thumb|240px|Główna ulica wsi Lutom – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków. Wieś zlokalizowana jest 5 km od gminnego Sierakowa, na wschodnim brzegu największego i najdłuższego jeziora gminy - Jeziorem Lutomskiego.

Podział administracyjny W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Największe pod względem ludności sołectwo gminy. W 2015 we wsi powstało Centrum Kultury, Sportu i Turystyki.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z XIII wiecznego łacińskiego dokumentu, w którym nazwa wymieniona została w 1262 w zlatynizowanej, staropolskiej formie „de Lutome", 1334 „in Lutome”, w 1411 „Luthonie", 1418 „Lutom”, „de Maior Lutomye", 1424 „Luthom", 1428 „Luthomie Maior, Lutomye", 1435 „Luthomye, Lutome Maior, Luthome Maior", 1445 „Luthomie", 1447 „Vtraque Luthomye", 1472 „Maior Luthomye, Magna Luthomye", 1475 „Lywthomye", 1496 „Luthomye Maius", 1525 „Maior Luthom", 1550 „Liuthomye", 1563 „Liutomie", 1570 „Luthomie Wielgie", 1577 „Lutomie", 1622-1624 „Lutomie”, 1789 „Lutomie”.

Nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej „Lutom” utworzonej od staropolskiego imienia Lutomir . Pierwotnie wykazywała wahania rodzaju nijakiego oraz męskiego. Forma „Lutomie” powstała pod wpływem częstych nazw z zakończeniem na „-nie”. Okresowo występowały także z dodatkowymi członami odróżniającymi od łacińskiego przymiotnika „magnus” czyli „wielki/wielgi”. W przeszłości wśród ludu stosowana była także gwarowa nazwa „Lutom, Lutoma i Lutomski”.

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów, w XIX i pierwszej połowie XX wieku, pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanej nazwy niemieckiej "Gross Lutom". W 1884 odnotowana została polska nazwa „Lutom, czyli Lutomie”, w 1921 polska nazwa „Lutom” oraz niemiecka „Gross Lutom” .

Historia Wieś Lutom wzmiankowana była po raz pierwszy w 1262 r., kiedy to książę wielkopolski Bolesław Pobożny wydał dokument poświadczający darowiznę komesa Przybysława z Lutomia na rzecz klasztoru cystersów w Obrze. Od XIV wieku wieś należała do rodu Nałęczów. Od XV w. władali tu Prawdzice, którzy następnie przyjęli rodowe miano Lutomskich.

Miejscowość wspominały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. W 1386 dziedzice z Lutomia pozwani zostali przez Sędziwoja Psarskiego o to, że najechali gwałtem w 4 konie jego dobra i rabowali, przez co poniósł szkodę w wysokości 30 grzywien. W 1387 kolejny dokument sądowy odnotowuje spór o 15 grzywien Janka Lutomskiego z Lutomia z Piotrkiem Połajewskim. Zachowało się szereg średniowiecznych dokumentów sądowych ze sporami właścicielskimi dotyczącymi wsi. W 1404 wieś była siedzibą parafii. W 1475 miejscowość była wsią szlachecką i leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w dekanacie Wronki.

W 1418 odnotowany został spór sądowy o granice dziedzin Przecława dziedzica lutomskiego z dziedzicami Sierakowa. W 1432 pełnomocnicy Bodzęty i Jana z Lutomia oraz Femy żony Wierzbięty z Sierakowa wyznaczają granice wokół wsi. W 1435 przegrywają oni proces o bezprawne wytyczenie granic z Agnieszką z Sierakowa oraz Janem i jego braćmi niedzielnymi z Sierakowa i mają usunąć pal oraz zapłacić karę. W 1499 odnotowano pobliskie jezioro oraz młyn wodny zwany Lutomskim Młynem. W 1563 miejscowość została odnotowana przy podziale lasów w Kaczlinie. Wspomniano wówczas również bory ciągnące się od Sierakowa do Lutomia oraz lutomski kopiec węgielny

W 1580 miejscowość była wsią szlachecką położoną w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 20..

