Konkurs Piosenki Eurowizji (, w skrócie , , potocznie Eurowizja) – telewizyjne widowisko muzyczne organizowane od 1956, składające się z prezentacji „na żywo” utworów wykonywanych przez przedstawicieli publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU) i następującego po nim głosowania, które jest zwieńczone wręczeniem pamiątkowej statuetki wykonawcy zwycięskiej piosenki i występem laureata.
Konkurs Piosenki Eurowizji jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, a także jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na świecie. Wydarzenie corocznie ogląda ok. 100–600 mln widzów. Wydarzenie w 2015 zostało wpisane do księgi rekordów Guinnessa jako „najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii”. Konkurs transmitowany jest w większości krajów europejskich i w wielu innych państwach świata, takich jak Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj czy Wenezuela, mimo że krajowi nadawcy z tych państw nie biorą udziału w konkursie. Konkurs od 2000 transmitowany jest także przez Internet.
Międzynarodową karierę muzyczną po udziale w Konkursie Piosenki Eurowizji rozpoczęło wielu artystów, m.in.: Domenico Modugno, Julio Iglesias, Lulu, ABBA, Céline Dion, Brotherhood of Man, Al Bano i Romina Power, Conchita Wurst, Duncan Laurence i Måneskin.
Część uczestników Konkursu Piosenki Eurowizji pojawiała się w nim więcej niż raz podczas różnych edycji wydarzenia w mniejszych lub większych odstępach czasowych. Aktualny rekord pod kątem przerwy między występami na Konkursie Piosenki Eurowizji należy do Justyny Steczkowskiej z Polski, który wynosi 30 lat z dokładnością co do dnia, tj. od 13 maja 1995 do 13 maja 2025.
W 2005 z okazji 50-lecia istnienia konkursu pojawiły się plany zorganizowania Światowego Konkursu Piosenki Eurowizji, ale pomysł odrzucono, a EBU we współpracy z duńską telewizją przygotowała koncert Gratulacje: 50 lat Konkursu Piosenki Eurowizji, podczas którego wybrano najlepszą piosenkę w historii konkursu (został nią przebój „Waterloo” zespołu ABBA).
Ostatnia edycja konkursu odbyła się w 2026 w Wiedniu, a w finale zwyciężyła Dara, reprezentantka Bułgarii z piosenką „Bangaranga”.
Początki Członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) w połowie lat 50. XX wieku ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie. Brytyjski aktor Michael Brennan w marcu 1954 wyszedł z inicjatywą organizacji konkursu piosenki, w którym o wynikach decydowaliby regionalni jurorzy, a wyniki prezentowane byłyby na tablicy punktacyjnej. Pomysł przerodził się w Festiwal Brytyjskich Piosenek Pop, który po raz pierwszy odbył się 7 maja 1956.
Komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej Marcela Bezençona podczas zebrania w styczniu 1955 w Monako przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo. 19 października podczas Walnego Zgromadzenia EBU w Rzymie podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, zostanie zorganizowany wiosną 1956 w Lugano. Pierwszy konkurs odbył się 24 maja i był emitowany głównie przez publiczne rozgłośnie radiowe, z kolei kilku nadawców telewizyjnych dodatkowo transmitowało całe widowisko.
Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwę Eurowizja wymyślił w 1951 George Campey, używając zwrotu w artykule dla brytyjskiej gazety „Evening Standard”, w którym opisywał działalność europejskich telewizji. Mimo że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU, to nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki.
