right|thumb|Kościół filialny pw. św. Stanisława Kostki w Różańcu I right|thumb|Kamień na miejscu dawnej cerkwi i cmentarza right|thumb|Pomnik ofiar niemieckiego terroru podczas II wojny światowej w Różańcu right|thumb|Szkoła podstawowa in. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Różańcu II Różaniec – zniesiona wieś w Polsce na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Tarnogród. Leżała w południowej części województwa lubelskiego nad rzeką Pasternik (dopływ Lubieni).

1 stycznia 2026 nazwę wieś Różaniec zniesiono, a jej dotychczasowym częściom Różaniec Pierwszy i Różaniec Drugi nadano rodzaj wieś.

Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła mieszkańców 1479 i była największą co do liczby ludności miejscowością gminy.

Opis Wieś była siedzibą parafii pw. św. Antoniego z kościołem filialnym pod wezwaniem św. Stanisława Kostki. W Różańcu znajduje się czynny cmentarz rzymskokatolicki; pierwotnie we wsi istniał także założony w 1848, użytkowany do lat 50. XX w. greckokatolicki i prawosławny cmentarz grzebalny.

W miejscowości są dwie szkoły podstawowe (w Różańcu I, Szkoła Podstawowa im. kardynała Stefana Wyszyńskiego).

We wsi jest Zespół Szkół Agrotechnicznych im. Wincentego Witosa (dawniej Zespół Szkół Rolniczych w Różańcu). W latach 70. i 80. szkoła ta przeżywała swoje złote lata, obecnie ze względu na koniunkturę w rolnictwie, szkoła przekwalifikowała się; szkoła prowadzi także studium policealne.

+Integralne części wsi Różaniec, stan na 2025 r. SIMC Nazwa Rodzaj0901341 Bolesławin część wsi0901358 Jamieńszczyzna część wsi0901364 Popówka część wsi0901370 Różaniec Drugi część wsi0901387 Różaniec Pierwszy część wsi0901393 Różaniec-Szkoła część wsi

Historia Wieś została założona w roku 1550 przez Jana Dymitra Kuźmę, aktem erekcyjnym króla Zygmunta II Augusta, który nadał przywilej osadniczy z prawem karczowania puszczy nad rzeką Lubienią. Królewską wieś Różaniec zamieszkiwało pierwotnie dwudziestu kmieci z których każdy posiadał pół łana pola, oraz bartnicy. We wsi znajdował się także młyn wodny. W 1588 roku Różaniec razem z całym starostwem zamechskim znalazł się w posiadaniu kanclerza Jana Zamojskiego, który w 1589 włączył wieś do Ordynacji Zamojskiej. W 1591 pierwszy raz wzmiankowana jest prawosławna cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Różańcu, która prawdopodobnie krótko po zawarciu aktu unii brzeskiej przeszła do Kościoła katolickiego obrządku bizantyjskiegoKawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 220..

W 1624 wieś została doszczętnie spalona i zniszczona podczas najazdu tatarskiego. W wyniku najazdu około pięciuset osób zabito lub zabrano do niewoli. Wieś jednak szybko się odbudowała i już w 1629 roku stał nowy folwark ordynacki. W początkach XVII w. we wsi istniał też dwu łanowy folwark wójtowski, który był w posiadaniu rodziny Jamińskich – wnuków założyciela wsi. Podczas potopu szwedzkiego różaniecki folwark został ponownie zniszczony, ale już w 1664 roku odbudowano zabudowania dworskie i odnowiono ogród. Na początku osiemnastego stulecia w folwarku znajdował się budynek czeladni z którego korzystał podstarości, a także staw rybny. W 1705 zbudowano w Różańcu browar, a w 1707 roku na rzece Lubieni odbudowano młyn z foluszem. Przemarsze wojsk w czasie wojny północnej sprawiły, że wieś znowu została wyniszczona. W roku 1739 wzniesiono nową cerkiew drewnianą na miejscu poprzedniej (według innego źródła nastąpiło to dopiero w 1811).

Wieś była wzmiankowana w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej z lat: 1628 (12 łanów kmiecych)Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 (str. 128)[Cytat: Rozaniec: de laneis 12 per gr 30; pop de sinagoga fl. 2; molendinum korzecznik 1 rotae gr 24; tabernator ab hortulania libera gr 12; inquilini pauperes 6 per gr 2.....................15/18/0], 1651Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 2. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1851. Wydawnictwo WSP Rzeszów 1997 (str. 99)[Cytat: Rozaniec: de laneis 12 per gr 30, sinagoga libera, molendinum korecznik 1 rothae gr 12, tabernator ab hortulania libera gr 12, inquilini pauperes 6 per gr 2..................13/6/0], 1658Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodniej. Źródła dziejowe tom I, część 3. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1858. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 (str. 154)[Cytat: Rozaniec: de laneis 5 cum medio per gr 30, item de laneo 1 gr 30, ecclesia libera, molendinum korecznik emptitium 1 rotae gr 24, tabernator ab hortulania libera gr 12, inquilini pauperes 6 per gr 2..........................8/3/0Lanei vero ante advocatialis, vero laneus 1 cum medio desolati et abiurati........................5/15/0] i 1674Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowzytnej. Źródła dziejowe tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP Rzeszów 2000 (str. 145)[Cytat: Rozaniec ad Tarnogrod: a personis subditorum romanorum quam rutenorum utriusque sexus cum popone n[umer]o sexaginta duo in summa fl. ...............63/0], gdy we wsi było 63 domy.