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze pruskim. W 2. poł. XVIII wieku wieś znajdowała się w posiadaniu Brühlów – fundatorów istniejącego do dziś kościoła. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Lutom należał do okręgu sierakowskiego tego powiatu i stanowił część majątku Sieraków, którego właścicielem był wówczas rząd pruski w Berlinie. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 263 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 26 dymów (domostw).

W XIX wieku wieś przeszła w ręce niemieckiej rodziny Rodatz i znajdowała się w ich posiadaniu do 1945 roku. Zespół folwarczny w obecnym rozplanowaniu powstał na pocz. XX wieku. W 1926 roku właścicielem majątku o powierzchni 660 ha był Erich Rodatz. Do gospodarstwa należała cegielnia. Przy pracach polowych do napędu pługów stosowano lokomobile. Po 1945 roku folwark należał do różnych uspołecznionych użytkowników. Od ok. 1970 roku teren folwarku rozdzielono pomiędzy Państwowe Gospodarstwo Rybne Zakład w Lutomiu oraz Kombinat PGR Kwilcz Zakład w Mościejewie. Zapewne już w XIV wieku istniał we wsi kościół katolicki, który w 2. poł. XVI wieku przejściowo znajdował się w rękach innowierców.

Zabytki

15px Późnobarokowy kościół parafialny pw. św. Andrzeja i Najświętszej Marii Panny Wspomożycielki - Drewniany kościół parafialny we wsi wzmiankowany był już w połowie XIV wieku. W 1753 r. żona Henryka Brühla – Franciszka Marianna z hr. Kolovrat-Krakovskych nakazała rozbiórkę chylącej się ku upadkowi świątyni. Obecny murowany kościół zbudowano w latach 1753-1762 z fundacji ówczesnej właścicielki wsi Anny Marii z Kolovrathów Brühlowej. Po pożarze w roku 1862 kościół odrestaurowano staraniem proboszcza Stanisława Gintrowskiego (zniesiono loże przy prezbiterium, nowy dach i hełm wieży). Odnowiony w 1956 roku, restaurowany w końcu lat 70. i w latach 1982-83. Styl późnobarokowy z wyposażeniem barokowym i późnoklasycystycznym. We wnętrzu obrazy św. Rocha z ok. 1860 r. (J.Kopczyńskiego) i Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVIII w. Przy ołtarzu głównym baldachim wzorowany na barokowym baldachimie z katedry gnieźnieńskiej. W 2009 r. odkryto, że konstrukcja ta, uznawana dotąd za konfesję, jest w rzeczywistości jedynym zachowanym w Polsce Castrum Doloris (obozem męki) z przełomu XVII i XVIII wieku.

15px Dwór-willa został zbudowany w 1905 roku dla ówczesnego właściciela wsi Emila Rodatza. Przetrwał do dziś w pierwotnej formie zewnętrznej, lecz ze znacznie przebudowanymi wnętrzami. Jest to piętrowy obiekt wzniesiony na planie prostokąta z wyodrębnionym gankiem znajdującej się po zachodniej stronie posiadłości. Nad głównym wejściem wzniesiony jest duży balkon, którego filarem jest para prostych kolumn. Nad balkonem został usytuowany trójkątny szczyt z małym owalnym oknem. Ciekawym wykończeniem elewacji dworu są maski z bogatą mimiką. Od wschodniej strony znajduje się taras z wyjściem na ogród. W okolicy dworu znajduje się park krajobrazowy oraz zespół folwarczny, w skład którego wchodziły hala maszyn parowych, cegielnia, kuźnia, stajnia, obora, chlewnia, wozownia oraz czworakiHerbarz Pojezierza. Rody Ziemiańskie i ich siedziby na Ziemi Międzychodzko - Sierakowskiej, wrzesień 2014, Muzeum Zamek Opalińskich.

W ewidencji konserwatorskiej obiektów zabytkowych w Lutomiu ochroną objęto ponadto 4 budynki mieszkalne.

