Przebędowo (województwo wielkopolskie)

Przebędowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Murowana Goślina, graniczy z miastem Murowana Goślina.

Położenie Przebędowo położone jest w północno–wschodniej części powiatu poznańskiego, nad strugą Goślinka, ok. 21 km od Poznania.

Przynależność administracyjna

Wieś szlachecka, własność wojewody płockiego Piotra Potulickiego, około 1580 roku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251..

Przebędowo • w 1580 było położone w powiecie poznańskim, województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 12.

• pod koniec XIX w. (1888) przynależało administracyjnie do powiatu obornickiegoOkresJednostka administracyjna1975–1998województwo poznańskietło|22x22px gmina Murowana Goślina1999–18px|border województwo wielkopolskietło|19x19px powiat poznański

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1388 kiedy to zanotowana została pod staropolską nazwą „Przebandowo”, 1398 „Przemanthow”, 1404 „Przepandowo”, 1404 „Przebødowo”, 1418 „Przebądowo”, 1423 „Przebadowo”.

Od nazwy miejscowej wsi Przebędowo, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Przebędowskich herbu Nałęcz, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Przy dworze, zbudowanym w 1890, archeolodzy odkopali grobowisko, w którym znaleziono m.in. czarne naczynia z pokrywami i brązowy pierścionek, a naprzeciwko dworu – cmentarzysko.

Początkowo wieś należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, a w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Przebędowo zostało odnotowane w granicach tego opola.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką, należącą do polskiej szlachty z rodu Brzechwów, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Przebędowskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1406 leżała w parafii Goślina.

Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z 1388 i odnotował Mikołaja Brzechwę z Gośliny Kościelnej, gdzie występuje w latach 1387-1406 oraz jego syn Sędziwój, którzy toczyli proces z Muszką Żydem z Pyzdr w sprawie Gośliny Kościelnej, Przebędowa i Boduszewa.

Na przełomie XIV i XV wieku wieś odnotowana została w historycznych zapisach sądowych przy okazji procesów majątkowych. W latach 1391-1429 jako właściel we wsi odnotowany został Mikołaj Przebędowski herbu Nałęcz, który może być identyczną osobą z Mikołajem Brzechwą jeśli od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko. W 1398 tenże Mikołaj z Przebędowa odbierał od pani Jachny pieniądze za sprzedane jej Retkowo W 1411 Mikołaj Przebędowski oraz Wincenty z Wojnowa i Pietrasz z Brzeźna toczyli proces przeciwko Katarzynie z Marszewa o Długą Goślinę i 1/4 Łoskunia. W 1411 Mikołaj Przebędowski był asesorem w sądzie ziemskim w Poznaniu. W 1416 toczył on proces sądowy z Pietraszem z Brzeźna o 30 grzywien i 8 skudów, którą to sumę Mikołaj ze swą żoną wzięli jako wiano (łac. „dotalicium”) od żony Pietrasza. W 1418 tenże wraz z Pietraszem z Brzeźna, Wincentym z Wojnowa i Katarzyną z Długiej Gośliny dowodzą w procesie przeciwko Wojciechowi i Mikołajowi, że dokonali działów dóbr z Tomisławem Konotopskim. W 1418 Mikołaj Przebędowski uczestniczył jako strona w procesie z Katarzyną żoną Pawła z Chrząstowa dowodząc, że jego żona nie wzięła 80 grzywien po swoim stryju. W 1418 Mikołaj Przebędowski miał zapłacić Dobiesławowi z Jankowa Dolnego w powiecie gnieźnieńskim 100 grzywien posagu swej żony, siostry Dobiesława z czego wynika, że żona ta zmarła bezpotomnie. W 1422 Mikołaj Przebędowski toczył proces z Mikołajem z Górki kanclerzem kapituły katedry poznańskiej, któremu ręczył za Jana Pniewskiego, że ten dokona rozgraniczenia Gośliny Kościelnej i Goślinki, a nie uczynił tego. W 1426 Mikołaj Przebędowski toczył proces z Mirosławem z Bytynia kanonikiem poznańskim.

