thumb|Pociąg pancerny „Związek Broni” (1918) Związek Broni – improwizowany pociąg pancerny I Korpusu Polskiego w Rosji będący pierwszym polskim pociągiem pancernym, utworzonym przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę i powstaniem Wojska Polskiego.
Opis Pociąg sformowany został 10 lutego 1918 roku w twierdzy Bobrujsk, w oparciu o zdobyczny rosyjski tabor kolejowy. Składał się ze zwykłej nieopancerzonej lokomotywy z tendrem, około ośmiu dwuosiowych drewnianych krytych wagonów towarowych i dwóch-trzech platform bojowych osłoniętych workami z piaskiem oraz – częściowo – pancernymi tarczami okopowymi. Dowódcą i inicjatorem budowy pociągu był porucznik Stanisław Małagowski (późniejszy dowódca pociągu „Śmiały”)Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne..., str. 10..
Ochotnicza załoga szerokotorowego pociągu liczyła ogółem 35 ludzi, wśród których byli artylerzyści z 1. baterii 1 Dywizjonu Polowej Ciężkiej Artylerii pod dowództwem chorążego Mariana Nowokuńskiego, pluton karabinów maszynowych z 6 Pułku Strzelców Polskich pod dowództwem chorążego Witolda Pruszyńskiego, kilkunastu saperów z 1. kompanii inżynieryjnej 1 Dywizji Strzelców Polskich, którzy stanowili obsługę pociągu i oddział minerski oraz kilku podchorążych z Legii Podchorążych. Jednym z saperów był podporucznik Stanisław Biega.
Pociąg uzbrojony został w jedną 76,2 mm armatę polową wz. 1902 na lawecie kołowej, ustawioną na platformie czołowej, na podeście z podkładów kolejowych, strzelającą do przodu, z niewielką możliwością ostrzału na boki. Dodatkowym uzbrojeniem było kilka ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910 oraz zdobyczny bolszewicki samochód pancerny Putiłow-Austin z uszkodzonym podwoziem, uzbrojony w dwa ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910 w wieżach obrotowych. Prawdopodobnie załoga pociągu posiadała też 8 moździerzy lub granatników, lecz początkowo bez amunicji. Uzbrojenie pociągu uzupełniały karabiny ręczne załogi.
Oficer Wojska Polskiego i historyk wojskowości Henryk Bagiński tak opisał bojową historię „Związku Broni” (pisownia oryginalna):
Za opisaną wyżej akcję cała załoga pociągu została odznaczona amarantową wstążką. Wśród odznaczony amarantową wstążką, a później również Orderem Virtuti Militari był podchorąży Piotr Dunin Borkowski.
Po wyparciu bolszewików za Dniepr pod koniec lutego, pociąg prawdopodobnie nie uczestniczył już w walkach. W kwietniu 1918 roku patrolował na linii kolejowej wzdłuż Dniepru, w rejonie Bychowa. 21 maja 1918 roku I Korpus Polski podpisał akt o rozbrojeniu, wobec przeważających sił niemieckich, i był to równocześnie koniec kariery bojowej „Związku Broni”, który został w ciągu najbliższych dni zdany Armii Cesarstwa Niemieckiego.
Po likwidacji Korpusu część załogi pociągu przedostała się do Murmańska, gdzie wzięła udział w organizowaniu pociągów pancernych nr 1 i nr 2.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Polskie pociągi pancerne Kategoria:I Korpus Polski w Rosji Kategoria:Historia Bobrujska