John Ernst Steinbeck (/ˈstaɪnˌbək/; ur. 27 lutego 1902 w Salinas, zm. 20 grudnia 1968 w Nowym Jorku) – amerykański pisarz i dziennikarz, laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1962.
Jedyny syn księgowego Johna Ernsta Steinbecka seniora i nauczycielki Olivii Hamilton.
W latach 1919–1925 uczęszczał na Uniwersytet Stanforda, studiów nie zakończył jednak uzyskaniem dyplomu. Podejmował wiele prac dorywczych, m.in. jako malarz, pomocnik stolarza czy fizyczny pracownik na ranczo. Przebywanie wśród robotników oraz przywiązanie do rodzinnej Kalifornii ukształtowało charakterystyczną tematykę, nastrojowość i ton jego utworów.
Dopiero czwarta książka – Tortilla Flat wydana w 1935 roku, przyniosła mu uznanie i rozgłos. Następnie pojawiły się W niepewnym boju (1936) – utwór opowiadający o strajku kalifornijskich zbieraczy jabłek, Myszy i ludzie (1937) oraz zbiór opowiadań Długa dolina (1938). Największym sukcesem tego okresu okazała się jednak powieść Grona gniewu (1939) – ponura, poruszająca historia o tułaczce oklahomskich farmerów poszukujących pracy podczas wielkiego kryzysu.
Późniejsze utwory Steinbecka nie spotykały się już z tak powszechnym uznaniem. W następstwie spadku popularności pisarz poszerzył horyzont tematyczny, pisząc powieść wojenną Księżyc zaszedł (1942), marynistyczną Morze Korteza (1941), a także dzienniki. Później ukazała się jeszcze opowieść komiczna Krótkie panowanie Pepina IV (1957) oraz opowieść o Nowej Anglii Zima naszej goryczy (1961). Powrót do dawnej tematyki kalifornijskiej w Ulicy Nadbrzeżnej, został przez krytyków odnotowany jako obniżenie poziomu twórczości autora.
W 1962 Steinbeck otrzymał Literacką Nagrodę Nobla. Wydarzenie to pobudziło jednak głosy krytyków. Utwory Steinbecka cieszyły się w Ameryce i Anglii popularnością w powszechnym odbiorze, natomiast wśród intelektualistów nie zyskiwały wysokiej oceny. Krytycy podkreślali sentymentalność i bardzo prosty sposób postrzegania przez pisarza problemów społecznych, a także brak wyrafinowanego języka. Zarzuty te mają szczególnie odniesienie do późniejszych utworów, odsuwając uwagę od uznanych dzieł z wcześniejszego okresu. W czasie kiedy wielu Amerykanów odwracało się od swojego kraju jako źródła inspiracji, Steinbeck pozostał wierny Kalifornii, sympatyzując także z trudną sytuacją tamtejszej wiejskiej biedoty. Pisarz unikał również modnego wówczas eksperymentowania i kultywował tradycyjny styl narracji. W rezultacie w twórczości Steinbecka mamy do czynienia z dokładnym i aktualnym realizmem, ponadczasowymi motywami ludzkiej godności i cierpieniaIan Ousby:An introduction to 50 American Novels. London & Sydney: Pan Books, 1979, .. Uznawany za jednego z najwybitniejszych amerykańskich twórców powieści protestu społecznego.
Kalendarium 1902 – narodziny pisarza 27 lutego w Salinas w Kalifornii 1919 – ukończenie szkoły średniej w Salinas 1920 – przyjęcie na Uniwersytet Stanforda 1924 – publikacja opowiadania Widz 1925 – Steinbeck opuszcza Stanford bez dyplomu; wyjeżdża do Nowego Jorku, gdzie pracuje jako reporter dla American 1926 – powraca do Kalifornii 1929 – wydaje Złotą czarę 1930 – żeni się z Carol Henning i przenosi się do Pacific Grove; poznanie i początek przyjaźni z Edwardem Rickettsem 1932 – przeprowadza się do Los Angeles; wydaje Pastwiska niebieskie 1933 – wraca do Pacific Grove; wydaje Nieznanemu bogu oraz publikuje pierwsze dwie części Kasztanka w „North American Review” 1934 – śmierć matki – Olivii Hamilton 1935 – publikuje Tortilla Flat; wyjeżdża do Meksyku 1936 – powstaje W niepewnym boju; w maju śmierć ojca – Johna Ernsta Steinbecka 1937 – publikuje Myszy i ludzie; pierwsza podróż do Europy 1938 – publikuje Długą dolinę 1939 – publikuje Grona gniewu 1940 – zdobywa nagrodę Pulitzera; w Meksyku uczestniczy w kręceniu filmu Zapomniana wioska 1941 – pojawiają się ekranizacje Myszy i ludzi oraz Gron gniewu 1942 – publikuje Księżyc zaszedł; rozwód z Carol Henning 1943 – w marcu ślub z Gwendolyn Conger; działa jako korespondent wojenny na froncie europejskim; pojawia