Historyczne źródła odnotowały także zwykłych mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1391 odnotowany został kmieć przebędowski Maciej z Przebędowa. W 1404 sługa (łac. „famulus”) Mikołaja z Przebędowa toczył proces z Przybysławem prepozytem od św. Jana pod Gnieznem o porękę złożoną przy sprzedaży dziedziny przez pana Zwanowskicgo ze Zwanowa (dziś to Dzwonowo w pow. gnieźnieńskim) prepozytowi. Proces z prepozytem toczył też sam Mikołaj Przebędowski. W 1406 dziedzic z Przebędowa wystąpił w imieniu kmieci, procesujących się z plebanem z Gośliny Kościelnej o opłatę zwaną meszne. W 1426 Mikołaj Przebędowski dziedzic Przebędowa w imieniu kmiecia Stanisława z Przebędowa toczył proces z Mirosławem z Bytynia kanonikiem poznańskim, którego sługa zabrał Stanisławowi woły z wozem w dąbrowie. W 1426 odnotowany został kmieć z Przebędowa oraz sołtys Świętosław, którzy toczyli proces z Mirosławem z Bytynia, którego człowiek zajął im bydło na łące, która była zapowiedziana tzn. na której obowiązywał zakaz wstępu obcym. W 1426 Andrzej młynarz z Przebędowa pozwany został przez plebana z Długiej Gośliny o jedną miarę mąki tytułem mesznego. Młynarz stwierdził, że posiada już inny młyn, z którego plebanowi nie należy się meszne. W 1526 odnotowany został miejscowy karczmarz Grzegorz.

W 1531 kmiecie z Trojanowa skarżyli się, że mieszkańcy Przebędowa zarzucają im, jakoby chodząc do kościoła w Goślinie Kościelnej wydeptali ścieżkę na polach w Przebędowie, a w rzeczywistości ścieżkę tę wydeptali sami mieszkańcy Przebędowa, chodząc nią do karczmy w Trojanowie. Mieszkańcy Przebędowa wypasali swoje bydło i trzodę na łąkach w Trojanowie. Ustalono, ze należy ponownie wytyczyć (łac. „revidere”) granicę pomiędzy Trojanowem a Przebędowem, ponieważ obydwie strony ją cały czas zaorują.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1423 według zachowanej kopii z lat 1488-1492 w Przebędowie było 17 łanów. W 1478 wieś zalegała z podatkami. W 1508 miał miejsce pobór od 7 łanów oraz od młyna w wysokości jednego wiardunku. W 1521 w Przebędowie było 17 łanów. W 1526 we wsi odnotowano 14 łanów osiadłych, 2,5 łana opuszczonego, karczmę z połową łana. W 1563 miał miejsce pobór od 4,5 łana, jednego łana sołtysiego, młyna wodnego dorocznego o jednym kole wodnym oraz od karczmy dorocznej. W 1580 pobór miał miejsce od 4 łanów, od dwóch zagrodników po 4 grosze, od jednego zagrodnika 6 groszy oraz od młyna korzecznego o jednym kole wodnym.

Pod koniec XVIII w. wieś była w posiadaniu Władysława Gurowskiego herbu Wczele, w latach 1773–1775 w sejmie wyznaczono specjalną komisję, dotyczącą rozgraniczenia dóbr Gurowskiego z dobrami Gądkowskich.

Przebędowo pod koniec XIX w. wraz z folwarkiem Garganowo i Trojanowo (obszar dworski, dominium) liczyło 570 mieszkańców. We wsi była gorzelnia parowa, młyn wodny i cegielnia, specjalizowano się w hodowli bydła, owiec i koni.

Zabytki Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego: 12px|Zabytek zespół dworski (1890–XX w.); nr rej.: 1693/A z 4.04.1975: dwór park

Komunikacja publiczna Przez wieś przebiega linia kolejowa Poznań Wschód–Bydgoszcz Główna z przystankiem kolejowym Przebędowo, zatrzymują się na nim pociągi Kolei Wielkopolskich relacji Poznań Główny–Gołańcz.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Rezerwat przyrody Śnieżycowy Jar RCN Przebędowo

Kategoria:Przebędowo (województwo wielkopolskie) Kategoria:Wsie Potulickich herbu Grzymała (województwo poznańskie)