Karol X Filip (ur. 9 października 1757 w Wersalu, zm. 6 listopada 1836 w zamku Graffenberg koło Gorycji, Austria) – król Francji od 1824 do 1830. Syn Ludwika, delfina Francji i Marii Józefy Wettyn; wnuk króla Ludwika XV, wnuk Augusta III Sasa (króla Polski), prawnuk królów Polski Augusta II Mocnego i Stanisława Leszczyńskiego. Jego dwaj bracia Ludwik XVI i Ludwik XVIII również byli królami Francji. Po urodzeniu otrzymał tytuł hrabiego d'Artois.
Panowanie thumb|Tabliczka na domu przy 72 South Audley Street, w Londynie, gdzie Karol mieszkał w latach 1805–1814
W czasie rewolucji francuskiej, po upadku Bastylii jego brat Ludwik XVI nakazał mu opuścić Francję. Karol udał się do Rzeszy Niemieckiej, tam przygotowywał wojnę przeciwko rewolucyjnej Francji, potem mieszkał również w Anglii, gdzie gościny udzielił mu król Jerzy III Hanowerski. Po powrocie w 1814 przewodził radykalnej partii ultrasów. Przejął tron po śmierci swojego brata Ludwika XVIII, został koronowany 29 maja 1825 w Reims. Wraz z jego rządami, ograniczono prawa wyborcze do szlachty i bogatych, zastosowano cenzurę wobec lewicowej prasy, dawna emigracja arystokratyczna otrzymała miliard franków odszkodowania na wykup znacjonalizowanej ziemi. Nastąpił również wzrost znaczenia Kościoła dzięki działalności zakonu jezuitów, bractw, misji i pielgrzymek, wprowadzono karę śmierci za świętokradztwo, zawieszono wykłady liberalnych profesorów itp.
Wszystkie te działania spowodowały szybki wzrost liberalnej i republikańskiej opozycji. Gdy więc 26 lipca 1830 król Karol X obalił nowo wybrany gabinet ministrów oraz zawiesił wolność prasy, a policja rozpoczęła niszczenie pro republikańskich drukarni – w następnym dniu wybuchła w Paryżu tzw. rewolucja lipcowa. Powtórzyły się elementy pierwszej rewolucji: barykady, szturm i zdobycie ratusza, wskrzeszono Gwardię Narodową, a na jej czele stanął znów, jak w 1789, gen. La Fayette. Wojsko przeszło na stronę powstańców, do ruchu ludowego przyłączyli się posłowie i politycy burżuazyjni, powstały nowe władze Paryża. Wreszcie król Karol X w przebraniu kobiecym uciekł do Anglii, abdykując wcześniej na rzecz swego syna, Ludwika, który jednak nie zamierzał objąć tronu.
Emigracja i śmierć Po emigracji Karola X, we Francji utrzymała się monarchia konstytucyjna (określana mianem Monarchii Lipcowej); monarchą został Ludwik Filip I (1830–1848) jako król Francuzów (nie król Francji).
Po pobycie w Anglii, Karol udał się do Pragi (wtedy Cesarstwo Austriackie, teraz Czechy). Zmarł na cholerę 6 listopada 1836 w Schloss Graffenberg – pałacu hrabiego Michała Coronini von Cronberga (obecnie Gorycja, Włochy). Został pochowany w klasztorze franciszkanów Castagnavizza (obecnie Nova Gorica, Słowenia). Wiele razy rozważano sprowadzenie jego prochów do bazyliki Saint-Denis, ale zawsze władze francuskie były temu przeciwne. mały|Karykatura Karola X. Obraz pokazuje Króla Francji próbującego zgnieść zębami kulę. Oczywiście ma to ukazać nieudaną próbę zdławienia rewolucji
Odznaczenia Wielki Mistrz Orderu Świętego MichałaJean Pierre Bayard: Sacres et couronnements royaux. Paryż: Trédaniel, 1984, s. 262. Wielki Mistrz Orderu Ducha ŚwiętegoHervé Pinoteau: Etat de l’Ordre du Saint-Esprit en 1830 ; et, La survivance des ordres du roi. Paryż: Nouvelles Editions Latines, 1983, s. 115. Wielki Mistrz Orderu Królewskiego i Wojskowego Świętego Ludwika Wielki Mistrz Orderu Królewskiego Legii HonorowejHenry Lytton Bulwer: France, social, literary, political. T. 1. Paryż: Galignani, 1834, s. 162. Wielki Mistrz Orderu Zasługi Wojskowej (dla niekatolików) 1824 – duński Order SłoniaJohann Heinrich Friedrich Berlien: Der Elephanten-Orden und seine Ritter. Kopenhaga: Berlingschen Officin, 1846, s. 159. 1825 – brytyjski Order PodwiązkiJournals of the House of Commons. Londyn: H.M. Stationery Office, 1826, s. 560. 1830 – hiszpański Order Złotego RunaJournals of the House of Commons.. Londyn: H.M. Stationery Office, 1831, s. 78.