się pierwsza edycja Portretu Steinbecka autorstwa Pascala Covici 1944 – narodziny syna Toma; powstaje film Koło ratunkowe 1945 – publikacja Ulicy Nadbrzeżnej oraz Kasztanka w 4 częściach 1946 – narodziny syna Johna 1947 – powstaje Autobus do San Juan (Zagubiony autobus) oraz Perła; podróż po Rosji z Robertem Capą 1948 – powstaje Dziennik z podróży do Rosji; rozwód z Gwendolyn Conger; śmierć Eda Rickettsa 1949 – ekranizacja Kasztanka 1950 – zawarcie w grudniu małżeństwa z Elaine Scott 1952 – powstaje kolejny film Steinbecka, Viva Zapata! oraz nowela Jasny płomień; powstaje Na wschód od Edenu; od marca do września pracuje jako reporter dla „Collier’s”; powstają Opowiadania ze wstępem Josepha Henry’ego Jacksona; publikacja Cudownego czwartku
1957 – publikacja Krótkich rządów Pepina IV: Fabrykacja; podróż do Europy z żoną i z siostrą Mary Dekker 1959 – 11 miesięcy spędzonych w Anglii, uznanych przez Steinbecka za najlepszy okres w życiu; powrót do domu 1961 – pisze Zimę naszej goryczy i przeżywa pierwszy zawał serca 1962 – powstają Podróże z Charleyem: w poszukiwaniu Ameryki; zdobycie Nagrody Nobla w dziedzinie literatury; odznaczenie prezydenckim Medalem Wolności; śmierć wydawcy i przyjaciela – Pascala Covici; śmierć siostry Mary Dekker; pobyt w Izraelu, w czasie którego pisze artykuły dla „Newsday” powrót z Izraela; operacja kręgosłupa 1968 – pierwszy potwierdzony zawał serca; śmierć 20 grudnia; upamiętniające pisarza wydanie Pamiętników powieści„The portable Steinbeck. Revised, selected and introduced by Pascal Covici Jr.”, Pascal Covici Jr., The Viking Press: Penguin Books, 1976, ..
Życiorys Rodowód Dziadek pisarza, Johann Adolf, którego pierwotne nazwisko brzmiało Großsteinbeck, przybył do Ameryki wraz z żoną (jedną z dwóch sióstr Dixon) z Elberfeld, miasta położonego 32 kilometry na wschód od Düsseldorfu. Początkowo zamieszkali w New Jersey, skąd przenieśli się na Florydę, gdzie urodził się ojciec Johna. Rodzina ponownie przeniosła się do Leominster w Massachusetts, a stamtąd do Hollister w Kalifornii, gdzie założyli młyn.
W 1890 r. John Ernst senior poślubił siedemnastoletnią Olivię Hamilton, jedno z dziewięciorga dzieci Irlandczyka Samuela Hamiltona. Rodzina zamieszkiwała w King City i Paso Robles, zanim na stałe przeprowadziła się do Salinas. Ojciec rodziny (podobnie jak jego ojciec) prowadził młyn, później jednak został głównym księgowym hrabstwa Monterey.
Dzieciństwo John Ernst Junior przyszedł na świat 27 lutego 1902 roku. Mając trzy siostry wychowywał się w otoczeniu kobietEsther (ur. 1892), Beth (ur. 1894) i Mary (ur. 1905) (według Jay Parini: John Steinbeck, lekceważony noblista. Warszawa: Twój Styl, 2005).. Dzieciństwo spędził w Salinas, skąd niekiedy uciekał do San Francisco, Pacific Grove, Carmel i na ranczo nieopodal King City. Dobrze znał więc hrabstwo Monterey i dolinę Salinas. Młody Steinbeck był wrażliwy na każdą cechę krajobrazu go otaczającego, na wschód pełnych słońca i czułości gór Gabilan, na zachód zaś surowych, ciemnych i niebezpiecznych gór Santa Lucia.
Uczęszczał do miejscowej szkoły, którą ukończył w 1919 roku. Zawsze był dobrym uczniem, chętnym do nauki. Interesował się muzyką, książkami, szczególnym umiłowaniem darzył Sir Thomasa Malory’ego, Andersena, Stevensona i Lewisa Carrolla. Interesował się także naukami ścisłymi i sportem, chodził również regularnie do kościoła. W późniejszym życiu stał się agnostykiem.
W 1919 dostał się na Uniwersytet Stanforda, na który okresowo uczęszczał do 1925 roku, nie uzyskał jednak dyplomu. Brał udział w zajęciach z literatury klasycznej, z zakresu której największe wrażenie zrobił na nim Platon, z zoologii – przedmiotowi temu poświęcał Steinbeck większość swojego czasu. Do 1925 roku głęboko zaznajomił się z literaturą amerykańską i europejską. Czytał Miltona, Browninga, Thackeraya, G. Eliota, Hardy’ego, D.H. Lawrence’a, Jeffersa, Flauberta, Dostojewskiego, a także autorów, którzy w późniejszym czasie stracili w jego oczach, m.in. Sherwooda Andersona, Normana Douglasa i Jamesa Brancha Cabella.