Format konkursu thumb|Publiczność Konkursu Piosenki Eurowizji 2012 Do udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji może zgłosić się nadawca publiczny z każdego państwa, które jest pełnoprawnym członkiem EBU. Do konkursu można zgłosić jeden oryginalny utwór reprezentujący dowolny gatunek muzyczny. Konkurs organizowany jest w jednym z uczestniczących krajów. Piosenki prezentowane są podczas koncertu transmitowanego w telewizji, a po części konkursowej rozpoczyna się kilkunastominutowe głosowanie. Głosy dawniej przyznawali członkowie komisji sędziowskiej powoływanej przez nadawców publicznych, w latach 1998–2008 zwycięzcę wybierali telewidzowie za pomocą telefonów i SMS-ów, a od 2009 głosują i widzowie, i jurorzy wyłaniani przez nadawców publicznych. Na podstawie wyników głosowania przedstawiciele z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 punktami nagradza się 10 najwyżej ocenionych piosenek, przy czym najlepsza otrzymuje 12 punktów, kolejna – 10 pkt, a pozostałe od 8 do 1 pkt (tzw. skala eurowizyjna). Prowadzący po zsumowaniu wszystkich punktacji łączą się z sekretarzami z każdej telewizji biorącej udział w konkursie, którzy podają głosy danego kraju. Po ujawnieniu wszystkich głosów ogłoszany jest zwycięzca, który otrzymuje statuetkę i ponownie prezentuje swój utwór na scenie. Nadawca publiczny, którego reprezentant zwyciężył w finale, ma prawo do organizacji kolejnego finału.
Koncerty konkursowe prowadzi zazwyczaj jeden lub więcej prowadzących. Każdy koncert rozpoczyna się od występu otwarcia (ang. opening act), a w czasie poświęconym na głosowanie telewidzów prezentowany jest pokaz artystyczny (tzw. interval act). Oficjalnym utworem konkursu jest preludium do utworu „Te Deum” Marca-Antoine’a Charpentiera. Koncerty rozpoczynają się zwykle o godz. 21:00 czasu środkowoeuropejskiego letniego, niezależnie od strefy czasowej, gdzie położone jest państwo organizujące konkurs.
Konkurs w latach 2004–2008 składał się z dwóch koncertów; podczas półfinału 10 piosenek przechodziło do finału, w którym konkurowały z kilkunastoma innymi utworami (zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów osiągniętych w poprzednich latach). Od 2008 organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, a drugi – w czwartek. W sobotę odbywa się koncert finałowy, w którym biorą udział reprezentanci ponad 20 krajów: po 10 uczestników z każdego półfinału, kraj-organizator i państwa z tzw. Wielkiej Czwórki (w latach 2011–2025 Wielkiej Piątki), w której skład wchodzą telewizje płacące najwyższe składki członkowskie na rzecz EBU, tj. Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy (od 2011). Do 2025 do tej grupy należała również Hiszpania, która zrezygnowała z udziału w konkursie w 2026.
Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji
thumb|Kraje, które: thumb| Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji ma nadawca publiczny, który jest aktywnym członkiem Europejskiej Unii Nadawców. Za aktywnego członka EBU uznaje się nadawcę, który znajduje się w państwie należącym do Rady Europy bądź położonym na terenie Europejskiej Strefy Nadawców, której terytorium ustalane jest przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny:
Aktywne uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależne od geograficznego położenia kraju, na co wskazywałby przedrostek „euro-” w nazwie wydarzenia. W konkursie brało lub bierze udział także kilka państw spoza granic Europy: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna), a także kraje transkontynentalne, których tylko część powierzchni należy do Europy, tj. Turcja, Rosja, Gruzja czy Azerbejdżan.
