Białężyn (pol. hist. Białężyno) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Murowana Goślina.

Położenie Wieś położona ok. 8 km na północny zachód od Murowanej Gośliny. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 187.

Historia Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1418 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Byalanszino”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Byalanzyno”, 1443 „Byalanczino”, 1461 „Bialezino”, 1508 „Byalaszyno”, 1510 „Byalazino”, 1513 „Bilanczino”, 1514 „Byalązyno”, 1580 „Bialęzino”.

Miejscowość historycznie związana jest z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Początkowo była własnością kościelną własnością biskupstwa poznańskiego, a później szlachecką należącą do lokalnej, wielkopolskiej szlachty z rodu Głażewskich, a później do Iłowieckich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1404 była siedzibą własnej parafii, a w 1510 należała do dekanatu Oborniki.

W 1508 biskup poznański Jan Lubrański odstąpił szlachcicowi Andrzejowi Głażewskiemu wieś Białężyn, z dopłatą 70 florenów węgierskich, w zamian za wsie Głażewo i Durmowo. W latach 1508-1509 król polski Zygmunt I Stary potwierdził tę zamianę i przeniósł Białężyn z prawa kościelnego na ziemskie. W 1514 kmieci z Trojanowa wsi kapituły poznańskiej zmuszano do pracy w Białężynie, chociaż nigdy dotąd tam nie pracowali.

W 1516 odnotowano, że Białężyn graniczył ze Starczynowem. W 1531 wieś graniczyła z Trojanowem, a kopce na granicy Białężyna z Mściszewem i Starczynowem (obecnie to Starczanowo) wymagały odnowienia. W 1573 koło wsi Białężyn odnotowano rzekę zwaną „Zieleń”, a także role białężyńskie: Pięciorki (oryg. „Piecziorki”), Ośmiorki (oryg. „oszmiorki”), Pręty i Prątki leżące koło rzeki Zieleń, Krocica Pigwińska (oryg. „kroczicza pygwinska”), płosa Szatki, zarośla od strony wsi Starczynowo zwane Sześciorki (oryg. „Szescziorki”) oraz miejsce zwane Mokicia (oryg. „Mokiczia”) koło rzeki zwanej Zieleń.

W 1427 odnotowany został Jan, sołtys białężyński, który był w sporze sądowym z plebanem z Rożnowa. W 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) odnotowano dziesięcinę wiardunkową z 12 łanów w Białężynie znajdującej się w uposażeniu prebendy kapituły poznańskiej „Krzesiny”. W 1434 legat kanonii poznańskiej przeznaczył 3 grzywny na nowy dzwon dla kościoła parafialnego w Białęzynie. W 1434 i 1472 do uposażenia parafialnego w Białężynie należały tamtejsze rola i las oraz dziesięciny snopowe: w 1456 z Mieszewa (obecnie Nieszawa, w 1484 z Pacholewa i w 1547 opłata zwana meszne z sołectwa w Starczynowie. W 1481 Bartosz dziedzic w Jurkowie, zapisał tamże na oprawie swojej żonie Barbarze, za jej zgodą, Mikołajowi plebanowi w Białężynie, 5 grzywien czynszu rocznego za sprzedane mu z prawa odkupu 90 złotych węgierskich. W 1510 odnotowano dziesięcinę wiardunkową z 6 łanów w Białężynie dla prebendy kapituły poznańskiej „Krzesiny”. W 1513 Andrzej Głażewski w procesie o zniesławienie go przez Pawła plebana w Białężynie, zarzutem zabrania legatu kościelnego, stawił na swojego świadka, pracownika Piotra sołtysa bliałężyńskiego. W 1514 pleban ten został ukarany miesiącem więzienia za utrzymywanie konkubiny. W 1580 parafii w Białężynie podlegały wsie: Białężyn, Starczynowo, Pacholewo i Mieszewo.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1423 odnotowano 12 łanów we wsi. W 1508 miał miejsce pobór z 7 półłanków, a w 1510 pobrano podatki z 6 półłanków. W 1510 odnotowano, że w Białężynie było tylko 6 łanów osiadłych z powodu spustoszenia wsi przez Andrzeja Głażewskiego. W 1563 miał miejsce pobór z części Jakuba Iłowieckiego z 2,5 łana oraz z karczmy, a z części Cypriana Iłowieckiego pobrano od dwóch łanów. W 1580 miał miejsce pobór podatków z części Jana Iłowieckiego z 2 łanów, od dwóch zagrodników, z części Cypriana od jednego łana oraz od jednego zagrodnika.

Wieś szlachecka Bialęzino położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 3..

Białężyn był niegdyś własnością Kaczkowskich, potem Mycielskich, a następnie Kierskich. Wieś posiada kościół św. Tymoteusza, który powstał w 1725 r. z rozebranego kościoła w Słomowie oraz cmentarz. Mieszkańcy Białężyna brali czynny udział w powstaniu wielkopolskim. W okresie międzywojennym wieś należała do powiatu obornickiegoSpis gmin miejskich i wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej, Samorządowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1934 i miała mieszaną ludność: główną część wsi zamieszkiwali Polacy, a przysiółek Białężynek Niemcy.

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Białężyn, po jej zniesieniu w gromadzie Murowana Goślina. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Obiekty Wieś jest wydłużoną „wieloulicówką” zabudowaną domami jedno- i wielorodzinnymi. Jako miejscowość słynie z sadów, których owoce zyskały sobie odbiorców w kraju i zagranicą. Wieś posiada szkołę podstawową i dwa boiska, w tym jedno ze sztuczna nawierzchnią i oświetleniem, a także jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej.

Cmentarz Na miejscowym cmentarzu groby m.in.: Stefana Degi, który zginął 15 grudnia 1944 pod Lesznem koło Warszawy, zamordowany przez hitlerowców, Władysława Adamskiego - ochotnika z Armii gen. Hallera, zmarły 3 marca 1920, Józefa Skowrońskiego, powstańca wielkopolskiego poległego 13 grudnia 1919, Józefa Łukowskiego i Stanisława Kołacza, zamordowanych przez hitlerowców 7 listopada 1939napisy in situ.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)