Janków (nazwa historyczna: Janików, niem. Jankau, 1937-1945 Grünaue) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Wieś znajduje się 11 kilometrów od Oławy.

Podział administracyjny W okresie pruskim Janków znajdował się na terenie gminy z siedzibą w Chwastnicy (Quosnitz, później Quosdorf), tamteż znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy dla wsi. Od 1816 r. Janków znajdował się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodził w skład wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Janków był częścią gminy Wierzbno.Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Wierzbno,Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71) a od 1973 r. jest częścią gminy Domaniów.Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165) Do 1975 r. Janków był częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś starosłowiańska o układzie owalnicy z prostokątną nawsią. Istniała już w XII w., kiedy jest wspomniana jako własność Piotra Włostowica, który oprócz Jankowa posiadał też Wierzbno i Oławę. Piotr Włostowic przekazał następnie Janków wraz z Wierzbnem klasztorowi Najświętszej Maryi Panny na Piasku we Wrocławiu należącemu do kanoników regularnych św. Augustyna i już w 1173 lub 1177 r. Janków wraz z 13 poddanymi jest wspomniany jako własność klasztoru.

W pierwszej połowie XIII w. we wsi zostali osiedleni tkacze walońscy. W 1244 r. wieś uzyskała lokację na prawie niemieckim, otrzymując ją od księcia śląskiego Bolesława II Rogatki na prośbę opata wrocławskiego klasztoru na Piasku Witosława.Zientara 1975, s. 360 W tym samym roku wieś miała powierzchnię 33 łanów, z czego 28 były łanami czynszowymi, 4 należały do sołtysa wsi, a jeden stanowił "widmut". W 1332 r. jest wspomniane imię sołtysa wsi, czyli Wilhelma, syna Lambinusa. Inny syn Lambinusa, Jakub, posiadał karczmę w Jankowie. W 1334 r. po raz pierwszy wzmiankowany jest kościół we wsi, który od 1589 r. był kościołem filialnym parafii w Wierzbnie.

Do czasu sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. Janków należał do wrocławskiego klasztoru na Piasku, który jest wspomniany jako właściciel Jankowa w 1783 r. W 1819 r. wieś należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz), a w 1830 i 1845 r. należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie.

10 stycznia 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Jankau" na "Grünaue".

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Janków nosił następujące nazwy:

1193 r.: Janichow 1207 r.: Janicow 1244 r.: Yanicou 1343 r.: Jencowicz 1352 r.: Jankowicz 1360 r.: Janekow 1783 r.: Jankau, także Jänkau 1808 r.: Jankau (nazwa niemiecka wsi obowiązująca do 10 stycznia 1937 r.) 1937-1945 r.: Grünaue (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec) po 1945 r. Janików (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku i wcześniej wymieniana w tomie III "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego" z 1882 r.)Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska i obecnie obowiązujący Janków. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r. zalicza niemiecką nazwę wsi "Jankau" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi "Janikow" oraz podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Dorf des Johann (Jan)".

Gospodarka W pierwszej połowie XIX w. na terenie wsi istniał folwark wiejski, karczma, kuźnia, browar, gorzelnia, 7 zakładów rzemieślniczych i 4 sklepy. W 1845 r. odnotowano działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 570 ha, z czego pola uprawne stanowiły 548 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 27,42 marek niemieckich za hektar pola. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 596,6 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,10 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach, a także w Polwicy.

Teraźniejszość Na terenie wsi znajduje się świetlica wiejska.Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158 We wsi znajduje się też rzymskokatolicki kościół św. Michała Archanioła, będący kościołem filialnym parafii św. Mikołaja w Wierzbnie dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. mały|Kościół św. Michała Archanioła w Jankowie na rycinie Friedricha Bernharda Wernera z połowy XVIII w.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół filialny pw. św. Michała Archanioła, z XV w., przebudowany w 1683 r. Zachowany gotycki portal zakrystii, sakramentarium (drzwiczki z XV-XVI w.), chrzcielnica z XV-XVI w., gotycka rzeźba Madonny z XV w. w ołtarzu bocznym, barokowy ołtarz główny i reszta wyposażenia Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się (oprócz kościoła św. Michała Archanioła) następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz i brama kościelna

Demografia W 1783 r. Janków miał 216 mieszkańców. W 1819 r. wieś zamieszkiwało 256 osób, w 1830 r. 276 osób, w 1845 r. 362 osoby, w 1871 r. 377 osób, w 1885 r. 342 osoby, a w 1895 r. 353 osoby. W 1905 r. wieś miała 329 mieszkańców, w 1925 r. 307 mieszkańców, w 1935 r. 321 mieszkańców, a cztery lata później 283 mieszkańców. W 2011 r. w Jankowie mieszkało 171 osób.GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. W 2023 r. wieś zamieszkiwało 171 osób.Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 4

W 1925 r. na 307 mieszkańców wsi 145 było mężczyznami, a 162 były kobietami. We wsi mieszkało 254 katolików i 46 ewangelików. Katolicy mieli własny kościół filialny, należący do parafii w Wierzbnie (Würben), natomiast ewangelicy należeli do zboru w Piskorzowie (Groß Peiskerau).

Zobacz też Janków

Przypisy

Bibliografia

Benedykt Zientara, Walonowie na Śląsku w XII i XIII wieku, "Przegląd Historyczny" 1975, t. LXVI, zesz. 3, s. 349-368 Go., Aus der Geschichte unseres Heimatortes Jankau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/1958, s. 19 i nr. 5/1958, s. 8 Go., Die Jankauer Gemarkung, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1958, s. 17 Go., Die Jankauer Kirche, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1958, s. 16, nr. 8/1958, s. 14 i nr. 9/1958, s. 10 Rudolf Gleiß, Jankau, eine Siedlung der Wallonen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/1958, s. 4 Rudolf Gleiß, Dismembration in der Grundsache Nr. 9 in Jankau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1958, s. 7 Go., Die Geschichte der Jankauer Schule, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1959, s. 11 i nr. 2/1959, s. 22 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Elisabeth Brennich, Der Werkos bei Jankau, Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/1979, s. 15 Bernhard Langner, Erlebnisse in Jankau (Grünaue, Kr. Ohlau) zum Kriegsende 1945, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1985, s. n/n oraz nr. 5/1985, s. 19A Elisabeth Brennich, Das kleine Dorf Jankau/Grünaue, Kr. Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1986, s. 5-7 Bernhard Langner, Gedenken an Missionspater Josef Trippner, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1987, s. 23 Heinz Quester, Predigergeschichte des Kirchenkreises Ohlau in Schlesien, "Jahrbuch für Schlesische Kirchengeschichte", t. 76/77 (1997/98), s. 425 Heinz Quester, Namen der Eigentümer, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2001, s. 23 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 59

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/gruenaue.htm (dostęp 2026-06-15) Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, dostępne w Internecie: https://cdn02.sulimo.pl/media/userfiles/gminadomaniow.pl/Raport_za_2023.pdf (dostęp 2026-07-20) Urząd Gminy Domaniów, Wielkopolska Akademia Nauki i Rozwoju, Strategia rozwoju gminy Domaniów na lata 2026-2035, dostępne w Internecie: https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/3076/wiadomosci/862233/files/strategia_gminy_domaniow.pdf (dostęp 2026-07-20)

Kategoria:Domaniów (gmina)