Gołaszewo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim, w gminie Kowal.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie włocławskim. Według Narodowego Spisu Powszechnego (2021 r.) liczy 357 mieszkańców. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Kowal.

Historia Okres najstarszy Pierwsze zapiski zaświadczające o istnieniu miejscowości Gołaszewo pochodzą z 1392 r. Kolejną źródłową informację o wsi Gołaszewo znajdujemy w omówieniu stanu zagospodarowania wsi powiatu kowalskiego według rejestru łanów z 1489 r. i lustracji z 1494 r. Z niego wynika, iż na terenie omawianej miejscowości były 3 łany, w tym 2 osiadłe i 1 pusty oraz folwark. Ponadto znajdował się tam młyn (zapewne wiatrak) o nazwie Wierzby, który datowany jest na 1489 r.

Według kolejnych rejestrów podatkowych z lat 1557 i 1566 wynika, że na terenie Gołaszewa były trzy łany kmiece, dwa zagrodnicze, dwaj chałupnicy oraz jeden rzemieślnik. Sumariusz z 1569 r. podaje, iż jednym z nielicznych przedstawicieli rzemiosła był sukiennik z Gołaszewa. Jednak nie można wykluczyć, że tą profesją zajmowała się znacznie większa liczba ludności. Zapewne wśród rzemieślników w Gołaszewie znajdowali się także: kowale, cieśle, kołodzieje, bartnicy oraz inni.

Po zjednoczeniu ziem przez ostatnich Piastów obszar powiatu, tym samym i Gołaszewo znalazło się w strefie przygranicznej. Stopniowe włączanie ziem mazowieckich w skład monarchii Jagiellonów spowodowało przywrócenie rangi trasy biegnącej z Brześcia przez Kowal do Gostynina i Warszawy. U schyłku omawianego okresu droga, zwana gościńcem warszawskim, prowadziła do Torunia przez: Patrowo, Baruchowo, Świątkowice, Rakutowo, Kowal i Gołaszewo. Przez Kowal biegł także trakt poprzeczny z Wielkopolski ku Wiśle przez Wolę Nakonowską, Kuźnice, Lubraniec, Brdów oraz inna trasa wiodąca przez Czerniewice, Wilkowiczki, Choceń i Izbicę.

W ówczesnych czasach granice powiatu kowalskiego od strony północno-zachodniej od Kowala opierały się o Gołaszewo, natomiast Łagiewniki i młyn na Diabełku znajdowały się w sąsiednim powiecie brzeskim i należały do parafii w Kruszynie. W zasadzie była to wewnętrzna granica województwa brzeskokujawskiego i wytyczały ją miejscowości: Gołaszewo, Wola Nakonowska, Wikowice, Wilkowiczki, Szczutkowo, Łagiewniki, Diabełek, Nakonowo, Kuźnice i Śmiłowice. Najstarszy wykaz parafii diecezji włocławskiej, pochodzący z lat 1325–1327, wymienia parafię w Kowalu, do której należało także Gołaszewo. Jest bezsprzecznym także i to, iż jako ośrodek kościelny Kowal funkcjonował z pewnością o wiele wcześniej, bo kościół w Kowalu wzmiankowany został już w 1185 r. W początku XVII w. dokonano podziału istniejących dekanatów na kilka mniejszych. Z dekanatu brzeskiego archidiakonatu włocławskiego wyłoniono ośrodki w Kowalu i przejściowo w Lubieniu. Mimo jeszcze kilku zmian w strukturach kościelnych na przestrzeni późniejszych wieków, Gołaszewo zawsze było w obrębie parafii kowalskiej.

W połowie XIII w. Kowal występuje kilkakrotnie jako miejsce wystawienia dokumentów księcia Kazimierza, co świadczyło o dość dużym znaczeniu miejscowości. Późniejsze czasy wskazują, iż jego rola wzrosła z chwilą rozwoju handlu między zakonem krzyżackim a Rusią. Przez Kowal wiódł wówczas szlak z Torunia do Lwowa, co doprowadziło w połowie XIV w. do utworzenia komory celnej.

Od 1314 r. w Kowalu, z części kasztelanii brzeskiej wydzielona została kasztelania kowalska. Nie ulega wątpliwości, iż od tego czasu Gołaszewo musiało być w jej zasięgu. Jednak trudno jest precyzyjnie ustalić administracyjne granicę kasztelanii kowalskiej z kasztelanią brzeską. Należy domniemywać, iż przebiegała ona z zachodniej – nas interesującej strony – niedaleko od Kowala i w zasadzie pokrywała się z granicami parafii kowalskiej. Praktycznie rzecz biorąc granicą był Diabełek, należący już do parafii kruszyńskiej. Można więc sądzić, że granica kasztelanii kowalskiej i brzeskiej w XV-XVI w. była zachodnią granicą powiatu. Trzeba też wspomnieć, iż w latach 1330–1332 Krzyżacy opanowali większą część Kujaw, należących do Władysława Łokietka, w związku z tym utworzono komturstwa w Brześciu, Kowalu i Radziejowie. Przez następne 50 lat trwały najrozmaitsze spory, walki oraz pertraktacje co do przynależności Kujaw Brzeskich. W 1377 r. doszło do kolejnych zmian administracyjno-politycznych i kolejnych epizodów związanych z przekazywaniem lub dzierżawieniem tego regionu przez najrozmaitsze rody i książąt, by w latach osiemdziesiątych XIV w. wyjść spod bezpośredniej władzy królewskiej.