W drugiej połowie XVIII wieku Różaniec zaczął pełnić funkcję klucza dóbr ordynacji, do którego należały Płusy i Wola Różaniecka. Podczas zaboru austriackiego w 1784 roku ówczesny ordynat osadził w Różańcu 12 rodzin niemieckich. W Królestwie Polskim po 1815 Różaniec stał się wsią graniczną. Podczas powstania w 1863 roku miejscowi chłopi rekrutowali się do oddziałów powstańczych a dwór zaangażowany był w przemyt broni z Galicji. W XIX wieku miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Wola Różaniecka.

W 1921 roku wieś liczyła 325 domów, w których zamieszkiwało ok. 1818 mieszkańców, w tym 1281 Polaków, pozostali to Ukraińcy i Żydzihttps://polona.pl/item-view/7c303dd0-0f59-49cf-92c8-70769e7d39b9?page=22. W latach międzywojennych główny folwark wyłączono z Ordynacji i w 1934 roku przejął go Państwowy Bank Rolny. Na terenie Różańca był też drugi folwark, zwany Bolesławin. W 1936 rozebrano cerkiew w Różańcu. Czynny natomiast do końca II wojny światowej był cmentarz prawosławny.

18 marca 1943 w czasie okupacji niemieckiej jednostki Wehrmachtu, SS i żandarmerii dokonały pacyfikacji wsi. Spłonęło wówczas około 260 gospodarstwJózef Fijałkowski, Jan Religa „Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945”. Książka i Wiedza 1981 i zginęło ok. 70 mieszkańców Różańca. W dniu 7 maja 1980 r. miejscowość została odznaczona Krzyżem Partyzanckim.

Dokończenie akcji pacyfikacyjnej i wysiedleńczej nastąpiło 26 czerwca 1943 r. Ponieważ i tym razem spora grupa mieszkańców powróciła na zgliszcza uciekając z transportów i obozów, ostateczną „czystkę” przy pomocy oddziału ukraińskich nacjonalistów przeprowadzono 14 lipca 1943 r.

Kościół Cerkiew greckokatolicka. W 1591 roku w Różańcu już od jakiegoś czasu istniała cerkiew Narodzenia Matki Bożej. W 1701 roku zbudowano ostatnią cerkiew, która była filią parochii w Babicach. W 1842 roku Unici z Babic przeszli na prawosławie, a w Różańcu utworzono samodzielną parafię, która w 1875 roku na mocy likwidacji unickiej diecezji chełmskiej ponownie stała się świątynią prawosławną, a w 1919 roku została przejęta przez rzymsko-katolików.

Kościół rzymskokatolicki. Rzymsko-katolicy z Różańca należeli do parafii w Tarnogrodzie. W latach 1906–1907 zbudowano murowaną kaplicę pw. św. Antoniego Padewskiego. W 1919 roku cerkiew prawosławna została przejęta przez kościół rzymskokatolicki, ale już w 1936 roku z powodu złego stanu technicznego została rozebrana. W latach 1958–1961 do kaplicy dobudowano drewnianą nawę główną i nawy boczne z kruchtą. W 1968 roku dobudowano zakrystie i przedsionki. Pierwszym rektorem tego kościoła został wikariusz tarnogrodzki ks. Edward Wawerski, a po jego wyjeździe do USA, obowiązki rektora pełnił ks. emeryt Marian Szarek. W 1973 roku rektorem kościoła został ks. Franciszek Łysikowski.

30 września 1975 roku dekretem bp Bolesława Pylaka została erygowana parafia, a w jej skład weszły Różaniec, Wola Różaniecka i Kolonia Różaniecka. 20 lipca 1980 roku poświęcono cmentarz parafialny. W latach 1983–1991 w Różańcu I zbudowano murowaną kaplicę filialną pw. św. Stanisława Kostki, której poświęcenia 20 września 1992 roku dokonał bp Jan Śrutwa. W 1989 roku w dzwonnicy przy kościele parafialnym zainstalowano dzwonyHistoria parafii.

Proboszczowie 1975–1981. ks. Franciszek Łysikowski. 1981–2014. ks. Stanisław Skrok. 2014–2016. ks. Józef Godzisz. 2016–2022 ks. Wiesław Banaś. 2022-nadal ks. Franciszek Kościelski

Parafia przynależy do dekanatu Tarnogród w diecezji zamojsko-lubaczowskiejParafia pw. św. Antoniego Padewskiego. Różaniec.

Osoby związane z Różańcem Jan Kowalik (ur. 1948) – poseł na Sejm PRL X kadencji, Sejm RP I i II kadencji, członek Polskiego Stronnictwa Ludowego, nauczyciel przedmiotów zawodowych i wychowawca w Zespole Szkół Rolniczych w Różańcu Piotr Kupczak (ur. 1975) – poeta

Sport W miejscowości istnieje klub sportowy „Grom” Różaniec, który w sezonie 2023/2024 występuje w klasie okręgowej, gr. Zamość. W Różańcu Pierwszym znajduje się także boisko wielofunkcyjne „Orlik”, z którego mogą korzystać mieszkańcy całej gminy.

Przypisy GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Informacje o parafii na stronie diecezji zamojsko-lubaczowskiej

Bibliografia Opisanie statystyczno-historyczne dóbr Ordynacyi Zamojskiey przez Mikołaja Stworzyńskiego archiwistę. 1834 r. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Red. Bronisław Chmielowski, Władysław Walewski. T. IX. Warszawa 1888.S. 853. Wiesław Bondyra, Słownik historyczny miejscowości województwa zamojskiego. Lublin – Zamość 1992. Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny – miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość 2003. ss. 429 – 431.

Linki zewnętrzne Przymusowy robotnik (Różaniec) dał początek partnerstwu Gmin Łobez - Affing Różaniec, wś i fol., w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX, str. 853 Różaniec, w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV cz.2, str. 553

Kategoria:Różaniec (województwo lubelskie) Kategoria:Wsie Ordynacji Zamojskiej