Małżeństwo i potomstwo 16 listopada 1773 poślubił Marię Teresę Sabaudzką (1756–1805), księżniczkę Sardynii i Piemontu. Piąte dziecko (trzecią córkę) króla Wiktora Amadeusza III i Marii Antonietty, infantki hiszpańskiej (córki Filipa V i Elżbiety Farnese). Miał z tego związku dwóch synów i dwie córki (zmarłe w dzieciństwie): Ludwika Antoniego (ur. 1775, zm. 1844) – księcia d'Angoulême, późniejszego delfina de Viennois, Zofię (1776–1783), Karola Ferdynanda (ur. 1778 – zamordowanego 1820) – księcia de Berry, Marię Teresę
Przodkowie PrapradziadkowieLudwik Wielki Delfin(1661-1711) ∞1680 Maria Anna Bawarska(1660–1690)Król SabaudiiWiktor Amadeusz II(1666–1732) ∞1684 Maria Anna Orleańska(1669–1728)Rafał Leszczyński(1650–1703) ∞1676 Anna z Jabłonowskich(1660–1727)Jan Karol Opaliński(1642–1695) ∞1678 Zofia Anna z Czarnkowskich(1660–1701)elektor SaksoniiJan Jerzy III Wettyn(1647–1691) ∞ 1666 Anna Zofia Oldenburg(1647–1717)margragia BayreuthKrystian Ernest Hohenzollern(1644–1712) ∞ 1671 Zofia Luiza Wirtemberska(1642–1702)cesarz rzymsko-niemieckiLeopold I Habsburg(1640–1705) ∞ 1676 Eleonora Magdalena Wittelsbach(1655–1720)książę Brunszwiku-LüneburgJan Fryderyk Welf(1625–1679) ∞ 1668 Benedykta Wittelsbach(1652–1730)PradziadkowieLudwik Mały Delfin(1682–1712) ∞1696 Maria Adelajda Sabaudzka(1685–1712)król PolskiStanisław Leszczyński(1677–1766) ∞1698 Katarzyna Opalińska(1680–1747)król PolskiAugust II Mocny(1670–1733) ∞1693 Krystyna Eberhardyna Hohenzollernówna(1671–1727)cesarz rzymsko-niemieckiJózef I Habsburg(1678–1711) ∞ 1699 Wilhelmina Amalia Brunszwicka(1673–1742)Dziadkowiekról FrancjiLudwik XV(1710–1774) ∞1725 Maria Leszczyńska(1703–1768)król PolskiAugust III Sas(1696–1763) ∞1719 Maria Józefa Habsburżanka(1699–1757)RodziceLudwik Ferdynand(1729–1765) ∞1747 Maria Józefa Wettyn(1731–1767)Karol X (1757–1836), Król Francji
Zobacz też Burbonowie restauracja Burbonów historia Francji
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Burbonowie francuscy Kategoria:Francuscy wolnomularze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki Kategoria:Odznaczeni Orderem Słonia Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Ducha Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Ludwika Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Michała Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym Wilhelma Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa Kategoria:Pretendenci do tronu Francji Kategoria:Ludzie urodzeni w Wersalu Kategoria:Urodzeni w 1757 Kategoria:Władcy Francji Kategoria:Zmarli w 1836 Kategoria:Władcy, którzy abdykowali Kategoria:Odznaczeni Orderem Feniksa (Hohenlohe) Kategoria:Zmarli na cholerę