W dotychczasowej historii konkursu wzięły udział w sumie 52 państwa. Poniższa tabela prezentuje kraje wraz z rokiem debiutu w konkursie: thumb|Infografika prezentująca liczbę krajów biorących udział w poszczególnych konkursach (w latach 1956–2020) Rok Państwa debiutujące 1956 , , , , Przed zjednoczeniem Niemiec, kraj reprezentowała RFN, która używała jednak zjednoczonej nazwy Niemcy w konkursie., , 1957 , , 1958 1959 1960 1961 , , Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii zadebiutowała w konkursie pod nazwą Jugosławia. Po rozpadzie każde z państw członkowskich zadebiutowało oddzielnie jako niezależny kraj w różnych latach. 1964 1965 1971 1973 1974 1975 1980 1981 1986 1993 , , 1994 , , , , , , 1998 Do 2019 roku kraj uczestniczył pod nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii z powodu konfliktu nazewnictwowego z Grecją. Konflikt zakończony został porozumieniem z 2019, w wyniku którego Macedonia zmieniła nazwę na Macedonia Północna. 2000 2003 2004 , , , Od 2007 roku osobno jako Serbia oraz Czarnogóra. 2005 , 2006 2007 , , , 2008 , 20152027
Organizacja thumb|Scena 56. Konkursu Piosenki Eurowizji w Esprit Arena, maj 2011 Znaczna część kosztów poświęconych na przygotowanie konkursu pokrywana jest przez komercyjnych sponsorów oraz składki wpłacane przez kraje uczestniczące w widowisku. Stacje telewizyjne biorące udział w konkursie wnoszą opłatę za prawo do transmisji, a wysokość składek uzależniona jest od liczby ludności danego kraju i wysokości dochodu narodowego. W związku z wpłacaniem najwyższych składek przez nadawców z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentanci tych krajów mają zapewnione miejsce w finale jako Wielka Piątka. Pieniądze do budżetu organizacyjnego wpływają również w formie subwencji rządowych i od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej. thumb|Scena 58. Konkursu Piosenki Eurowizji w B&W Hallerne w Kopenhadze (2014) Konkurs często postrzegany jest jako okazja do promocji państwa organizatora jako atrakcji turystycznej. Koszty z przygotowania widowiska zwracają się organizatorowi m.in. dzięki reklamie oraz wpływom ze sprzedaży biletów i gadżetów eurowizyjnych sprzedawanych w trakcie wydarzenia. Ukraina w związku z organizacją 50. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2005 zniosła obowiązek posiadania wiz dla turystów z Unii Europejskiej.
Miastem organizującym konkurs jest zazwyczaj stolica państwa, które otrzymało prawo przygotowania wydarzenia. Największymi scenami konkursowymi w historii wydarzenia były: hala Parken w Kopenhadze (która pomieściła ok. 38 tys. ludzi podczas konkursu w 2001) i Esprit Arena w Düsseldorfie (która pomieściła ok. 36,5 tys. osób podczas konkursu w 2011). Najmniejszym pod względem terytorium miastem-organizatorem było Millstreet, w którym odbył się 34. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1993 (liczba mieszkańców wsi wynosi ok. 1,5 tys. mieszkańców), a hala Green Glens Arena może pomieścić natomiast ponad 8 tys. ludzi). Przy wyborze miasta, w którym odbędzie się konkurs, brana jest pod uwagę także liczebność hoteli i obiektów prasowych w okolicy miejsca organizacji wydarzenia.
Kraj organizator EBU po zorganizowaniu dwóch pierwszych konkursów w Szwajcarii i Niemczech zdecydowała, że kraj, który zwycięży w kolejnym finale, otrzyma prawo do przygotowania wydarzenia w kolejnym roku. EBU w sierpniu 2026 ogłosiła, że zwycięski kraj traci możliwość organizacji kolejnego wydarzenia, jeśli konflikt zbrojny, sytuacja geopolityczna lub jakakolwiek inna sytuacja istotnie wpływa na bezpieczeństwo lub stabilność w tym państwie. Prawo do organizacji konkursu wówczas przejmuje nadawca publiczny z innego kraju, który przejmuje odpowiedzialność za organizację i przeprowadzenie konkursu, przy czym nie jest zobowiązany do organizacji wydarzenia w imieniu innego nadawcy.
W historii konkursu sześciokrotnie zdarzyło się, aby zwycięski kraj nie zorganizował kolejnego wydarzenia: konkurs w 1960 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Holandia odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego finału, bo zajęła drugie miejsce w finale konkursu w 1959