W czasie, gdy Steinbeck nie zajmował się studiowaniem, podejmował się wielu różnych prac na ranczach lub w fabryce cukru, zaznajamiał się z ludźmi z niższych warstw społecznych, na których szacunek i przyjaźń z łatwością sobie zasłużył.
Początki kariery W Stanford uczęszczał też na zajęcia z pisania, kiedy to zaczął tworzyć swoje własne teksty. Wysyłał je do różnych czasopism, które jednak je odrzucały. Pierwsze opowiadanie, Palce w chmurach, zapowiadające zdolnego artystę, zostało opublikowane w stanfordzkim Obserwatorze.
Jesienią 1925 roku Steinbeck wyjechał do Nowego Jorku z trzema dolarami w kieszeni w nadziei, że zarobi tam na swoje utrzymanie jako pisarz. Jego szwagier, E.G. Ainsworth załatwił mu pracę przy budowie Madison Square Garden. Później, dzięki wujkowi Joe Hamiltonowi przeniósł się do nowojorskiego czasopisma American, gdzie pracował jako reporter. Nie był w tym jednak zbyt dobry, dlatego też, w niedługim czasie, został zwolniony. Zniechęcony, wrócił do Kalifornii.
Kolejne 3 lata spędził na dorywczych pracach i ciągłych przeprowadzkach od San Francisco, przez Monterey i Jezioro Tahoe. Pisał wtedy też wiele tekstów, których nikt od niego nie chciał kupić. Aż w 1929 roku, McBride zaakceptował i opublikował Złotą Czarę, fikcyjną biografię pirata Henry’ego Morgana, którą Steinbeck napisał podczas pobytu nad jeziorem Tahoe. Następnie w 1932 roku wydane zostały Pastwiska Niebieskie, a w 1933 Nieznanemu bogu. Żaden z tych utworów nie otworzył jednak Steinbeckowi ścieżki kariery.
W 1934 sprzedał 5 opowiadań do North American Review, między innymi pierwsze dwie części Kasztanka. Utwory te nie zyskały ogromnej sławy, mimo to, opowiadanie Morderstwo zdobyło nagrodę imienia O. Henry’egoFontenrose Joseph, John Steinbeck, An Introduction and Interpretation, Holt, Rinehart and Winston, Inc. Detroit 1963, s. 1–4.. mały|Steinbeck w 1939 W roku 1935 Steinbeck wydał Tortilla Flat, humorystyczną opowieść o sześciu obdartusach mieszkających w jednym domu. Wyraźnie stylizowana powieść łotrzykowska przyniosła Steinbeckowi sławę i pieniądze. Od tamtej pory jego pozycja wśród wybitnych amerykańskich pisarzy rosła wraz z każdą kolejną publikacjąWiśniowski Bronisław, Faulkner, Hemingway, Steinbeck, Czytelnik, Warszawa 1963..
Edward Ricketts W 1930 roku w domku znajomego w Carmel, Steinbeck poznał Edwarda Rickettsa (1887–1948), właściciela małego laboratorium biologicznego w Monterey. Sam Steinbeck opowiada tę historię w rozdziale „Ed Ricketts” Dziennika z Morza Korteza jakoby mieli się spotkać w poczekalni u dentystyJohn Steinbeck’s Pacific Grove: Ricketts’ Biography.. Z tej znajomości wywiązała się wieloletnia przyjaźń, między innymi dzięki wspólnym zainteresowaniom muzycznym. Spędzali mnóstwo czasu na rozmowach i piciu (obaj byli wielbicielami piwa, wina, whisky i innych napojów alkoholowych), Ricketts zaraził nawet Steinbecka zamiłowaniem do biologii; biologiczne aspekty życia człowieka często przenikały dzieła pisarza. Edward stał się bohaterem kilku powieści Steinbecka, m.in. W niepewnej walce, Ulica Nadbrzeżna i Cudowny czwartek.
Wizyta w Polsce i śmierć Kennedy’ego Podczas pobytu w Polsce jesienią 1963, 22 listopada dotarła do niego wiadomość o zamordowaniu prezydenta Johna F. Kennedy’ego. Na jego ręce jako „wielkiego przedstawiciela kultury amerykańskiej” kondolencje złożył zespół warszawskiego tygodnika „Kultura”, którego redaktorem był wówczas Janusz WilhelmiSmulski Jerzy „Przewietrzyć zatęchłą atmosferę uniwersytetów. Wokół literaturoznawczej polonistyki doby stalinizmu”, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2009, , Rozdz. Meandry polskiej recepcji twórczości Steinbecka (lata 1945–1968), s. 170..
Wojna w Wietnamie mały|Steinbeck z prezydentem Johnsonem, 1966