Mieczysław Franciszek Rakowski (ur. 1 grudnia 1926 w Kowalewku-Folwarku, zm. 8 listopada 2008 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny, historyk i dziennikarz.
Podczas II wojny światowej pracował jako robotnik w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Poznaniu. Po wojnie odbył kurs w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych Wojska Polskiego w Łodzi oraz związał się z Ludowym Wojskiem Polskim. Od grudnia 1946 roku należał do Polskiej Partii Robotniczej, następnie od 1948 do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
W 1957 roku trafił do redakcji tygodnika „Polityka”. Na jej łamach zaczął podpisywać się jako Mieczysław F. Rakowski. Pod koniec 1957 roku został redaktorem naczelnym „Polityki”, stanowisko to piastował do 1982 roku.
Pełnił stanowiska wiceprezesa Rady Ministrów w rządzie Wojciecha Jaruzelskiego (1981–1985), prezesa Rady Ministrów w latach 1988–1989, posła na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji oraz ostatniego I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (1989–1990). Za jego premierostwa odbyły się rozmowy przy Okrągłym Stole.
Od 1990 roku należał do Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie od 1999 do Sojuszu Lewicy Demokratycznej. W 1990 roku założył miesięcznik „Dziś. Przegląd Społeczny”. W latach 1998–2005 wydał Dzienniki polityczne, będące zapisem jego wspomnień z dzienników prowadzonych w latach 1958–1998.
Życiorys Młodość mały|upright|lewo|M.F. Rakowski jako młody żołnierz (1945) Urodził się 1 grudnia 1926 roku w osadzie Kowalewko-Folwark, położonej na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. W swoich późniejszych wspomnieniach podkreślał, że jego rodzina ma pochodzenie wielkopolskie. Jego rodzicami byli Franciszek Rakowski i Maria z domu Mazurkiewicz. Franciszek Rakowski podczas I wojny światowej był żołnierzem armii niemieckiej, brał udział w bitwie pod Verdun w 1916 roku, po wojnie kupił gospodarstwo (o powierzchni niecałych 20 hektarów) pozostawione przez Niemców. Starszą siostrą Mieczysława Rakowskiego była Barbara, urodzona pod koniec listopada 1923 roku.
Mieczysław Rakowski wspominał, że uczył się w szkole podstawowej w Paulinie, gdzie do wybuchu II wojny światowej ukończył cztery klasy. Rodzina Rakowskich mieszkała 40 km od granicy polsko-niemieckiej. Krótko po wybuchu wojny rodzina podjęła próby ucieczki. 10 września wóz Rakowskich został zatrzymany przez Wehrmacht. Maria Rakowska z dziećmi wróciła do Kowalewka, Franciszek Rakowski zaś chwilowo ukrył się w okolicach Ostrowca Świętokrzyskiego. Ze względu na to, że majątek Rakowskich przejęli Niemcy, rodzina zatrzymała się na pobliskiej plebanii. Na początku października 1939 roku Franciszek Rakowski wrócił do Kowalewka, 16 października został zamordowany. Zdaniem Mieczysława Rakowskiego, jego ojciec został skazany na śmierć za krytykowanie Adolfa Hitlera latem 1939 roku.
W 1940 roku Maria Rakowska wraz z Mieczysławem przeprowadzili się do Poznania, siostra Barbara zamieszkała u krewnych w okolicach Wągrowca. Podczas wojny Maria Rakowska pracowała w stołówce poznańskiej zajezdni tramwajowej. Po ukończeniu czternastego roku życia Mieczysław Rakowski podjął pracę jako goniec w sklepie spożywczym przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu, później pracował w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Poznaniu. W okresie okupacji niemieckiej nie chodził do żadnej szkoły. Prawdopodobnie podczas pobytu w Poznaniu zainteresował się ideologią komunistyczną. Zdaniem historyka Michała Przeperskiego Rakowski dostrzegał w Związku Radzieckim wyzwoliciela spod okupacji niemieckiej. 23 kwietnia 1945 roku Rakowski został żołnierzem ludowego Wojska Polskiego. 7 maja 1945 roku rozpoczął kurs oficerski w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych Wojska Polskiego w Łodzi. Kurs (zakończony przyznaniem stopnia chorążego) ukończył 6 września tego samego roku. We wrześniu 1945 roku objął stanowisko zastępcy dowódcy kompanii ckm do spraw polityczno-wychowawczych w 56. Pułku Piechoty w Krakowie. Na skutek reorganizacji na początku listopada 1945 roku został zastępcą dowódcy plutonu. Jako oficer polityczno-wychowawczy odpowiadał m.in. za prowadzenie rozmów na tematy wyznaczone przez Główny Zarząd Polityczno-Wychowawczy. Podczas jednej z takich rozmów przedstawiał Niemców jako sprawców zbrodni katyńskiej.
