Rudniki – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Opalenica.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Została odnotowana w łacińskojęzycznym dokumencie z 1388 pod staropolską nazwą „Rudniky”, 1390 „Rudniki”, 1392 błędnie „Rudno”, 1394 „Rudnik”, 1399 „Rudnicze”, 1434 „Rudnyky”, 1445 „Rudnyki”, 1481 „Ruthniki, Ruthnyky” .
Od dawnej nazwy wsi Rudniki pochodzi polskie odmiejscowe nazwisko szlacheckie Rudzkich zwanych także Rudnickimi, które notowane jest od średniowiecza, pierwszy raz w 1388.
Historia Początkowo wieś leżała w dobrach opalenickich i należała do lokalnej szlachty polskiej z rodu Rudnickich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Mościców, Będlewskich, Opalińskich herbu Łodzia. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowana w parafii Michorzewo Mokre.
Pierwsze informacje o wsi pochodzą z archiwalnych zapisów sądowych z przełomu XIV i XV wieku. W latach 1388-1403 odnotowany został Przybysław (Przybek) Rudnicki z Rudnik, który był wójtem w Buku w latach 1391, 1393, 1397, 1403 oraz posiadaczem zastawnym części Niegolewa i Niegolewa Małego. W 1388 Przybysław wygrał on proces sądowy z Marcinem krawcem z Poznania o 16 grzywien. W latach 1388-1403 toczył procesy z dziedzicami Niegolewa o części w Niegolewie i Niegolewie Małym. W 1391 toczył spór z Arnoldem z Wałdowa w powiecie nakielskim o Chraplewo. Arnold dowodził, że dokument posiadany przez Przybysław Rudnickiego nie dotyczy tej wsi oraz, że nie może on do niej rościć żadnych pretensji. W 1394 Przybysław w sporze z Bietką o część Niegolewa miał stawić przed sądem swego teścia zwanego Czartem. W latach 1397-1398 Przybysław Rudnicki toczył procesy: w 1397 z Wyszechem Kotwiczem z Żegrowa, w 1398 ze starostą Babimostu Tyczem Barem z Opalenicy, oraz z Wawrzyńcem Łódzkim z Będlewa. W 1398 odnotowano, że Przybysław i inni mają wykupić od Żydów długi Wawrzyńca Łódzkiego, a jeśli tego nie uczynią, mają dać Wawrzyńcowi swe dziedziny. W 1402 Przybysław Rudnicki zapłacił za Andrzeja Soczewkę z Niegolewa karę w kwocie 17 grzywien za zranienie (łac. „pro percussione”) Łękomira z Niegolewa. W 1402 Przybysława z Rudnik odnotowano jako świadka. W 1389 odnotowano Pawła Rudnickiego syna wójta Przybysława Rudnickiego.
W 1391 odnotowano spór sądowy Staszka Rudnickiego z kmieciem z Jastroiwa o imieniu Wojciech. W latach 1393-1395, 1399-1412 notowany był Piotr (Piotrek, Pietrasz) Rudnicki z Rudnik prawdopodobnie brat Przybysława Rudnickiego. W 1393 Piotr Rudzki (oryg. „Ruczszki”) toczył spór z Bietką z Niegolewa. W 1395 Piotr Rudzki (oryg. „Ruczky”) był w sporze z Mikołajem Piętką o 50 grzywien. W 1399 toczył on spór z Mikołajem Kozłowskim. W latach 1401-1405 był także notowany jako świadek. W 1404 miał go przedstawić Jost Jodok z Wojnowic jako arbitra w swym sporze z Łękomirem z Niegolewa. W 1410 w imieniu swoich bratanków synów Przybysława wystąpił w sporze z Hinczką Szkapą z Ujazdu i Wawrzyńcem Kozłowskim dowodząc, że Przybysław z Rudnik nie wziął innego listu oraz rękojmi za 97 grzywien i za 10 grzywien. W 1411 Piotr Rudnicki uwolnił Barbarę żonę wojewody poznaskiego Sędziwoja z Ostroroga od spłaty długów zmarłego Jodoka z Wojnowic. W 1412 odnotowana został Hanka żona Pietrasza Rudnickiego, która zawarła ugodę ze wspomnianą Barbarą. Hanka zrezygnowała na rzecz Barbary z wszystkich swych dóbr w Wielkopolsce, do których miała prawa po śmierci Josta z Wojnowic, a w zamian Sędziwój w imieniu Barbary zobowiązał się dać w wyznaczonym terminie Piotrkowi mężowi Hanki 100 grzywien bez czynszu, stóg siana, 10 łokci sukna oraz dwie krowy. W 1412 Piotr Rudzki był w sporze ze swoim bratankiem Mikołajem synem Przybysława.
