i 5 łanów opustoszałych, które nieraz uprawiali kmiecie. W miejscowości znajdowały się również wiatrak i karczma plebańska. W 1530 odnotowano pobór z różnych majątków znajdujących się we wsi. Z części Sapińskiego pobrano podatki od 6 łanów, wiatraka oraz karczmy, a z części Andrzeja od 4 łanów. W 1535 pobrany został zaległy pobór od opuszczonej karczmy. W 1563 miał miejsce pobór z części dziedziczki Kąkolewskiej od 10 łanów, wiatraka dorocznego, czterech komorników, karczmy dorocznej. Tego roku z części dziedzica Sapińskiego pobrano podatki od 8 łanów, dwóch wiatraków dziedzicznych, karczmy dorocznej, trzech rzemieślników, komornika, a także od wyszynku gorzałki. W 1566 pobór zapłacił Maciej Kąkolewski od 10 łanów, karczmy dorocznej, wiatraka dziedzicznego oraz od trzech zagrodników. W tym roku płatnikiem był także Stanisław Sapiński, który zapłacił od 8 łanów, dwóch wiatraków dziedzicznych, trzech rzemieślników, 4 zagrodników. W 1581 pobór zapłacił Maciej Kąkolewski od 11 łanów, trzech kwart roli, dwóch zagrodników z rolą, jednego wolnego zagrodnika, dwóch komorników, jednego rzemieślnika, owczarza wypasającego 15 owiec oraz dziedzicznego wiatraka. Stanisław Sapiński zapłacił wówczas pobór od 7,5 łana, 8 zagrodników, owczarza wypasającego 20 owiec, młyna korzecznego stojącego na rzece o jednym kole wodnym oraz od dwóch dziedzicznych wiatraków.

Zabory Polski thumb|Widok pałacu przed 1912 W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim w ramach Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Pod koniec XIX wieku należała do powiatu wschowskiego w Prusach i liczyła 55 domostw z 487 mieszkańcami.

Okres II RP W okresie powstania w wielkopolskiego, 10 stycznia 1919 we wsi rozegrała się pomyślna dla powstańców bitwa. Stacjonował tutaj też sztab frontu południowego. 2 lipca 1919 Niemcy złamali rozejm, a w potyczce polegli żołnierze 6 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

Kąkolewo było pierwszą polską miejscowością, którą odwiedził 20 kwietnia 1919 roku gen. Józefa Haller z Błękitną Armią. Pierwsze oddziały przyjechały w nocy z 17 na 18 kwietnia 1919 roku, a do czerwca przez stacje Kąkolewo przejechały 383 pociągi z około 70 tysiącami żołnierzy oraz sprzętem wojskowymhttps://www.osieczna.pl/asp/pliki/download/styczen2019.8.pdf. mały|Pomnik gen. Hallera w Kąkolewie 11 października 2023 roku za pośrednictwem Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego oraz wsparciu finansowym KPRM odsłonięto pomnik upamiętniający gen. Hallera.

Okres PRL W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kąkolewo, po jej zniesieniu w gromadzie Osieczna. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego. W 2011 w Kąkolewie mieszkało 2541 osób.

Drobny przemysł reprezentował zakład remontowy kombajnów zbożowych i największa w ówczesnym woj. leszczyńskim mieszalnia pasz.

Urodzeni w miejscowości Miejsce urodzenia Augusta Wilkońskiego.

Instytucje oświatowe Przedszkole w Kąkolewie (ul. Krzywińska 14) Zespół Szkół im. Powstańców Wielkopolskich: Szkoła Podstawowa i Gimnazjum w Kąkolewie (ul. Krzywińska 14)

Zabytki kościół pw. Wszystkich Świętych z 1501, przebudowany w 1740 w stylu barokowym (Szalewski podaje 1797) pałac rodu Mielżyńskich, zbudowany w połowie XIX wieku w stylu klasycyzmuKatalog zabytków, Pałac z XIX w.. mały|Kościół w Kąkolewie pw. Wszystkich Świętychkamienna figura Świętego Jana Nepomucena z I poł. XIX w.

Ludzie związani z Kąkolewem

Zobacz też Kąkolewo (stacja kolejowa)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kąkolewo (wieś w powiecie leszczyńskim)