W połowie 1946 roku Mieczysław Rakowski został zatrudniony w redakcji krakowskiego tygodnika „Młoda Rzeczpospolita”, gdzie objął stanowisko współpracownika, a 28 listopada 1946 roku stanowisko referenta propagandy w Wojewódzkim Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Krakowie, gdzie zajmował się edukowaniem nastoletnich chłopców pochodzenia robotniczego i chłopskiego. W lipcu 1948 roku awansował na stopień podporucznika. W 1951 roku został przeniesiony do rezerwy w stopniu kapitana.
Rakowski w latach późniejszych opowiadał, że tuż po zakończeniu wojny walczył z podziemiem antykomunistycznym, ale jego relacje nie mają potwierdzenia w zachowanych źródłach. We wspomnieniach głosił również, że małą maturę zdał w Liceum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie.
W 1949 roku ukończył kurs dziennikarzy KC PZPR. Studiował następnie w Instytucie Nauk Społecznych w Warszawie (studia ukończył w 1955). W 1956 roku doktoryzował się tam z nauk historycznych pod kierunkiem Bronisława Krauzego.
Działalność polityczna w Polsce Ludowej Lata 1946–1956 W grudniu 1946 roku Mieczysław Rakowski wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej (w 1948 połączonej z Polską Partią Socjalistyczną w Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą), a 15 lipca 1949 roku został pracownikiem Komitetu Centralnego PZPR. Na przełomie lat 40. i 50. nawiązał kontakt z Marianem Turskim. W latach 1950–1952 odpowiadał za kontrolę prasy terenowej.
W 1951 roku przystąpił do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, w latach 1958–1961 pełnił stanowisko prezesa zarządu głównego. Na skutek decyzji Władysława Gomułki 18 kwietnia 1961 został odsunięty ze stanowiska. Jego miejsce zajął Henryk Korotyński.
12 września 1952 został przyjęty do Instytutu Kształcenia Kadr Naukowych przy KC PZPR, gdzie studiował historię powszechną pod kierunkiem prof. Bronisława Krauzego. Był zaliczany do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w połowie lat pięćdziesiątych.
1957–1970 mały|upright|Mieczysław Rakowski w latach 60. W styczniu 1957 roku został skierowany do redakcji „Polityki”. Objął tam funkcję szefa jednoosobowego działu zagranicznego, później zastępcy redaktora naczelnego. Pierwszy numer „Polityki” ukazał się 27 lutego 1957. Na łamach „Polityki” Rakowski po raz pierwszy zaczął podpisywać się jako Mieczysław F. Rakowski. Jak tłumaczył dziennikarz, chciał w ten sposób odróżnić się od swojego imiennika, ekonomisty. Pod koniec 1957 roku Rakowski przejął po Stefanie Żółkiewskim stanowisko redaktora naczelnego „Polityki”.
Po objęciu stanowiska redaktora naczelnego, Rakowski namówił Mariana Turskiego do przejścia ze „Sztandaru Młodych” do „Polityki”. Wraz z Turskim do redakcji „Polityki” dołączyli m.in. Dariusz Fikus, Daniel Passent i Andrzej Krzysztof Wróblewski. Na początku lat 60. do „Polityki” dołączyli m.in Jerzy Urban (piszący wcześniej dla „Po prostu”) i Jerzy Andrzejewski. Na skutek krytyki polityki władz komunistycznych, pod koniec 1960 roku Rakowski przez kilka tygodni nie pełnił stanowiska naczelnego „Polityki”. Na skutek decyzji Władysława Gomułki Rakowski został przywrócony na stanowisko redaktora naczelnego. Dzięki wydarzeniom z końca 1960 roku Rakowski przestał być postrzegany jako przedstawiciel aparatu państwowego, który odpowiadał za kontrolę tygodnikiem.
W 1962 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie 9 września spotkał się z prezydentem Johnen Fitzgeraldem Kennedym. W latach 60. nawiązał kontakty z korespondentami mediów zagranicznych w Polsce oraz dziennikarzami zachodnimi. Relacje te były krytykowane przez władze komunistyczne w Polsce. Utrzymywał kontakty z przedstawicielami władz Republiki Federalnej Niemiec, jednocześnie popierając (zgodnie ze stanowiskiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej) pociągnięcia do odpowiedzialności niemieckich zbrodniarzy nazistowskich oraz uznania przez Bonn granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.
