Kontaminacja ( – „zetknięcie” albo „splamienie”) – zjawisko słowotwórcze oznaczające połączenie (zmieszanie) dwóch (lub więcej) słów albo wyrażeń, zwykle zbliżonych semantycznie lub leksykalnie.
Można wyróżnić cztery rodzaje kontaminacji: frazeologiczne morfologiczne (np. przekonywujący zamiast normatywnego „przekonujący” lub „przekonywający”) leksykalne (zbitka wyrazów mających wspólne elementy znaczeniowe; np. przymiotnik pstrokaty zbudowany z cząstek przymiotników pstry i srokaty) składniowe (np. w szeregu wypadkach zamiast „w szeregu wypadków” lub „w wielu wypadkach”).
Do krytykowanych kontaminacji frazeologicznych należą m.in.:
w każdym bądź razie (zbicie w jedno powiedzenie zwrotów „w każdym razie” i „bądź co bądź”) na wskutek (złączenie w jeden zwrot wyrażeń przyimkowych „na skutek” i „wskutek”) dzięki bardzo (zamiana słów pomiędzy „dziękuję bardzo” i „wielkie dzięki”) zawieszenie ognia (zamiana słów w kolokacjach „zawieszenie broni” i „wstrzymanie ognia”) pełnić rolę (przeniesienie czasownika z frazeologizmu „pełnić funkcję” do „grać/odgrywać rolę”) wywrzeć piętno (przeniesienie czasownika z frazeologizmu „wywrzeć nacisk” do „odcisnąć piętno”) przykładać do czegoś wagę (przeniesienie czasownika z idiomu „przykładać do czegoś miarę” do „przywiązywać do czegoś wagę”).
Z perspektywy normatywnego podejścia do języka kontaminacje są przeważnie oceniane negatywnie. Nieliczne konstrukcje skontaminowane (np. pełnić rolę zamiast pełnić funkcję) uzyskują akceptację na poziomie normy językowej.
Zobacz też hybryda (językoznawstwo) zbitka wyrazowa
Przypisy
Kategoria:Językoznawstwo historyczno-porównawcze Kategoria:Kultura języka Kategoria:Semantyka