Turystyka Szlaki piesze Pieszy szlak czarny PTTK: Tuchola skrzyż. → Lesionki → Diabelski Kamień → Lutom → Lutomek → Rezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim (9,3 km)

Pieszy szlak zielony: Lutom → Kąpielka → Promenada nad jeziorem Lutomskim → Lesionki

Szlaki rowerowe Sierakowska sieć tras rowerowych, żółta: z Tucholi przez Kaczlin, Lutom, Rezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim, Grobię do Góry (21,7 km)

Szlaki kajakowe Szlak kajakowy Oszczenica: Jezioro Chrzypskie → Oszczenica → Jezioro Białeckie → Jezioro Lutomskie → Oszczenica → Warta → Sieraków (31,5 km)

Agroturystyka Dom agroturystyczny Na Uboczu

Przyroda Diabelski kamień "Diabelski Kamień" jest położony 1 km na północPowiat międzychodzki, Głaz narzutowy - Lutom od wsi w lesie. Jest największym głazem narzutowym w Sierakowskim Parku Krajobrazowym, o obwodzie 11 m. Przy kamieniu wiata odpoczynkowa i okolicznościowa tablica przygotowana z okazji 750-lecia Lutomia.

Jeziora thumb|240px|Jezioro Lutomskie Jezioro Lutomskie – najdłuższe jezioro rynnowe Pojezierza Sierkowsko-Międzychodzkiego, o szerokości zaledwie 300 m, ale długości 5,8 km. Po zachodniej stronie jeziora, we wsi Grobia został utworzony Rezerwat przyrody Buki nad jeziorem Lutomskim; Jezioro Bragant – 14,16 ha, na południe od centrum wsi; Jezioro Gołeczewskie (Gołęszewo) – 6,82 ha, na południe od centrum wsi; Jezioro Godziszewskie (czasem nazywane Lesioneckim lub Lesionki) – 18,88 ha, na pograniczu z częścią wsi Kaczlin - Lesionkami. Znajduje się tam pole biwakowe i dzika plaża.

Komunikacja autobusowa Przez Lutom prowadzą trasy kilku linii autobusowych PKS. We wsi znajdują się cztery przystanki autobusów PKS: Lutom, Lutom I nż, Lutom cmentarz nż i Lutom leśniczówka nż. Autobusy kursują jedynie w dni powszednie. Realizowane są dwa kursy do Poznania (przez Pniewy, przewoźnik PKS Poznań), jeden do Chrzypska Wielkiego (przewoźnik PKS Gorzów) oraz trzy do Sierakowa i Międzychodu (obsługa PKS Gorzów i PKS Poznań). Z Poznania do Lutomia realizowane są 2 kursy, w tym 1 bezpośredni po południu. Poranny kurs realizowany jest wspólnie, z przesiadką w Pniewach.

Demografia Według danych Urzędu Gminy w Sierakowie, 1 października 2010 r. Lutom liczył 522 osoby. Powierzchnia wsi wynosi 12,72 km²Dane Urzędu Gminy w Sierakowie. Powierzchnia obejmuje wszystkie obręby wsi sołeckiej, co daje średnią gęstość zaludnienia rzędu 40,8 os. na km² w 2010 r. Lutom jest zatem największą pod względem liczby mieszkańców wsią gminy. Zajmuje również trzecie miejsce pod względem powierzchniPo Marianowie (65,6 km²) i Bucharzewie (28,17 km²). Nie wliczono miasta Sierakowa (14,1 km²).

+ Ludność Lutomia rok 1970 1978 1998 1999 2008 2010 ludność 445 442 520 516 525 522

Usługi Szkoła podstawowa Szkoła Podstawowa im. Kornela Makuszyńskiego jest drugą w gminie Sieraków szkołą podstawową. Przy szkole działa także przedszkole. Uczęszczają do tych placówek dzieci z Lutomia, Kaczlina, Lutomka, Izdebna, Jabłonowa i Ryżyna (Gmina Chrzypsko Wielkie). Przedszkole przy szkole działa od 2000 r. i mieści się w zlikwidowanej Szkole Podstawowej w Kaczlinie. Przygotowuje dzieci przede wszystkim do gotowości szkolnej. Przedszkolaki przechodzą do SP w Lutomiu. Po skończeniu szkoły podstawowej uczniowie dojeżdżają do Gimnazjum w Sierakowie, które mieści się w Zespole Szkół.