Na przełomie 1962 i 1963 roku Rakowski skonfliktował się z partyzantami Mieczysława Moczara. Przyczyną konfliktu było opublikowanie na łamach „Polityki” krytyki książki Siedem polskich grzechów głównych płk. Zbigniewa Załuskiego. Przed wybuchem konfliktu Rakowski bezskutecznie był namawiany przez Artura Bodnara do pojęcia współpracy z frakcją Moczara. W drugiej połowie 1963 roku, chcąc poprawić relacje z ludowym Wojskiem Polskim, ograniczył publikowanie artykułów atakujących wojsko, w pozytywnym świetle przedstawił płk. Załuskiego oraz przeprowadził wywiad z przewodniczącym Rady Państwa Marianem Spychalskim. W nr 5 „Polityki” z 1965 roku ukazał się wywiad z Mieczysławem Moczarem, który miesiąc wcześniej objął stanowisko szefa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
W pierwszej połowie lat 60. Rakowskiego i „Politykę” krytykował I sekretarz wojewódzkiego PZPR w Katowicach Edward Gierek, który negatywnie odnosił się do krytyki polityki władz śląskich na łamach tygodnika. W rozmowie z dziennikarzem Zbigniewem Sołubą Gierek oskarżył redakcję o częste zmiany swojego stanowiska wobec spraw politycznych oraz źle odnosił się do porównywania Śląska do Katangi. Poprawa kontaktów między Rakowskim a Gierkiem nastąpiła w 1967 roku. Symbolem nawiązania współpracy stała się publikacja artykułu Edwarda Gierka w 44 numerze „Polityki” z 1967 roku, przygotowanego z okazji 50. rocznicy rewolucji październikowej. Dobre relacje między Rakowskim a Gierkiem zakończyły się w marcu 1968 roku. W 1967 roku nieudaną próbę współpracy z Rakowskim chciał podjąć Franciszek Szlachcic. Do współpracy nie doszło po tym, jak Rakowski odmówił zwolnienia z redakcji „Polityki” Tadeusza Drewnowskiego i Mariana Turskiego. Tuż przed Marcem 1968 Rakowski był krytykowany przez środowisko dziennikarskie za zatrudnianie Daniela Passenta i Henryka Zdanowskiego, którzy mieli pochodzenie żydowskie. Zdecydowana większość redakcji „Polityki” negatywnie odnosiła się do ówczesnej kampanii antysemickiej. Nieudanej próby włączenia tygodnia do nagonki antysemickiej podjął się Zbigniew Sołuba, który 11 marca próbował przekonać kolegium redakcyjne do publikacji artykułu Antoniego Słonimskiego O drażliwości Żydów z 1924 roku, będącego paszkwilem na ortodoksyjnych Żydów. Na skutek interwencji Rakowskiego u Zenona Kliszki nie doszło do publikacji artykułu. 5 kwietnia 1968 odbyła się narada z redaktorami naczelnymi najważniejszych pism w Polsce. W naradzie uczestniczył również Władysław Gomułka, który krytycznie odniósł się do artykułu Rakowskiego Ludzie i socjalizm z ostatniego marcowego numeru „Polityki”, w której Rakowski dystansował się do ataków na ludność pochodzenia żydowskiego i inteligencję. W atakach na „Politykę” uczestniczył również Mieczysław Moczar. Po naradzie z 5 kwietnia Rakowski wysłał do Gomułki list, w którym ocenił działania PZPR wobec wydarzeń marcowych za uzasadnione oraz skarżył się na ataki kierowane w jego stronę. Jednym z symboli zdystansowania się redakcji „Polityki” wobec antysemickiej i antyinteligenckiej nagonki z 1968 roku stał się nieopublikowany tekst Dariusza Fikusa Kur wie lepiej, będący ironicznym komentarzem wobec publikacji Tadeusza Kura.
W dzienniku z 1968 roku wyrażał swoje wątpliwości wobec ruchu komunistycznego. Po interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji odnotował, że popełnił kiedyś omyłkę i to taką, która teraz zawyżyła na całym jego życiu. Rozczarowanie komunizmem nie przyczyniło się do zmian w życiu zawodowym. Powściągliwie komentował wydarzenia na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku. Nie wierzył, że dojdzie do zmian we władzach PZPR. Po wybraniu Edwarda Gierka na stanowisko I sekretarza PZPR Rakowski odnotował, że zmiana władza nie spotkała się z aprobatą podobną do tej, która miała miejsce w 1956 roku po wyborze Gomułki na I sekretarza.