W 1858 r. do kowalskiej parafii należały: miasto Kowal, wieś rządowa Rakutowo, wsie: Dębniaki, Dobrzelewice, Dobrzelewiczki, Gołaszewo, Goreń, Grodztwo Kowal, Krzewent, Kukawy, Mursk, Więsławice, Wola Nakunowska, Wójtowskie, Wydoń, Telążna, i Zakrzewiec. Wiele tych miejscowości do parafii i obecnie należy. Kilka z upływem lat zmieniło swoje nazwy. W Nakonowie na tzw. „Diabełku” mieścił się (i mieści) kościół filialny parafii Kruszyn pod wezwaniem św. Marka. Jak wspominają starsi mieszkańcy Gołaszewa, do świątyni tej rzadko uczęszczali gołaszewiacy w okresie przedwojennym, ale i także w latach sześćdziesiątych XX w. Zdeterminowane było to faktem, iż nabożeństwa w tym kościele odbywały się bardzo rzadko oraz lokalnym patriotyzmem i odwiecznym przywiązaniem do macierzystej parafii. W okresie wspomnianych lat sześćdziesiątych, a także po połowie lat pięćdziesiątych, kiedy to Gromadzka Rada Narodowa przez kilka lat była w Nakonowie, nastąpiło ożywienie i na linii wspólnot kościelnych parafii w Kowalu i Kruszynie. Zapewne wpływ na taki stan rzeczy miała prowadzona nauka religii, zarówno w szkole, mieszkaniu prywatnym Katarzyny i Władysława Ciesielskich, jak i później w filialnym kościele w Nakonowie.

W początku lat dwudziestych XV w. o Gołaszewo toczyły się spory dotyczące prawa jego posiadania. Dziadek rodzeństwa Dzierżki, Warszki, Boryszy i Mościca uzyskał tę miejscowość w zamian za Nasiegniewice. Oprócz niego prawo do niej miał Radosław z Bogusławic (powiat przedecki) z rodu Leszczyców. Po czym Radosław zmienił swój udział ze Zbylutem, który sprzedał go Emrichowi z Człopina. Wspomniana powyżej Dzierżka była spokrewniona więzami krwi (siostra) z żoną Bronisza z Gołaszewa – komornika podsęka i sędziego brzeskiego. W 1423 r. Bronisz, Florian i Emrich dokonali podziału przypadających im części Gołaszewa wśród swoich dzieci. Na początku drugiej połowy XVI w. wieś była własnością Andrzeja Gosławskiego. W 1634 r. we wsi było siedem domów. W latach 1662–1667 wieś była opuszczoną przez mieszkańców. W 1775 r. w jej granicach znajdowało się jedenaście domów, które zamieszkiwało ok. pięćdziesiąt osób.

W XVIII w. Gołaszewo razem z Wilkowicami, Wilkowiczkami i częścią Szczutkowa należało do własności Dąbskich herbu Gozdawa. Był to staropolski ród szlachecki, sięgający korzeniami XIV w. Pisali się z Lubrańca, posiadali dziedzicznie starostwo wojnickie. Natomiast w rękach Znanego rodu Kretkowskich znajdowały się między innymi Więsławice, Zakrzewiec, Świątkowice, Kamienna i Błonie. Do znaczniejszych rodów w powiecie kowalskim zaliczyć należy także ród Moszczeńskich.

Wieś w owych czasach, ale i także i w kilka wieków później była uboga. Zaświadcza o tym choćby wielkość dziesięciny, jaką wniósł w 1858 r. folwark Gołaszewo na rzecz parafii Kowal. Była to kwota w wysokości 4 rubli i 50 kopiejek. Dla porównania: wójtostwo Grabkowo wpłaciło – 27 r. 57 k., włościanie z Grabkowa – 71 r. 88 1/2 k., wieś Krzewent – 27 r. W monumentalnym dziele „Przewodnik po Królestwie Polskim” z 1901 r. Gołaszewo określa się jako wieś w guberni warszawskiej powiatu włocławskiego w gminie Śmiłowice. Wieś należała do parafii Kowal, natomiast poczta znajdowała się w Czerniewicach. We wsi znajdował się folwark i młyn.