W 1411 sąd wwiązał Wyszotę z Kórnika oraz Mikołaja Będlewskiego w dobra Mościca ze Stęszewa, który wówczas m. in. był właścicielem we wsi Rudniki. W 1435 syn Mościca Przedpełk Mościc dziedzic w Koźminie Wielkim w powiecie pyzdrskim oraz w Stęszewie i Opalenicy sprzedał Janowi i Wojciechowi braciom z Sokołowa w powiecie kościańskim (obecnie to Sokołowice) dziedzinę Rudniki z wyjątkiem lasu z zastrzeżeniem prawa wykupu za 220 grzywien. W 1435 sprzedał je Dobrogostowi z Szamotuł, który był prawdopodobnie jego szwagrem. W latach 1435-1445 właścicielami we wsi byli Jan i Wojciech Sokołowscy z Sokołowa. W 1445 Jan Sokołowski sprzedał Przedpełkowi Srockiemu z Łęk Średnich wieś Rudniki z zastrzeżeniem prawa wykupu za 250 grzywien. Sokołowski kupił tę wieś uprzednio w 1435 na tych samych warunkach od Przedpełka syna Mościca z Koźmina Wielkiego.
W 1445 Wojsław i Andrzej Gryżyńscy sprzedali kasztelanowi gnieźnieńskiemu Piotrowi Bnińskiemu dobra opalenickie, a w tym także wieś Rudniki. Tego samego roku Piotr zapowiedział przed sądem ziemskim swoje dobra ziemskie w tym także wieś Rudniki. Od tego czasu w latach 1445-1775 właścicielami wsi byli Opalińscy herbu Łodzia. W 1457 Piotr II Bniński z Bnina, Opalenicy i Mosiny otrzymał w podziale dóbr z braćmi biskupem kujawsko-pomorskim Piotrem Moszyńskim i starostą generalnym Wielkopolski Maciejem Mosińskim miasto Opalenicę wraz z okolicznymi wsiami, w tym z Rudnikami.
W 1481 syn Piotra Opalińskiego Mikołaj Opaliński zapisał swojej żonie Małgorzacie po 1200 złotych węgierskich posagu oraz wiana na dobrach Opalenica wraz z wsiami, a w tym m. in. na Rudnikach. W 1481 w podziale dóbr z bratem Piotrem otrzymał Opalenicę wraz z wsiami, m. in. z Rudnikami. W 1483 zapisał swojej drugiej żonie Barbarze ze Zbąszynia po 1200 złotych węgierskich posagu i wiana na dobrach Opalenica, m. in. na Rudnikach. W 1483 on oraz jego brat Piotr III Opaliński z Włoszakowic skwitowani przez matkę Małgorzatę Gryżyńską z Włoszakowic z oprawy wiennej, zapisanej jej przez męża m. in. na Rudnikach.
W 1475 Rudniki znalazły się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 10 łanów, oraz 6 groszy od dwóch karczm. W 1510 w Rudnikach było 10,5 łana osiadłego, jeden łan opuszczony, nieuprawiany, a także 4 karczmy, z częściami ról. We wsi rozwijało się wówczas piwowarstwo ponieważ jak odnotowano dwie z nich warzyły piwo. W 1563 miał miejsce pobór od 6 łanów oraz od karczmy dorocznej. W latach 1577-1583 Jan z Bnina Opaliński zapłacił pobór podatkowy ze wsi Rudniki. W 1580 ponownie był płatnikiem poboru od 8 łanów, 12 zagrodników, 3 komorników i 4 grosze od niewielkiej roli karczmarskiej.
Wieś szlachecka Rudniki położona była w drugiej połowie XVIII wieku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) wieś wzmiankowana jako Rudniki należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Rudniki należały do okręgu grodziskiego i stanowiły część majątku Grodzisk, którego właścicielem był wówczas Szolc i Łubieński. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 414 mieszkańców i 54 dymów (domostw).
W okresie międzywojennym tutejszy majątek około 685 ha należał do Tadeusza Ruczyńskiego. Nazwa Rudniki pochodzi od rudy darniowej wydobywanej na okolicznych łąkach.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim.
Architektura Głównym punktem wioski jest pochodzący z 1925 dwór neoklasyczny, w którym obecnie ma swoją siedzibę szkoła podstawowa im. Andrzeja i Władysława Niegolewskich. Budynek charakteryzuje się dwuspadowym dachem z okienkami oraz sięgającym do połowy dachu czterokolumnowym portykiem jońskim.
Jest tu również około półtorahektarowy park krajobrazowy, w którym obok grabów, platanów, lip drobno- i szerokolistnych występują także topole włoskie. Na terenie dzisiejszej Spółdzielni Produkcji Rolnej „Rolnik" zachowała się chlewnia z 1871 oraz nietynkowany trzykondygnacyjny spichlerz z końca XIX w.
Ruiny wiatraka koźlaka w Rudnikach|thumb W Rudnikach zachował się także ostatni na terenie gminy drewniany wiatrak koźlak z 1815. W Rudnikach znajduje się także kaplica pw. Maksymiliana Kolbego oraz przydrożna kapliczka.
Od 1886 r. przez wieś przebiegało torowisko Opalenickiej Kolei Wąskotorowej. Kolej zamknięto w 1995 w 2006 rozebrano torowisko.
Zabytki wiatrak Koźlak z 1815 r. spichlerz z końca XIX w. chlewnia z 1871 r. dwór (pałac) obecnie szkoła z 1925 r.
Zobacz też Rudniki Rudniki-Kolonia
Przypisy
Bibliografia
Powiat Nowotomyski, mapa w skali 1:75.000 z treścią turystyczną, wyd. Pietruska & Partner, Poznań, 2002,
Linki zewnętrzne
Kategoria:Rudniki (województwo wielkopolskie)