Jerzy Liban (ur. 1464 w Legnicy, zm. po 1546 w Krakowie) – renesansowy humanista, kompozytor, teoretyk muzyki, pedagog i filolog. Posługiwał się łaciną, greką i hebrajskim. Wykładał w Akademii Krakowskiej (dziś Uniwersytet Jagielloński) oraz uczył w szkole parafialnej przy Kościele Mariackim w Krakowie.
Życiorys Początkowo nauki pobierał w rodzinnej Legnicy, w szkole kolegiackiej przy kościele św.św. Piotra i Pawła. Od 1494 r. studiował w Akademii Krakowskiej, a następnie prawdopodobnie w Kolonii. W 1501 r. powrócił do Krakowa i całe życie związał z tym miastem. W akademii zdobył tytuł bakalaureata (1502) i dyplom magistra sztuk (1511). Wykładał w Akademii Krakowskiej oraz, w latach 1506-1528, działał w szkole parafialnej przy Kościele Mariackim w Krakowie, gdzie był kantorem, pedagogiem i rektorem. Uczył tam greki, muzyki, i zasad prozodii łacińskiej (badania akcentu, iloczasu, intonacji) dla potrzeb recytacji tekstów liturgicznych.
Dorobek Jako wykładowca Akademii Krakowskiej (w roku 1520 i w latach 1528–1535) propagował kulturę antyczną, przekładał m.in. Arystotelesa, wydawał antologie pism ojców Kościoła i poematy łacińskie. Jerzemu Libanowi przypisuje się 16 prac, z których część opublikowano w Krakowie w latach 1522-1545. W tych pracach Liban wszechstronnie omawiał zagadnienia z zakresu filologii, filozofii, historii, medycyny, prawa, teologii i muzyki.
Dwa pisma Jerzy Liban poświęcił wyłącznie muzyce. Pierwsze – De accéntrum ecclesiasticórum exquísita ratióne (Wybrana metoda stosowania akcentów kościelnych) – dedykował Piotrowi Gamratowi, biskupowi krakowskiemu (ukazało się bez daty druku ok. 1539 r.). To obszerne kompendium poświęcone problematyce wykonawczej recytacji tekstów liturgicznych (nauka o akcencie). Zawiera ono również czterogłosowy utwór (skomponowany prawdopodobnie ok. 1501 r.) – Ortus de Polonia, będący opracowaniem antyfony do św. Stanisława, patrona Polski.
Drugi traktat muzyczny – De músicae láudibus orátio (Mowa pochwalna o muzyce) – wydano w 1540 r. w drukarni krakowskiej pod opieką Jana Halicza. Zawierał m.in. podstawowe zagadnienia teorii muzyki, słowniczek nazw greckich z zakresu muzyki, obszerną część poświęcona roli wychowawczej i etycznej muzyki, a także przykłady muzyczne: osiem czterogłosowych opracowań Magnificat i jedno czterogłosowe opracowanie psalmu In exitu Israel de Aegypto. Te dwa starodruki są dzisiaj jedynym źródłem wiedzy o twórczości muzycznej Libana.
Prawdopodobnie uczniem Jerzego Libana był Sebastian Herburt – kompozytor i teoretyk sztuki muzycznej.
Polak czy Niemiec? Kim był Jerzy Liban? Elżbieta Witkowska-Zaremba podaje, że miał niemiecką narodowość – pochodził prawdopodobnie z niemieckiej rodziny Weihrauch (co oznacza kadzidło, w przełożeniu na grekę libanos). Encyklopedia muzyki i Jan Węcowski określają go natomiast jako polskiego humanistę i teoretyka muzyki: Jerzy Liban, chociaż niemieckiego pochodzenia, pracą i życiem związał się z Polską. Czuł się Polakiem. O Polsce pisał patria nostra, a język polski nazywał mową ojców (sermo patrium nostrum id est Polonus).
Upamiętnienia Lutnia imienia Jerzego Libana z Legnicy stanowi główną nagrodę Legnica Cantat, jednego z najstarszych konkursów chóralnych w Polsce. Imieniem Libana nazwano też ulicę w centrum Legnicy.
Zachowane kompozycje Ortus de Polonia Oratio pro Rege Sigismundo (ok. 1539) Lectio de Rege Sigismundo osiem Magnificatów Psalm 113 „In exitu”
Prace z teorii muzyki De philosophiae laudibus oratio (De musica) – 1537 De accentuum ecclesiasticorum exquisita ratione – 1539 De musicae laudibus oratio – 1540
Przypisy
Bibliografia
Program Legnica Cantat 50., cykliczne wydawnictwo poprzedzające festiwal. Honorata Rajca (red.), Legnica: Legnickie Centrum Kultury, 2019.
Linki zewnętrzne Płyta z dziełami wszystkimi Jerzego Libana z Legnicy - pierwsze i jedyne nagranie (spis utworów pod linkiem Informacje u dołu po prawej); omówienie płyty na www.culture.pl Artykuł o kompozytorze na stronie www.polmic.pl Jerzy Liban Ortus de Polonia (wykonanie Warsaw Philharmonic Choir) Koncert Liban robi hałas w ramach Legnica Cantat 44. (2013 r.) Utwory Jerzego Libana w wykonaniu L.U.C oraz Mika Urbaniak w towarzystwie zespołu wokalnego OCTAVA Ensemble Dzieła Jerzego Libana w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie urodzeni w Legnicy Kategoria:Ludzie związani z Legnicą (Królestwo Czech) Kategoria:Muzycy związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy kompozytorzy renesansowi Kategoria:Polscy kompozytorzy XVI wieku Kategoria:Polscy teoretycy muzyki Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Krakowskiej Kategoria:Urodzeni w 1464 Kategoria:Zmarli w XVI wieku