Z okolicami Kowala związane są niektóre epizody walk i potyczek w okresie panowania Władysława Łokietka, Władysława Jagiełły, epidemii i wyniszczających walk z okresu wojny polsko-szwedzkiej w latach 1626–1629, wielkiej wojny północnej w latach 1700–1721, konfederacji barskiej, która także zawiązała się w dniu 30 marca 1769 r. w nieodległym Przedczu oraz insurekcji kościuszkowskiej, które uaktywniło Kujawian w dniu 20 sierpnia 1794 r. w Śmiłowicach i objęło Brześć Kujawski, Włocławek oraz Dobiegniewo.

Gołaszewo także i w późniejszym okresie dotykane było wielokrotnie zniszczeniami wojennymi. Stan ten zawdzięczała miejscowość swojemu położeniu na trasie Poznań – Warszawa, a szerzej ujmując na trasie Berlin-Moskwa. Znane materiały i opracowania historyczne mówią, iż w czasie wojny francusko-austriackiej w 1809 r. przez Gołaszewo, Kowal, Kruszyn przechodziła duża część armii austriackiej. Także podwójny przemarsz wojsk napoleońskich na Moskwę oraz zabór Kujaw przez Cesarstwo Rosyjskie, pozostawił po sobie szereg zniszczeń w folwarku oraz w domach czeladzi. Natomiast okres powstań narodowych (listopadowe z 1830 r., styczniowe z 1863 r.) nie dotknął bezpośrednio swym zasięgiem omawianej miejscowości. W okresie zaborów Gołaszewo, było w granicach terytorialnych powiatu włocławskiego, pod zaborem rosyjskim.

I wojna światowa Wybuch latem 1914 r. I wojny światowej spowodował, iż teatrem działań wojennych stały się także ziemie polskie. Leżące nieopodal Włocławka Gołaszewo było, jak i wiele miast i wsi kujawskich dotknięte działaniami wojennymi. Już 1 sierpnia Rosjanie podjęli próby ewakuacji biur i ważniejszych urzędów. Jednocześnie ze względów strategicznych zostało przerwanych szereg połączeń telefonicznych i drogowych. Część dokumentów oraz akt została bezpowrotnie zniszczona lub spalona. Główny wysiłek administracji rosyjskiej ogniskował się na zaopatrzeniu, aprowizacji i wyposażeniu wojska. Ostatnim pociągiem w kierunku Kutna władze cywilne opuściły Włocławek. W tym samym dniu w gmachu Zarządu Powiatowego we Włocławku przedstawiciele miejscowej inteligencji powołali do życia Straż Obywatelską, która miała za zadanie czuwanie nad spokojem, porządkiem i bezpieczeństwem mieszkańców. W zaistniałej sytuacji to na barki Komitetu Obywatelskiego spłynęło zabezpieczenie przed rabunkiem pozostawionego majątku po 14. Pułku Dragonów przy ul. Żytniej, po 3. Uralskim Pułku Kozaków przy ul. Kapitulnej i po pułku artylerii konnej przy ul. Toruńskiej. Ponadto dla zabezpieczenia mienia wystawiono warty w przy gmachach publicznych i ważniejszych zakładach przemysłowych. Mimo wysiłków nie udało się zapobiec m.in. dużemu pożarowi zbiorników nafty i ropy należących do Towarzystwa Przemysłu Naftowego braci Nobel, którego łuny widoczne były przez dziesiątki godzin także w Gołaszewie. W dniu 5 sierpnia od strony Torunia do Włocławka wjechał pociąg pancerny, wypełniony żołnierzami 9. armii niemieckiej oraz specjalny oddział przybył Wisłą na łodziach motorowych. Wojsko to zajęło gmach magistratu i inne włocławskie budynki. Wprowadzono jednocześnie znaczne obostrzenia w możliwościach poruszania się ludności w obrębie włocławskiego powiatu. Po osiemnastu dniach pod naporem wojska rosyjskiego Niemcy zostali zmuszeni do odwrotu. W wyniku ciężkich walk majątek miasta i okolicznych miejscowości uległ kolejnemu pomniejszeniu. Ponieważ linia frontu była bardzo niestabilna, teatr działań wojennych zmieniał się z dnia na dzień. Walki toczyły się najpierw w pobliżu Kowala, później Lubienia Kujawskiego, Chodcza, a z upływem czasu przemieściły się w kierunku Kutna, Łowicza i Warszawy. Po kolejnych starciach wojsk niemieckich z rosyjskimi w dniu 13 listopada Wehrmacht po raz trzeci wkroczył do miasta. Momentem przełomowym na terenie okupowanym było wydanie „Aktu 5 listopada” w 1916 r., w wyniku którego zostało zalegalizowanych kilka organizacji dążących do wyzwolenia kraju. Wyjątkowego znaczenia nabrał także fakt przeprowadzenia wyborów do nowych rad, które odbyły się na przełomie stycznia i lutego 1917 r.